"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

Demokrasi zamanı

04 Mart 2018, Pazar
Genel İdare Kurulunda 21 Eylül 1945 tarihinde alınan ihraç kararı ile Halk Partisi içinde başlayan müstakil demokrasi hareketi, arkadaşlarının ihraç edilmesine karşı çıkan Refik Koraltan’ın ve Celal Bayar’ın istifa etmesi ile daha da güçlendi. Zîra, zaman demokrasi zamanıydı ve siyasî, içtimaî rüzgâr, dünyada da ülkede de demokrasiden yana esiyordu.

Başbakan Recep Peker’in, komisyona müdahale ederek kanuna bazı maddeler ekletmek istemesi üzerine Menderes o teşebbüse karşı çıktı. Başbakanın ilâve edilmesini istediği maddelerin yanlış yönlerini ortaya koydu. Yaptığı itiraz komisyon tarafından kâle alınmayınca komisyon sözcülüğünden istifa etti.

Menderes, mesele mecliste görüşülürken de muhalefetini sürdürdü. Kendi toprağını çiftçiye, köylüye dağıtan bir çiftlik sahibi olarak toprak reformuna karşı çıkmadı. Verilen toprakların verimli kullanılması için çiftçilerin eğitilmesi, âlet edevatının ve tohum kalitesinin yükseltilmesi gerektiğini hatırlattı.

Mecliste yaptığı konuşmalardan ve haklı itirazlardan sonra siyasî muhalefet sahnesinde hızla temayüz eden Adnan Menderes, Tevfik Rüştü Aras’ın evinde yapılan siyasî arayış toplantılarına katıldı. Aras’ın yanı sıra Fuat Köprülü, Emin Sazak gibi siyasî simalarla tanışınca temayüz safhası teşebbüs merhalesi hâline geldi.

İsmet İnönü’nün Millî Şeflik rejimine ilk karşı çıkan ve Fuat Köprülü’yü konuşmaya teşvik eden de oydu. Aralarına Refik Koraltan ve Celal Bayar da katılınca Millî Şefe muhalefet cephesi güçlendi. Halk Partisi’nin çıkarmak istediği varlık vergisi tartışmaları sırasında ise iyice barizleşti. 

Muhalefet güçleniyor

Bu hususta ilk ciddî çıkışını 1945 yılının bütçe görüşmeleri sırasında meclis kürsüsündeki konuşmalarıyla yapan Adnan Menderes, memleketin mâlî gidişatının kötülüğünü, bütçe açığının büyüklüğünü ve bunun ekonomiye vereceği zararları örnekleriyle ortaya koydu. Hayat pahalılığına dikkat çekti ve bütçede tasarruf yapılması gerektiğini söyledi.

Menderes’in ve etrafında toplanan parti içi muhalefet grubunun tenkitleri neticesinde İnönü, kabinesinde bazı değişiklikler yaparak haklı tenkitlerin tesirini azaltmaya çalıştı ise de pek başarılı olamadı. Onun başarısızlığı, millet nezdinde hükümete güven kaybettirirken muhalefetin güçlenip güven kazanmasını sağladı. 

Bu takrir, geri almak için verilmemiştir

Hükümetin kendi içindeki sıkıntıyı, cumhurbaşkanı ile olan anlaşmazlıkları ve partinin tabandan kopmakta olduğu hususları tam zamanında fark eden Menderes, Bayar, Koraltan, Köprülü CHP grubuna takrir vererek halka yakın ve baskıdan uzak, demokrasiye uygun bir idare tarzı takip etmeye çağırdılar. 

Gazetelerde Dörtlü Takrir tabiri ile geniş yer verilen teklifler partinin genel idare kurulunda görüşülmeye başlanınca bazı üyeler sert tepki gösterdi. Bazıları makul karşıladı. Bazıları da takrirde imzası bulunan milletvekillerini istifaya çağırdı. Başbakan Şükrü Saraçoğlu ise takririn geri çekilmesini istedi.

