Said Nursî'nin �Ýslâmý kurtardýnýz. Kur�ân�ý omuzunuza kaldýrdýnýz. Kur�ân ise, her sahifesinde salât (namaz) ile emrediyor. Mâdem ki Kur�ân�ý böyle muhafaza ettiniz, onun emri olan salâta da Müslümanlar arasýnda devam edilmesi için teþebbüs etmeniz lâzýmdýr� dediðini aktaran Tönük, �Bir ara Bediüzzaman dýþarý çýktý, Kemal Paþa Bediüzzaman'ý beðenmediðini söyledi� diye yazýyor.

 

 

Bugün vizyona girecek olan ve Bediüzzaman Said Nursî�nin hayatýný anlatan �Hür Adam� filmi, beraberinde pek çok tartýþmayý yeniden alevlendirdi. Kiþiliðini, eserlerini ve faaliyetlerini tehdit unsuru olarak algýlayan resmî ideoloji taraftarlarý baþta olmak üzere; onu tanýmayan ya da yanlýþ tanýyan kesimlerin �itiraz�larýyla 1 baþlayan tartýþma Habertürk gazetesinin 4 Ocak 2011 tarihinde yayýnladýðý arþiv belgesiyle yeni bir boyut kazandý.
25 Haziran 1918 tarihli Tanin gazetesinin haberine göre Bediüzzaman, yaklaþýk 2 buçuk yýl süren Rusya esaretinden firarla Ýstanbul�a döndü. Ankara�ya gidinceye kadar geçen zaman zarfýnda Darü�l-Hikmeti�l-Ýslâmiye�ye öðretim üyesi olarak atandý ve �mahreç� payesi aldý. Yeþilay�ýn kuruluþuna ve çalýþmalarýna katýldý. Muhtelif, ilmî konularda risaleler telif etti. Mondros Mütarekesinin ardýndan Mart 1920�de Ýngilizler Ýstanbul�u iþgal ettiklerinde antiemperyalist karakteri gereði son derece sert bir metinle (Hutuvat-ý Sitte) o tarihte yeryüzündeki fesadýn kaynaðý olarak gördüðü Ýngiliz siyasetine karþý mücadele içine girmiþtir. Esasýnda içtimâî bir konu olmakla birlikte, metnin muhtevasý kuvve-i mâneviyeyi güçlendirecek unsurlardan oluþuyordu. Ve son olarak Anadolu�daki mücadelenin meþrûiyetine dair verdiði fetvayla baðýmsýzlýk savaþýný destekliyordu. Demek istediðimiz þu ki: Bediüzzaman, Yeni Said dönemine geçmiþti ve faaliyetlerini bu dönemin karakterine uygun bir düzlemde sürdürüyordu.
9 Kasým 1922 tarihli Büyük Millet Meclisi Zabýt Ceridesindeki kayýtlarda Said Nursî�nin Ankara�da, Mecliste olduðunu görüyoruz. Ýþte bugün öne çýkan tartýþmalar da bu aþamada baþlýyor. Þimdi maddeler halinde itirazlarý inceleyelim.2

1. Ýtiraz: Said Nursî Ankara�da bulunmamýþtýr.

Cevap:
a. 9 Kasým 1922 tarihli BMM Zabýt Ceridesi.3
b. 23 Kasým 1922 tarihinde M. Kemal�e yazdýðý mektup.4
c. Birinci dönem milletvekillerinin þehadetleri5 Said Nursi�nin 9 Kasým 1922-17 Nisan 19236 tarihleri arasýnda en az 5 ay boyunca Ankara�da olduðunu kesin olarak ispat etmekle birlikte; yine bazý kaynaklara göre Ankara�ya geliþ tarihi Aðustos ayýnýn baþlarýna tekabül etmektedir.7
d. Ýlgili Zabýt Ceridesine göre Bediüzzaman�ýn �hoþamedi� ile karþýlanmasý için verilen önerge kabul edilmiþ ve kendisi duâ etmesi için kürsüye dâvet edilmiþtir. Ancak devamý için bir kayýt yoktur. Dolayýsýyla Meclis�e hitap ettiðini ispat edecek belge mevcut deðildir.

2. Ýtiraz: Said Nursî Ankara�ya M. Kemal�in dâvetiyle deðil, kendi isteðiyle gelmiþtir.

