O Dilerse Olur

“Kün feyekûn gerçeği”, Allah’ın olmasının istediği şeye sadece “ol!” demesidir. O, anında olur. Kısaca, Allah’ın dilediği olur, dilemediği olmaz. Allah bir şeyin olmasını istedi mi, ona sadece “Ol” der, o şey hemen oluverir. Allah’ın emrinin gerçekleşmesini geciktirecek hiçbir etken yoktur. 

Ancak Allah’ın emrinin tahakkuk etme zamanını ve yerini hikmet sıfatı belirler. Hikmet sıfatı hangi emrin, ne zaman, nerede, nasıl gerçekleşmesini dilemişse, o zaman, o yerde derhal söz konusu İlâhî emirler gerçekleşir. Gecikme olmaz. İhmal olmaz. Mani olmaz. 

Cenab-ı Allah dilerse kudretini hikmetinin tasvibinden sonra tahakkuk ettirir. Dünyadaki kudret tecellileri gibi. Dilerse de kudreti ile hikmeti aynı anda tahakkuk eder. Ahiretteki kudret tecellileri gibi. Takdir O’nun, kudret O’nun, hikmet O’nundur. Bu tecellilerin hepsi “Ol der oluverir.”1 ayetinde ifadesini bulan çerçevenin içindedir. 

Çelişme Yoktur

Bu meseleyi Bediüzzaman şöyle açıklıyor: 

“Dünya dârü’l-hikmet ve âhiret dârü’l-kudret olduğundan, dünyada Hakîm, Mürettîb, Müdebbir, Mürebbî gibi çok isimlerin iktizâsıyla dünyada icad-ı eşya, bir derece tedricî ve zamanla olması, hikmet-i Rabbâniyenin muktezâsı olmuş. 

Âhirette ise, hikmetten ziyâde kudret ve rahmetin tezâhürleri için maddeye ve müddete ve zamana ve beklemeye ihtiyaç bırakmadan, birden eşya inşa ediliyor. Burada bir günde ve bir senede yapılan işler, âhirette bir anda, bir lemhada inşâsına işareten Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyân, ‘vema emru’s-saati illa ke-lemhi’l-basari ev hüve akrab.’ (Emrin gerçekleşmesi ancak göz açıp kapayıncaya kadar yahut daha kısa bir zamandadır.)2 ferman eder.”3 

Zaman bize göredir. Biz “kün” emrinin tahakkuku ile, altı günde yaratılma meselesi arasındaki varsa farkı çözemeyiz. Emrin hemen tahakkuku ile altı günlük bir süreç izlenmesi tamamen Allah’ın takdiri iledir. O dilediği gibi yaratır. Bir işin belirli bir süreç içinde gerçekleşmesi Allah’ın güçsüzlüğünü göstermez.  

Dünyada belirli bir süreç olması Allah’ın Hakîm, Mürettib, Müdebbir, Mürebbi gibi pek çok isimlerinin de gereğidir.

Bize Düşen Anlamaktır

Yani Hakîm ismine göre, o şeyin yaratılması başka hususlardan belirli bir zaman isteyebilir. Mürettib ismine göre, o şeyin tertibi için zamana ihtiyaç olabilir. Müdebbir ve Mürebbi isimlerine göre, başka hususlarda tedbir gerekebilir. Diğer esmaya göre de, bir şeyin halk edilmesi ansızın olabilecek bir husus olmayabilir. 

Her bir ismin bir hükmü vardır. Allah hükümleri gözetir. Bu Allah’ın dilediği şeyleri dilediği gibi ansızın meydana getirmesini zora sokan hususlar da değildir. 

Bizim için esas olan o şeyin eksiksiz, benzersiz, mükemmel, orijinal, tek ve tabir caizse özenle ve ihtimamla yaratılmış olup olmadığıdır. Yaratılmışsa, Yaratıcıyı tanımak için elimizi çabuk tutmak gerektiğidir. Başka türlü sorularla zihnimizi bulandırmak bize bir şey kazandırmaz. Çünkü biz akıl, irade ve fiil sahibi iken, ne zamansız ne de zamanlı bir biçimde Allah’ın halk ettiği hiçbir nesneyi, ama hiçbir nesneyi yapabilecek güçte değiliz. Ne bir zerreyi,  ne bir taneyi!..

Bunu fark etmemiz esasen insan olmamızın da bir gereğidir. Bunca şeyleri hazır bulduktan sonra, dönüp bunların yaratılış biçimleri hakkında soru sormaya bile yetkili değiliz. Bize düşen, bizim anlayacağımız biçimde iki türlü yaratma biçimi olduğunu, dilerse ansızın, dilerse de zaman içerisinde halk ettiğini anlamamızdır. 

Sabredersek, yaratılış biçimleri hakkında çok ince sırları kavramaya da Cenab-ı Hak  izin verir.

Dipnotlar:       

1- Yasin Suresi: 86

2- Nahl Suresi: 77

3- Sözler, s. 106