CEMAATE HASRET MUHTEŞEM BİR CAMİ
Pazarları ziyaret ettikten sonra bir iki defa yanından geçtiğimiz halde ziyaret etme imkânı bulamadığımız Türkmenbaşı Camii’ne (Ruh Mescidi) doğru hareket ettik. Türkmenistan’ın birinci cumhurbaşkanı Saparmurad Niyazov’un (Türkmenbaşı) kabri de caminin yanında yapılan türbede bulunuyor. Gerçekten çok büyük bir cami. Cami sahasına girdiğimizde bizi askerler karşıladı. Fotoğraf çekmenin yasak olduğunu tahmin ederek, her ihtimale göre soralım dedik ve bir sürprizle karşılaştık: Caminin dışında fotoğraf çekmek serbestmiş! Biz de fotoğraf çekmeye başladık. Camiye girince önce abdest aldık ve namazımızı eda ettik. Gerçekten temiz ve büyük bir cami.
Camiyi ziyarete gelenlere bilgi vermek için görevli olarak çalışan Devletyar ve İşan kardeşler bize de gerekli bilgileri verdiler. Orta Asya’nın en büyük camisi olduğu ifade edilen bu mabed, Aşkabat’a 20 kilometre uzaklıkta.
Cami, Türkmenistan’ın ilk Devlet Başkanı Saparmurat Niyazov Türkmenbaşı’nın doğduğu köy olan Kıpçak’ta yapılmış. Caminin projesi Suudi Arabistan’dan gelmiş ve müteahhitliğini ise Fransız şirketi Bouygues SA, 110 milyon dolara yapmış. Türkmenbaşı’nın annesi Gurbansultan’a adanan 17 bin metre kare üzerine kurulu cami yaklaşık 10 bin kişi kapasiteli. 91 metre boyunda 4 minaresi var ve caminin dev kubbesi 55 metre yüksekliğinde, 50 metre çapında. Caminin duvarlarında daha çok Türkmenbaşı’nın yazdığı ‘vecizeler’ yer alıyor. Sadece mihrabında Allah (cc), Muhammed (asm) ve Lailaheillallah ibareleri Kur’ân harfleriyle yazılmış. Bu sebeple, caminin içinde fotoğraf çekilmesine müsaade edilmiyor.
Cami muhteşem, ama yerleşim yeri dışında yapıldığı için maalesef cemaati çok az. Cuma günleri ancak 500 kişi olabiliyor ve vakit namazlarında ise ekseriyetle kimse bulunmuyormuş. 1000 kişi aynı anda abdest alabiliyor. 1948 yılındaki büyük Aşkabat depreminde şehir yıkılınca, Türkmenbaşı’nın annesi de burada vefat etmiş. Ona hürmeten Türkmenbaşı da camiyi burada inşa edip ona adamış. Caminin 3 imamı var (Başimamı Mekan Akiyev) ve ayrıca müezzinler de görev yapıyor. Minarelerin yüksekliği 91 metre. Camideki 8 köşeli yıldız şeklindeki ipek halı da Türkmenistan’ın Balkan Vilayetinde 80 günde 156 bayan işçi tarafından dokunmuş ve dokumaya nereden başlandığını bir başkası tesbit edemediği için, bu özelliği sebebiyle rekorlar kitabına girmiş.

AŞKABAT’TA 5 CAMİ VAR
Aşkabat’ta 5 adet cami var. Biz bunların ikisini (Ertuğrul Gazi Camii ve Ruh Mescidi) ziyaret edebildik. Bunların haricinde İranlıların yaptığı bir cami varmış. Hz. Osman Camii, Nohur Camii var. Büyük camiler bunlar, ama maalesef şehirde başka küçük cami ve mescid yok. Haliyle çoğu yerde ezan sesi duyulmuyor. Bir bakıma Aşkabat, ezan sesine de hasret. Hatta Ertuğrul Camii ilk kurulduğunda Rusların ezandan rahatsız olup şikâyet ettiği ifade ediliyor ki benzer tartışmalar bazen ülkemizde bile yaşanıyor.

