"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

Denetleme olmadan başkanlık olmaz

21 Kasım 2016, Pazartesi
"Parlamenter sistemden başkanlık sistemine geçen ülkeler neler yaşadı?" soruna cevap arayan akademisyenler, “Türkiye gerekli denge ve denetleme mekanizmaları olmadan başkanlık sistemine geçerse bir diktatörlüğe dönüşür” diyerek uyarılarda bulundu.

Parlamenter sistemle yönetilen Türkiye, bir süredir başkanlık sistemine geçmeyi tartışıyor. ‘Dünyada parlamenter sistemden demokratik yollarla başkanlık sistemine geçen başka bir ülke oldu mu?’ sorusuna yanıt arayan BBC, hukuk ve siyaset uzmanlarıyla görüştü.  BBC Türkçe’ye konuşan, ABD’deki Austin Teksas Üniversitesi’nde karşılaştırmalı siyaset dersleri veren Profesör John Gerring gelişmiş, demokratik ülkeler arasında parlamenter sistemden başkanlık sistemine geçen ülke olmadığını söylüyor. Gerring sadece Sahra Çölü’nün güneyindeki bazı Afrika ülkelerinin bu sistem değişikliğini tercih ettiğini belirtiyor. Sistem değişikliğine giden ülkelerdeki olumlu ve olumsuz durumları araştıran BBC ekibi, bu ülkelerden üçü olan, Zimbabve, Gana ve Malavi’den uzmanlara, başkanlığın ülkelerinde neleri değiştirdiğini sordu. 

Başkanlık gücü merkezileştirme arzusu

Halen 92 yaşındaki Robert Mugabe’nin 1980’den 1987’ye kadar başbakan olarak yönettiği Zimbabve, o yıl yapılan bir anayasa değişikliyle başkanlık sistemine geçti. O yıla kadar sembolik olan Cumhurbaşkanlığı makamı ise kaldırıldı. Zimbabve siyasetini yakından takip eden ve İngiltere’deki Kent Üniversitesi Hukuk Fakültesi akademisyeni Alex Magaisa, ülkede başkanlık sistemine geçişin nedenini “gücün merkezileştirilmesi arzusu” olarak gösteriyor. Sistem değişikliğinin sebebinin daha fazla güç isteği olduğunu belirten Magaisa, “Mugabe parlamenter sistemde mutlu değildi, daha fazla güce ve kontrole sahip olacağı bir başkanlık rejimi istiyordu. Bu sistemle parlamento zayıflatıldı. Başkanlık sistemine geçişin sonucunun diktatörlük oldu ve diktatörlük o günden beri varlığını sürdürüyor. Parlamenter sistem daha iyiydi çünkü o zaman başbakan parlamentonun bir üyesiydi, parlamentoya gitmesi ve kendisine yöneltilen soruları yanıtlaması gerekiyordu. Başkanlık sisteminde ise başkanın parlamentoya hesap vermesi gerekmiyor.” değerlendirmesinde bulundu. 

Yasama da yargı da darbe alır

Zimbabve’de 2013’te kabul edilen yeni anayasanın hazırlanması sürecinde danışmanlık yapan Magaisa, başkanlık rejimlerinin diktatörlüklere yol açma ihtimalinin parlamenter sistemlere kıyasla daha fazla olduğunu belirtiyor. Magaisa, Türkiye’deki gelişmeleri de takip ettiğini söylüyor ve şu uyarılarda bulunuyor: “Eğer Türkiye gerekli denge ve denetleme mekanizmaları olmadan başkanlık sistemine geçerse bir diktatörlüğe dönüşür. Başkanlık sistemine geçecek ülkelerin gerekli denge ve denetleme mekanizmaları konusunda çok dikkatli olması lâzım. Parlamentonun da önemli güçleri olmalı, başkan parlamentoya katılmak ve parlamenterlerden gelecek soruları yanıtlamak zorunda olmalı. Aksi takdirde yasama da yargı da darbe alır.”

Gana'da muhalif partileri yasakladılar

Parlamenter sistemden başkanlık sistemine geçen bir diğer ülke de Gana. 1957’de kurulan ve parlamenter sistemle yönetilen Gana’da, Başbakan Kwame Nkrumah, 1960’ta bir referandum ile ülkesini başkanlık sistemine geçirdi. Gana’nın ilk başkanı da o oldu. O dönemde Nkrumah’nın sekreteri olan tecrübeli diplomat Kwaku Baprui Asante ülkelerindeki demokrasi  dışı gelişmeleri şu sözleriyle özetliyor: “Kwame Nkrumah, başkanlık sistemine geçişin ardından 1964’te ülkede kendisininki dışında tüm partilerin yasaklanmasına yönelik teklifini halkoyuna sundu. Gana’da muhalefet partileri referandumda yüzde 99 oyla yasadışı ilân edildi.”

Malavi’de başkanlık diktatörlüğe dönüştü

Malavi de 1964 yılında parlamenter sistemle bağımsızlığını ilân ettikten sonra 1966’da başkanlık sistemine geçti. Kurulduğu tarihten itibaren ülkeyi başbakan olarak yöneten Hastings Kamuzu Banda o tarihte başkan oldu. Bugün 73 yaşında olan Cuthbert Kachale, Malavi’nin yaşadığı dönüşümün tanıklarından. “Malavi başkanlık sistemine geçerek bir diktatörlüğe dönüştü” diyor Kachale.

AKP’li Şentop: Kıyaslamak çok ayıp

‘Parlamenter sistemden başkanlığa geçen bu üç ülkenin de benzer şeyler yaşaması, Türkiye’nin de aynı şeyi yaşayabileceği anlamına mı geliyor’ sorusunu AKP İstanbul Milletvekili  ve TBMM Anayasa Komisyonu Başkanı Mustafa Şentop’a soran BBC ekibi Şentop’un tepki gösterdiğini aktardı. Kıyaslamanın ‘çok ayıp’ olduğunu vurgulayan Şentop, “Başkanlık konusunda adını andığınız ülkelerle Türkiye’yi kıyaslamak çok ayıp bir şey. Fransa da başkanlığı tartışıyor, Mugabe gibi mi olacak?” dedi. 

Okunma Sayısı: 1933
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
    (*)

    Namaz Vakitleri

    • İmsak

    • Güneş

    • Öğle

    • İkindi

    • Akşam

    • Yatsı