Fransa’da sokaklar yeniden hareketlendi. Sarı Yelekliler, sendikalar ve öğrencilerin de desteğiyle meydanlara çıktı; yüz binlerce kişinin katıldığı gösteriler Paris başta olmak üzere birçok şehirde gerilime dönüştü.

Paris neden yeniden kaynıyor? Tarih bir ipucu veriyor. 1871 Paris Komünü, savaşın ardından gelen siyasî krizin yaklaşık 72 gün süren bir halk iktidarına dönüşmesiydi ve Kanlı Hafta’da kanlı biçimde bastırıldı. Bugünü 1871’in tekrarı saymak doğru olmaz. Ancak ekonomik adaletsizlik, temsil krizi ve halkın yönetimden uzaklaştığı duygusu birleştiğinde, hiçbir iktidar toplumsal öfkeye karşı bağışık değildir.

Sarı Yelekliler 2018’de akaryakıt vergisine tepkiyle başladı; ama öfkeyi besleyen yalnızca o vergi değildi. Asıl soru şu: Macron’un hangi kararları kendi karşıtlarını büyüttü?

İlk karar servet vergisiydi. Macron, 2017’de ISF’yi kaldırıp yerine yalnızca gayrimenkulü kapsayan, 1,3 milyon euroyu aşan varlıklara uygulanan bir emlak vergisi getirdi. Gerekçesi yatırımı teşvik etmekti. Ancak aynı dönemde konut yardımı aylık 5 euro azaltıldı, emekliler de çalışanları rahatlatan sosyal katkı indiriminden yararlanamadı. Servet vergisinin geri getirilmesi kısa sürede hareketin temel taleplerinden biri oldu; hükümet içinden bile bu konunun yeniden düşünülebileceği sesleri yükseldi, ama Elysée masada böyle bir gündem olmadığını açıkladı.

İkinci mesele yükün kime bindirildiğiydi. Eleştirmenlere göre 2018’deki akaryakıt vergisi artışının gelirinden yalnızca yaklaşık yüzde 10’u sosyal tedbirlere ayrıldı. Institut des Politiques Publiques’in analizine göre 2018-2019 vergi ve yardım değişiklikleri nüfusun en alt beşte birini zarara uğratıyordu. Agora Energiewende’nin çalışması da karbon vergisinin yanı sıra tütün vergisi, sosyal katkılar ve konut desteği kesintisinin düşük gelirli haneleri orta gelirlilerden daha ağır etkilediğini savunuyor. Macron’un “aynı anda hem çevreden yana, hem akaryakıt zammına karşı olunamaz” sözü ilke bazında savunulabilir; ama toplumun bir kesimi, çevre maliyetinin eşit paylaşılmadığını düşündü.

Üçüncü etken tepkinin biçimiydi. Macron önce politikanın yönünün “doğru ve gerekli” olduğunu söyleyerek rotayı değiştirmedi; bu sırada hareketin talepleri akaryakıttan Macron’un istifasına kadar genişledi. Sonunda karbon vergisi artışı geri çekildi, asgarî ücrete aylık 100 euro eklendi. Fakat servet vergisi geri gelmedi; protestocular bunu değişime hazır olunmadığının delili saydı. 2018’de 3,7 milyar euro getiren karbon vergisi artışı, daha ertesi yıl iptal edildi; yani hükümet maliyeti ödedi, ama siyasî güveni geri kazanamadı.

Macron’un savunması da var: Vergi indirimlerinin yatırımı artıracağını söyledi ve krizin ardından orta sınıf için yaklaşık 5 milyar euroluk indirim açıkladı.

Macron’un Sarı Yeleklileri bizzat ortaya çıkardığını gösteren somut bir delil yok. Ancak verginin kime yüklendiği, kimin korunduğu ve itirazlara ne kadar geç cevap verildiği hareketin boyutunu belirledi.

Sekiz yıl sonra, Sarı Yelekliler’in de çağrı yaptığı sokaklarda gerekçe yine geçim maliyeti. Macron’un 2018’de yaptığı hatalar bugün de tekrarlanıyor mu, bu ayrı bir soru. Ancak sokaktakilerin gördüğü tablo tanıdık: Yük geniş kesimlere bindiriliyor, itirazlar geç duyuluyor. Cevap, Macron’un önümüzdeki aylarda atacağı adımlara bağlı olacak. Bu yüzden bugünkü öfke artık yalnızca Fransa’ya ait görünmüyor.