“At Bayramı”nı kutladılar        
Atlardan sorumlu devlet bakanlığının bulunduğu tek ülke olan Türkmenistan’da 4 gün süresince “At Bayramı” kutlamaları yapıldı. Aşkabat’a yaklaşık 40 kilometre uzaklıktaki Uluslararası Atçılık Kompleksi’nde başlayan faaliyetlerin ilk gününde, güzellikleri ve dayanıklılıklarıyla ünlü Türkmen Ahal-Teke atlarıyla yarış düzenlendi. Yarışta birinciliği elde eden Gülnar isimli atın sahibine son model bir otomobil ve Türkmen halısı hediye edildi.
Dünyanın çeşitli ülkelerinden 500 kadar dâvetlinin katıldığı kutlamalarda bu sene Türkiye’yi Tarım, Gıda ve Hayvancılık Bakanı Mehdi Eker temsil etti.

Türkmen jokeylerine Türkiye eğitim verecek
Türkmenistan’daki “At Bayramı” kutlamalarına Türkiye’yi temsilen katılan Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Mehdi Eker, At Bayramı kutlamalarının çok güzel bir faaliyet olduğunu belirterek, “Türkmenler tarihinde de, kültüründe de atların yeri tartışılmaz. Onlar da devlet olarak bunu millî bayrama dönüştürmüşler. Her yıl bunu, büyük faaliyetlerle kutluyorlar” diye konuştu.
Ahaltekenin çok zarif ve güzel bir at cinsi olduğunu ifade eden Eker, “Ahalteke atlarını yetiştiriyorlar. Ellerinde öyle bir popülasyon var. Kültürlerinin bir parçası haline getirmişler. Bunu, dünya ile de paylaşıyorlar” şeklinde konuştu.
Türkmenistanlı yetkililerinin, Türkiye Jokey Kulübünden jokeylerin Türkiye’de eğitilmesini talep ettiklerini anlatan Eker, hem at sahiplerine hem de jokeylere eğitim verileceğini de söyledi.
       
DEVLET BAŞKANI BİRİNCİ OLDU
At Bayramı kutlamaları kapsamında son gün düzenlenen yarışta, birinci turda kazanan atın sahibi ve jokeyi Devlet Başkanı Gurbanguli Berdimuhamedov, 11 milyon dolarlık ödülü Türkmen atlarına harcanması için At Bakanlığına bağışladı. Aşkabat’taki Ahalteke Atçılık Kompleksi’ndeki törenler, at yarışları ve dereceye girenlere ödüllerinin verilmesiyle sona erdi.
Törenler çerçevesinde yapılan at yarışlarının ilk turunda Devlet Başkanı Berdimuhamedov’un bindiği ve sahibi olduğu at birinci geldi.
İlk turda birinci olan atın sahibi ve jokeyi Devlet Başkanı Berdimuhamedov, kazandığı 11 milyon dolarlık ödülü Türkmen atlarına harcanması At Bakanı Yazgeldi Annayev’e verdi. Törende, dereceye giren atların jokeylerine kupaları ve birer otomobil verildi.
Alparslan’ın mezarı
Aşkabat’ta düzenlediği basın toplantısında Selçuklu Sultanı Alparslan’ın Merv şehrinde olduğu tahmin edilen mezarının bulunup, anıt yapılması konusuna değinen Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Mehdi Eker, “Devlet Başkanı ile ikili görüşmemizde gündeme geldi. Onun (mezarın) bulunup, orada türbe yapılmasıyla ilgili çalışma var” bilgisini verdi.
Türkmenistan’da 600 Türk firmasının değişik sahalarda yatırımları olduğunu kaydeden Eker, ülkede 12 bin Türk vatandaşının yaşadığını da söyledi. Eker, Aşkabat şehrinin, Türk müteahhitlerin yaptığı binalardan oluşan masal gibi bir şehir olduğunu ifade etti.

