Yahya Kemal, 1921’de “Bu sarayın içinde dört yüz seneden beri olmuş ihtilaller, hal’ler, kıtaller bu Kur’an sesini bir an susturmamış. Bu hadiseyi idrak ettikten sonra İstanbul’dan niçin çıkarılamıyoruz? Bu şüpheyi halleder gibi oldum” dedikten sonra, 1922’de İstiklâl Savaşı henüz kazanılmış, Cumhuriyet ise kurulmamışken, “Gezintilerimde bir hakikat keşfettim. Bu devletin iki manevi temeli vardır: Fatih’in Ayasofya minaresinden okuttuğu ezan ki hâlâ okunuyor! Selim’in Hırka-i Saadet önünde okuttuğu Kur’an ki hâlâ okunuyor” diyor.
29 Ekim 1923’te ilan olunan Cumhuriyet, Yahya Kemal’in Ayasofya ve Topkapı Sarayı ile ilgili görüşlerini paylaşmadı. Ayasofya’daki ezanı da Topkapı Sarayı’nda okunan Kur’an’ı da kendi temelleri saymadı. Hatta ezanın Türkçe okunması kararı alındı, 24 Kasım 1934’te Ayasofya müzeye dönüştürüldü ve ibadete kapatıldı. Topkapı Sarayı Harem Dairesi’nde Kur’an okunmasına son verildi. Yeni Başkent de zaten Ankara’ydı, çiçeği burnunda Cumhuriyet sanki önce Osmanlı’ya ve onunla birlikte İstanbul’a sırtını dönmüştü. Daha doğrusu Cumhuriyet’i kendi ideolojisinden ibaret sayan tek parti iktidarı...Vakit ilerleyip de Cumhuriyet demokrasi ile taçlandırıldığında, Menderes Hükümeti ile ezan yeniden aslına döndü, “Allâhu Ekber” sesleri minarelerden yükseldi. İstanbul, Fatih, Fetih, Mehter geri geldi. Topkapı Sarayı Haremi’nde Kur’an okunmaya başlandı.
(...)
Yahya Kemal, Ayasofya’dan okunan Ezan’ı devletin iki temelinden birisi sayıyordu. Devlet politikası, onu 1934’te müzeye çevirdi. Gelecekte ise, yine devlet politikasının Ayasofya’yı tekrar camiye çevirmek istemesi mümkün ve muhtemel, üstelik Sultan Ahmet dolup taşmadan da mümkün ve muhtemel.
Seda Şimşek
Bugün, 9.5.2013