Cevap:
a. Üç defa Ankara�ya dâvet edilen Said Nursî Ýstanbul�da kalmakta ýsrar etmiþtir.8 Ancak Eski Van Valisi, o sýrada milletvekili olan Tahsin Bey araya girince Ankara�ya gitmeye karar vermiþtir.9
b. Ankara�ya gitmek hususunda kendisiyle istiþare ettiði eski dostu Osman Nuri Efendi de muhtelif þahýslardan 18�den10 fazla dâvet aldýðýný ifade etmektedir.11 Ancak bu dâvet sahiplerinin kim olduðu belirtilmemektedir.
c. Her ne kadar davet sahibinin Ankara Hükûmeti, dolayýsýyla M. Kemal olduðuna dair belge olmasa da, þu üç karîne Bediüzzaman�ýn iddiasýný ispat edebilecek durumdadýr.
i. Said Nursî Ýstanbul�da geçirdiði yaklaþýk dört yýl boyunca yeni bir döneme geçiþ yapmýþ, siyaseti terk etmiþtir. Ankara ona, içtimâî hayatýn içinde yaþadýðý yýllarda dahi teveccüh etmediði dünya nimetlerinden12 baþka bir þey vermeyecektir. Dolayýsýyla Ankara�ya gitmek gibi bir isteðinin olmasý akla yakýn deðildir.
ii. Aþaðýda tafsilatý verilecek olan Bediüzzaman-M. Kemal tartýþmasýnda M. Kemal söze �Seni buraya çaðýrdýk ki�� diye baþlamaktadýr.
iii. Bediüzzaman, o dönemin sýradan insanlarýndan deðildir. Burada tafsilatýna giremeyeceðimiz 42 yýllýk hayat serüveni hem Þarkta, hem de Ýstanbul�da tanýnan ve saygý duyulan biri olmasýný netice vermiþtir. Özellikle Ýstanbul�daki son iki eylemi (Hutuvat-ý Sitte ve Millî Mücadele�yi meþrû ilân etmesi) Ankara hükümetinin dikkatini çekmiþ ve Bediüzzaman Ankara�ya dâvet edilmiþtir. Nüfuzuna Ankara�nýn ihtiyacý vardýr. Nüfuzunun varlýðýný ispat için ise, 1925 yýlýnda Van�dan çýkarýlýp, yolu bile olmayan bir köye (Barla) nefyedilmesi yeterlidir.

3. Ýtiraz: M. Kemal-Said Nursî görüþmesi olmamýþtýr.

Cevap:
1. Aralarýndaki diyalog iki þekilde gerçekleþmiþtir.

a. Mektup
i. Habertürk Gazetesinde yayýnlanan belge13 açýkça ortaya koymaktadýr ki Said Nursî, M. Kemal�e on maddelik bir mektup yazmýþtýr. Tarihçe-i Hayat�ta Kâzým Karabekir�in M. Kemal�e okuduðu iddia edilen mektubun bu olduðu anlaþýlmaktadýr. Yani mektubu M. Kemal�e K. Karabekir götürmüþtür. Çünkü Nursî�nin Meclis�e geliþinden sadece 14 gün sonra kaleme alýnan bu mektup, daha sonra baþ kýsmýndaki hitap cümleleri çýkarýlarak14 tabettirilen ve milletvekillerine daðýtýlan beyannâmenin ilk hâlidir. Bu beyanname daha sonra birkaç küçük tashihle 19 Ocak 1923�te el ilâný olarak; bundan kýsa bir süre sonra da Hubab Risâlesine dercedilerek neþredilmiþtir.15

 