AT FUARI BÜYÜK BİR SEKTÖR
Türkmenistan seyahatimiz esnasında “Türkmen Atı ve Dünyanın At Bakım Sanatı” konulu fuarın açılacağı “Sergi Köşkü / Sergi Sarayı”nı da ziyaret ettik. Sergi Sarayının önüne gittiğimizde daha önce hazırlanan program devam ediyordu. Türkmen halk sanatçıları çeşitli türkü ve marşları seslendirdiler. Ayrıca folklor ekibi de ilgi çekici gösteriler sundu.
Dünyanın pek çok ülkesinden gelen gazeteci ve iş adamları bu vesileyle bir araya gelmiş oldu. Bazı Arap katılımcılar, Türkiye’den giden gazetecilerin de ilgisini çekti, hatıra fotoğrafı çektirenler oldu. Bu arada, Türkmen hanımlarla Türkmen adetleri konusunda kısa sohbetlerimiz oldu. Türkiye’den geldiğimizi söyleyince “Bacılarımıza selâm götürün” dediler.
Fuar, Devlet Başkanı Berdimuhammedov’u temsilen bir bir yetkili tarafından açıldı. Açılış sonrası kısa bir tiyatro gösterisi sunuldu. Sonrasında 2 kattan oluşan fuarı gezme imkânı bulduk. Fuar gezildiğinde görülüyor ki at ve at malzemeleri tek başına büyük bir sektör. Fuara Türkiye’den katılan çok sayıda firma da vardı. Gerek veterinerlik hizmeti veren firmalar ve gerekse at bakım ve malzemeleri satan firmalar ürünlerini bu fuarda sergileme imkânı buldu. Bunların arasında Kocaeli Üniversitesi Kartepe Meslek Yüksek Okulu’nun standı da ilgi çekiciydi. Burada, bedensel engellilerle Atla Terapi (Hippotheraphy) projesi hakkında bilgi verildi.

DÖNÜŞ YOLU DA ÇİLELİ OLDU
Yarışların sona ermesinden sonra otele döndük ve kısa bir şehir turu daha yaptık. Akşam 22.20’deki uçak için erken saatte havaalanına geçtik ve yine sıkı bir aramayla karşılaştık. Aradıkları yine “attan düşme görüntüleri” idi. Sıkıntılara rağmen ibretli bir seyahat oldu, vesselâm...

ATTAN DÜŞTÜ, İŞLER KARIŞTI
“At Bayramı”nın son gününde (28 Nisan 2013, Pazar) talihsiz bir kaza yaşandı. Uluslararası Atçılık Kompleksi’nde ata binen ve yarışan Türkmenistan Devlet Başkanı Gurbanguli Berdimuhamedov, yarışı birincilikle bitirip ‘finiş’ çizgisini geçtiğinde atı tökezledi, Berdimuhammedov attan düştü. O ana kadar binlerce kişinin ayakta alkışladığı Berdimuhammedov attan düşünce hipodromu ölüm sessizliği sardı. Ne olacağını herkes merak etti. Korumalar ve bakanlar kurulu üyeleri yardıma koştu, hemen ambulansa taşındı. 15 dakika kadar hiçbir açıklama yapılmadan herkes merakla birbirine baktı. Bazı Türkmenlerin ağladığı görüldü. Sonrasında Gurbanguli Berdimuhamedov, tekrar sahneye çıktı ve halkı selâmladı. Yarışların sona ermesiyle birlikte yine herkese ödüllerini verdi.
Bu esnada attan düşüş anını kaydeden bütün görüntüler silinmeye çalışıldı. Gazeteciler bir odaya toplandı ve tek tek makinalar kontrol edildi. Biz de yaptığımız kaydı mecburen sildik. Ama sonra anlaşıldı ki bazı gazeteci arkadaşlar, TV kameramanları kayıtları muhafaza edebilmişler. Nitekim Türkiye’ye gelince düşüş sahnesi TV’lerde yayınlandı.
Tabiî ki bu talihsiz bir kazaydı. Herkesin başına gelmesi muhtemel bir kaza. Bu kazanın gizlenmeye çalışılması gazeteciler açısından garip karşılandı. Öyle ki bu önemli kaza meydana geldiği halde hiç kimse Gurbanguli Berdimuhamedov’a “Geçmiş olsun” bile diyemedi. Çünkü geçmiş olsun dense, onun düştüğü ima edilecek ya da kabul edilecekti. Garip ama gerçek...

 

SON

 

 

FARUK ÇAKIR

[email protected]