Bayar mecliste başbakana bu sözlerle cevap verdi. Menderes oldukça müessir bir konuşma yaparak takrirde medar-ı bahs edilen hususları bir kere daha dile getirdi. Tenkitlere cevap verdi ve takriri geri çekmeyeceklerini ifade etti. Yapılan oylamada Dörtlü Takrir üyelerin ekseriyetinin oylarıyla red- dedildi.

Takrire, imza atan dört kişinin dışındaki bütün genel idare kurulu üyeleri karşı çıksa ve üstü kapalı sözlerle veya imalı işaretlerle tehdit edilse de Menderes geri adım atmadı. Ondan sonraki müzakerelerde hükümetin icraatlarını tenkidinin şiddetini arttırarak muhalefetini devam ettirdi. 

Partiden ihraç

Cumhuriyet Halk Partisi’nin idarecilerinin ekseriyeti takririn reddedilmesinden sonra Menderes’in geri adım atmasa da en azından bir süre konuşmamasını veya tenkitlerinin şiddetini azaltmasını beklerken; o Birleşmiş Milletler Anayasasının görüşülmesi sıra- sında ülkede demokrasinin olmadığını anlatan sert bir konuşma daha yaptı.  

Adnan Menderes’in, hükümetin icraatlarını meclisteki konuşmalarında tenkit etmekle yetinmeyip Vatan gazetesinde muhalefet muhtevalı makaleler yazarak muhalefetini gazetelere taşıması, Fuat Köprülü’nün ona destek vermesi üzerine ikisinin de partiden ihraç edilmesine karar verildi. 

Verilen karar, Cumhuriyet Halk Partisi’nin ismi ile müsemma bir hareket olmamasının tezahürü idi. Zîra cumhuriyet sıfatı taşımasına ve cumhuriyetle yaşıt olmasına rağmen hakikî mânâda cumhuriyeti kendi içinde de, ülke idaresinde de uygulamamıştı.

Bu arada dünyadaki siyasî dengeler hızla değişmeye başlamıştı. Bilhassa 1945 yılında San Fransisco’da yapılan konferans neticesinde kırk altı ülkenin Birleşmiş Milletler antlaşmasına imza atması ile devletlerin ekseriyeti, Hür Dünya ve Demir Perde ülkeleri olmak üzere iki bloka ayrılmıştı. 

Türkiye’nin bu hususta net bir tavır ortaya koymaması üzerine, Hür Dünya tarafında yer alan bazı dost ülkeler Türkiye’nin tarafını belli etmesi ve eğer Hür Dünyanın yanında yer almak istiyorsa çok partili demokratik idare tarzına geçmesi için ‘tavsiye’ adı altında baskı yapılmaya başlamıştı.

Zaman demokrasi zamanı

Dünyadaki siyasî gelişmelerin ve Rusya’nın tehditlerinin tesiriyle hükümet, kendi kontrolü altında muvazaalı bir muhalefet partisi kurdurarak dünya devletleri arasında demokrasiye geçtiği kanaatini uyandırmak istiyordu. Gösterilen çabada, par- ti içinde artık halkın sesine kulak vermek gerektiğini söyleyen vekillerin çoğalmasını da tesiri vardı.

Kendini dünyadaki demokratik gelişmelere hazırlayamayan, cemiyette temayüz eden insan haklarına, din ve inanç hürriyetine, hür teşebbüs beklentilerine Cumhuriyet Halk Partisi’nin daha fazla karşı çıkması ve milletin temayüllerine engel olması mümkün değildi. 

Nitekim, Genel İdare Kurulu’nda 21 Eylül 1945 tarihinde alınan ihraç kararı ile Halk Partisi içinde başlayan müstakil demokrasi hareketi, arkadaşlarının ihraç edilmesine karşı çıkan Refik Koraltan’ın ve Celal Bayar’ın istifa etmesi ile daha da güçlendi. 

Zîra, zaman demokrasi zamanıydı ve siyasî, içtimaî rüzgâr, dünyada da ülkede de demokrasiden yana esiyordu.

Okunma Sayısı: 3279
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
  • Demokrat

    4.3.2018 16:49:08

    Allah razı olsun

(*)

Namaz Vakitleri

  • İmsak

  • Güneş

  • Öğle

  • İkindi

  • Akşam

  • Yatsı