Bediüzzaman, Allâh’ýn sýfatlarýný aynî, gayrî ve ne aynî, ne de gayrî diye üçe ayýrmýþtýr. Bu ifadeler Rabbimizin sýfatlarýný anlama yolunda daha doðru ifadelerdir. Anlamamýzý kolaylaþtýran, okunduðu zaman zihnimizi merkezde tutan ifadelerdir. Kur’ân atölyesinde, Resûl-i Ekrem’in (asm) ders rahlesinde talim olunan ifadelerdir.
Gayrî sýfatlar, aynî olmayan sýfatlardýr. Allah’ýn fiilî olan sýfatlarýna denir. Besmele’nin tefsirinde “Er-Rahim de, fiilî olan sýfat-ý gayriyeye imadýr.” 1 der.
Üstad, Cenâb-ý Hakk’ýn zatî isimleri olduðu gibi, fiilî isimlerinin de olduðunu ifade eder. Bu fiilî isimlerin de Gaffar ve Rezzak, Muhyî ve Mümît gibi pek çok nevilerinin olduðunu söyler. Fiiller isimlere, isimler sýfatlara bakar. Gaffâr ismi Gafûr fiilî sýfatý, Rezzak ismi Râzýk fiilî sýfatý gibi pek çok fiilî isim ve sýfatlarý var. Allah, mâsivâ üzerinde bu sýfatlarý ile tecellî hâlindedir. “Gayrî” ismini de, gayrýn üzerindeki tecellisinden dolayý alýyor.2
Fiilî sýfatlarýn miktarý ve sýnýrý yoktur. Ýlâhî isimlerden çoðu fiilî sýfatlara dayanmaktadýr. Bu fiilî sýfatlarýn çokluðu ise, Allâh’ýn kudret sýfatýnýn muhtelif mevcudattaki muhtelif tecelliyatýndan ibarettir. Meselâ; Allâh’ýn kudret sýfatý bir çekirdeðin açýlmasýnda tecelli ederken Fettâh nâmýný alýyor, bir canlýnýn ölümünde Mümît ismini alýyor, bir hayat bahþederken Muhyî ismini alýyor, canlýlara rýzýk verirken Rezzâk nâmýný alýyor ve hâkeza..
Allah’ýn gayri sýfatlarý olan fiilî sýfatlarýndan bahsederken “tekvîn” sýfatý dikkatimizi çekmekte. “Sýfat-ý Tekvin” tâbiri Risale-i Nur’da geçmemekle beraber “âyât-ý tekviniye”, “evamir-i tekviniye” defalarca geçmekte. Bir manada gayri sýfatlarýna tekvinî sýfatlarý da denilebilir. Gayrî sýfatlarýn; yapmak, yaratmak, oluþturmak anlamýna gelen tekvîn terimi ile ifade edilen mana ile münasebeti vardýr. Bu cümleden hareketle “Kün” emri ile âlemde âyât-ý tekviniye denilen yaratýlýþla alâkalý âyetler ve evamir-i tekviniyesi denilen yaratýlýþla alâkalý emirler gibi her þeyin halk edilmesi irade-i Ezeliyeden gelmektedir. Ýþte bütün esma ve sýfat-ý Ýlâhiyenin ortaya fiilî olarak çýkmasý ise eþyanýn tekvini ile tezahür etmektedir.
Risale-i Nur’da; gayrî sýfatlar olan fiilî sýfatlardan ziyadesiyle bahsedilir. “Çevir gözünü, âlemde en küçük bir kusur görüyor musun?” (âyet meâli) suâli ile evvelen mahlûkattaki dehþetengiz ve hayretengiz faaliyetten bahseder. “Niçin durmayanlar durmuyor?” diye sorar. Bütün bu fiiller, faaliyetler fiilin mükemmelliðini, bu mükemmellik ise fiil sahibi zatýn isimlerinin mükemmelliðini, mutlak kemâldeki isimler sýfatlarý, kâmil sýfatlar þuunatý, þuunat ise zatý gösterir der. 
Sýfatsýz isim düþünülemez. Allâh’ýn isimleri nisbetinde bu isimlerle alâkalý sýfatlarý var. Bu sýfatlar mutlak kemâldeki sýfatlardýr. Mahlûkî manadaki makam, mertebe, sýnýr, imkân, zaman gibi þeyler söz konusu olamaz. Kudreti mutlak olan Allâh, kudreti ile deðiþik isim ve sýfatlarýnda muhtelif tecelliler ile þuur sahiplerini esma ve sýfatýnýn mütalâasýna dâvet eder.
Bütünüyle Risale-i Nur, esma ve sýfat-ý Ýlâhiyenin talimi, tefekkür ve tezekkürü ile dopdoludur. Otuz Üçüncü Söz, Âyetü’l-Kübra olan Yedinci Þuâ, Tevhid Denizinden Katre gibi isimlerini burada sýralayamayacaðýmýz daha nice risaleler hep tevhid ve vahdet merkezli izahlarýn, isbatlarýn eseridir.
Eþyaya bakarken, mahlûkatta tecellî eden fiil, isim ve sýfatlarla vücudu mutlak manada olmasý gereken, vacib olan Rabbimizin mevcudiyeti ile beraber birliðini; birliði ve mevcudiyeti ile âlemde tecellî eden cemâlî ve celâlî hakikatlarýndan isim ve sýfatlarýna; bunlarla da Ýlâhî þuunatýna ve nihayet Zat’ýný anlamaya, idrak etmeye yol almýþ, yaklaþmýþ oluyoruz.

Dipnotlar: 1- Ýþaratü’l-Ý’caz, sh. 33.
2- www.sorularlarisaleinur.com