b. Yüz yüze görüþme
i. Yukarýda ifade ettiðimiz þekilde dâvet üzerine Ankara�ya gelen, Meclis oturumlarýný izleyen Said Nursî gibi bir þahsiyetin dönemin Meclis Baþkanýyla karþýlaþmamýþ ya da konuþmamýþ olmasý akla uygun deðildir.
ii. Bu görüþmelerle ilgili resmî bir kayda/belgeye henüz ulaþýlamamýþtýr. Ancak görüþmelere þahit olan kiþilerin hatýralarý þimdilik bu iddiâyý ispat edecek güçtedir. Zira ayný hadise birkaç farklý kaynak tarafýndan hemen hemen ayný biçimde nakledilmektedir.
iii. Üç farklý görüþmeden bahsedilmektedir. Bu görüþmelerin tamamý yukarýda bahsi geçen mektuptan sonra gerçekleþmiþtir. Çünkü: a) mektuptan önce bir görüþme olsaydý mektuba ihtiyaç kalmazdý. b) M. Kemal�in tepkisi, mektubu okuduðunu ve muhtevadan rahatsýzlýk duyduðunu göstermektedir.
iv. Ýlk görüþme 25 Kasým 1922�de,16 ikinci görüþme ertesi gün yani 26 Kasým 1922�de gerçekleþmiþtir. Üçüncü görüþme ise Said Nursî�nin Ankara�dan ayrýlacaðý gün tren garýnda yapýlmýþtýr.17
v. Meclisteki görüþmelerin þahitleri þunlardýr: Siverek Mebusu Abdülgani Ensari, Ýstanbul eski müftülerinden A. Fikri Yavuz, Erzurum Mebusu M. Salih Yeþiloðlu, Erzincan Mebusu Hüseyin Aksu ve Van Defterdarý Tevfik Demiroðlu�dur.18
vi. Bu tartýþmanýn gün yüzüne çýkan ve belki de en ikna edici þahidi ise Þebinkarahisar Mebusu Ali Süruri Tönük�tür. I. ve II. Dönem Þebinkarahisar milletvekilliði ve TBMM baþkan vekilliði yapan Ali Süruri19 hatýralarýnda Bediüzzaman-M. Kemal tartýþmasý ile ilgili þunlarý söylemektedir (25 Kasým 1922): �Takrîben akþam namâzý sýralarýnda Meclis daðýlýrken baktým, Dîvan-ý Riyaset Odasýnda Kemal Paþa ile Bediüzzaman Molla Saîd-i Kürdî arasýnda bir mübâhase var. Ben de dinledim. Bir saat kadar imtidad etti. Mübâhasenin ibtidâsý; Bedîüzzamân�ýn Kemâl Paþa�ya ve dahâ ba�zý arkadaþlara yazdýðý mektubda, namaz kýlmalarýný tavsiye etmesinden� Kemâl Paþa, meâl-i mektûbun siyâsete derkâr olan mahâzîrinden ve hiç olmazsa yalnýz kendisine yazýlsa idi bu mahzûrun o kadar vârid olmayacaðýndan bahisle Bedîüzzamân�a darýldý. Bedîüzzaman da bu mahzûru düþünemediðini i�tirâf etdi. Bedîüzzamân da, evvelce biraz haþînce söylüyor idiyse de sonra te�vil ve tehaffüf etdi. Ve aralarýndaki kýrgýnlýk zâhiren zâil oldu gibi ise de herhâlde iki taraf da birbirine muðber kaldýlar zan ederim.� 20

4. Ýtiraz: Said Nursî M. Kemal�e iddia edildiði kadar þiddetli karþýlýk veremez.

Cevap:
a. Kronolojiye baktýðýmýzda henüz M. Kemal�in �Atatürk� olmadýðý bir dönemden bahsedilmektedir. Cumhuriyet ilân edilmemiþtir. Türkiye�nin bugüne kadar gördüðü en demokratik anayasasý yürürlüktedir ve en çoðulcu meclisi iþ baþýndadýr. M. Kemal�in bütün ipleri eline aldýðý günler henüz baþlamamýþtýr.
b. Said Nursî�nin hayat hikâyesi bu türden þecaat örnekleriyle doludur. Detaylara girmeyeceðiz ama; daha çocuk yaþta medrese hocalarýna, Hamidiye Alaylarýnýn en gaddar paþasý Miran Aþiret reisi Mustafa Paþa�ya, ilk Ýstanbul seyahatinde (1907-9) payitahta ve Divan-ý Harp Reisine, esaret günlerinde Rus Ordusu komutanýna ve iþgal altýndaki Ýstanbul�da Ýngilizlere karþý gösterdiði þecaat göstermektedir ki, Bediüzzaman için �hakkýn hatýrý âlîdir.�21

 

Said Nursî ile Mustafa Kemal'in Birinci Meclis'teki görüþmelerine þahitlik eden 1. ve  2. dönem milletvekillerinden Ali Sürûrî TÖNÜK'ün hâtýra defterinden ilgili satýrlarýn yer aldýðý bölümler. Hâtýra Defteri, Ankara'da Millî Kütüphânede, 06 mil YZA 9487'de kayýtlýdýr.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bediüzzaman�ýn M. Kemal�le olan mücadelesi kiþisel bir mücadele deðildir. Bir fikir, inanç, medeniyet mücadelesidir. Bu sebeple tartýþmalarý bu merkezde sürdürmek gerekmektedir.
Gerçeklerin ortaya çýkmasý için devletin, Genelkurmay arþivi baþta olmak üzere bütün arþivleri, araþtýrmacýlarýn istifadesine þartsýz olarak açmasý ve belgeler üzerindeki karartmayý kaldýrmasý gerekmektedir.
Bütün bu tartýþmalarýn ya bizzat veya neticesi itibariyle hayra vesile olacaðýna inancýmýz tamdýr.

 

 

1- Bu itirazlarý yapan kesimler resmî ideolojinin memurlarý tarafýndan isnat edilen birkaç iftirayý tekrarlamakta ve ortaya yeni bir þey koyamamaktadýrlar. En önemlisi de davalarý reaktif (=tepkisel=menfî) olmakla maluldür.
2- Bu konular hakkýnda Said Nursî�nin otobiyografisi hükmünde olan Tarihçe-i Hayat eserinde anlattýklarý bizim için yeterli olmakla birlikte muterizlerin ikna edilebilmesi için mümkün olduðunca tarafsýz kaynaklara müracaat edilecektir.
3- Abdülkadir Badýllý, BSN. Mufassal Tarihçe-i Hayatý, C. 1, Ýttihat Yay. Ýst. 1998, s. 538.
4- Habertürk Gazetesi, 4 Ocak 2011.
5- Badýllý, s. 557.
6- Nursî�nin Ankara�dan Gebze istikametine aldýðý tren bileti bu tarihte düzenlenmiþtir ve 21 Nisan�a kadar geçerlidir. Dolayýsýyla yolculuðun bu 5 gün içinde baþlamýþ olmasý gerekmektedir.
7- Badýllý, s. 539. Abdülkadir Badýllý, Abdülgani Efendi�nin hatýralarýndan hareketle Bediüzzaman�ýn Ankara�ya Kurban Bayramýndan hemen önce geldiðini ifade etmektedir. Ancak tarih çevirmedeki hata dolayýsýyla Kasým ayýnda geldiðini iddiâ etmektedir. Hâlbuki Milâdî 1922 yýlýnýn Kurban Bayramý 4 Aðustos tarihindedir. (Bkz. TTK�nun tarih çevirme kýlavuzu.)
8- Bu dâvetlerin telgrafla yapýldýðý ifade edilmekle birlikte henüz bu telgraflara ulaþýlamamýþtýr.
9- Necmeddin Þahiner, Bilinmeyen Taraflarýyla Bediüzzaman Said Nursî, Yeni Asya Yayýnlarý, Ýst. 1988, s. 239.
10- Bu sayýnýn abartýlý olduðu kanaatindeyiz. Nursî�nin verdiði üç sayýsýný doðru kabul ediyoruz.
11- Þahiner, s. 240.
12- Makam, servet ve þöhret. Ki, zaten M. Kemal�de onu ikna için bunlarý teklif etmiþtir, ama red cevabý almýþtýr.
13- 4 Ocak 2011.
14- Mektupta Nursî, M. Kemal�e �Ýslâm âleminin kahramaný [Ýslâm kahramaný deðil!]� olarak hitap etmektedir. Bu hitap o gün için normal karþýlanmasý gereken bir hitaptýr. Çünkü henüz aralarýnda bir diyalog geçmemiþtir; Said Nursî muhatabýnýn mahiyetini bilmemektedir. Ancak Ankara�da kaldýðý 5 aylýk zaman zarfýnda M. Kemal ile olan konuþmalarýndan ve gözlemlerinden hareketle muhatabýnýn kim olduðunu fark etmiþ ve onunla siyaset yoluyla mücadelenin imkânsýzlýðýný�hadis-i þerif�in iþaretiyle�görerek Ankara�yý terk etmiþtir. Mektubun esas muhtevasý, baþtaki hitap cümleleri çýkarýlarak �çünkü artýk a) genele hitap etmektedir, b) M. Kemal�in Ýslam âleminin kahramaný olmak gibi bir derdi olmadýðýný görmüþtür�neþredilmiþtir.
15- Þahiner, s. 247-249.
16- Bkz. Ali Süruri�nin günlüðü. (http://www.risaletashih.com/index.php/iir-koeesi/645-bir-bediuezzamanm-kemal-goeruemesi-belges)
17- Þahiner, s. 250.
18- Badýllý, s. 557.
19- Bugüne kadar bu konuda ortaya çýkan belgeler arasýnda en dikkate deðer olan Ali Süruri�nin hatýratýdýr. Çünkü a) Süruri II. Dönem de milletvekilliði yaptýðýna göre M. Kemal�in tarafýnda yer alan bir kiþidir, b) 1926�da vefat eden Süruri sonraki tarihlerde Bediüzzaman�la rejim arasýndaki mücadelenin farkýnda olmadan yani herhangi bir ideolojik angajmana girmeden þahit olduklarýný kaleme almýþtýr.
20- http://www.risaletashih.com/index.php/iir-koeesi/645-bir-bediuezzamanm-kemal-goeruemesi-belges
21- Bediüzzaman Said Nursî, Emirdað Lâhikasý, Yeni Asya Neþriyat, Ýst. 2008, s. 421, 422.