Click Here!
      "Gerçekten" haber verir 21 Şubat 2008

Eski tarihli sayılar

Görüş, teklif ve
eleştirilerinizi
okurhatti@yeniasya.com.tr
adresine bekliyoruz.
 

Kadir AKBAŞ

Anayasa Mahkemesi yol ayrımında!



Anayasa Mahkemesi bugünlerde yine adı en çok zikredilen kurumların başında yer alıyor. Yüksek Mahkeme, TBMM’nin yaptığı anayasa değişikliklerini iptal edebilir mi? Anayasanın değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez maddelerine göre, anayasanın 10. ve 42. maddesinde yapılan değişiklikler, Mahkeme tarafından hükümsüz kılınabilir mi?

Bu noktada biraz geriye gitmek, Anayasa Mahkemesi’nin eski uygulamalarına göz atmak gerekir.

Anayasa Mahkemesi 70’li yıllarda benzer durumlarla karşılaşmış ve hukuku zorlayarak da olsa bir hareket tarzı benimsemişti.

1961 Anayasası’nın 147. maddesinin ilk fıkrası şöyleydi: “Anayasa Mahkemesi, kanunların ve Türkiye Büyük Millet Meclisi içtüzüklerinin anayasaya uygunluğunu denetler.”

Görüldüğü gibi, maddede anayasa değişikliği olması halinde, Anayasa Mahkemesinin yetkili olup olmadığına dair sarih veya zımni bir hüküm bulunmuyordu.

1970 yılında yapılan bir anayasa değişikliği için Anayasa Mahkemesine başvuruldu ve Mahkeme bu başvuruyu kabul etti. Mahkemenin kabul gerekçesi, anayasa değişikliklerinin de birer ‘kanun’ olduğu ve bu yüzden de Mahkemenin bu değişikliği anayasaya uygunluk bakımından hem şekil, hem de esastan inceleyeceği yönündeydi.

Anayasa değişikliğinin anayasaya uygunluğunu denetlemek, Anayasa Mahkemesini bir denetim kurumu olmaktan çıkarıp, anayasa yapıcı konumuna getireceğinden, Anayasa Mahkemesinin kaynağını anayasadan almayan bu yetki genişletmesinin sınırlandırılması gündeme geldi.

Bu yüzden, 20 Ağustos 1971’de Meclis bu maddeyi değiştirdi. 147. maddenin yeni birinci fıkrası şöyle yazıldı:

“Anayasa Mahkemesi, kanunların ve Türkiye Büyük Millet Meclisi içtüzüklerinin Anayasaya, anayasa değişikliklerinin de anayasada gösterilen şekil şartlarına uygunluğunu denetler.”

Böylece, Anayasa Mahkemesinin yetkisinin sadece şekil denetimiyle sınırlanması öngörüldü. Hatta, bu amaçla madde gerekçesine şöyle şeyler de yazıldı:

“Ancak, Anayasa Mahkemesinin Türkiye Büyük Millet Meclisinin anayasa vazıı olarak yaptığı anayasa değişikliklerini denetlemesi söz konusu olamaz. Nitekim, anayasamız 4. maddesinin 3. fıkrasında, ‘Hiçbir kimse veya organ kaynağını anayasadan almayan bir devlet yetkisini kullanamaz’ hükmü yer almıştır.”

Madde gerekçesinde yapılan bu net sınırlamaya rağmen, Mahkeme, Cumhuriyet Senatosu üyesi Özer Derbil ve 31 arkadaşının, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kurulmasıyla ilgili yapılan anayasa değişikliklerinin iptali istemiyle açtığı bir dâvâyı kabul etti.

Bu kararda mahkeme, 1961 Anayasasının 9. maddesini tartışıyor önce.

“Devlet şeklinin cumhuriyet olduğu hakkındaki anayasa hükmü değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez” diyen maddede korunan kelime, ‘Cumhuriyet’, ama mahkemeye göre bu kelime, anayasada yazılı cumhuriyet nitelikleri (insan haklarına dayalı, lâik, demokratik, sosyal, hukuk devleti) olmadan bir anlam ifade etmez. Yani mahkemeye göre aslında bu nitelikler de ‘değiştirilmesi teklif dahi edilemez’ koruması kapsamında olan konulardır.

Bu yorumla birlikte, anayasa değişikliklerini, değiştirilemez niteliklere aykırılık olup olmadığı konusunda da denetlemeye, yani değiştirilmesi teklif edilemez maddelere aykırılıkları şekil denetimine dahil etmeye başlıyor Anayasa Mahkemesi.

Nitekim daha sonra Mahkeme çeşitli yollardan yapılan başvurularla kimi anayasa değişikliklerini bu açıdan da denetlemeyi sürdürüyor. Benim görebildiğim bazı Anayasa Mahkemesi kararları şunlar: 1975/167 esas, 1976/38 esas, 1976/43 esas ve 1977/82 esas.

Mahkeme, 70’li yıllarda dört kez anayasa değişikliklerini iptal ediyor. Evet, iptal ediyor. Bu iptallerden iki tanesi, ‘hukuk devleti’ ilkesine aykırılıktan!

70’li yıllarda Anayasa Mahkemesi’nin yaptığı bu içtihattan kurtulmak için 12 Eylül Anayasası’nı hazırlayanlar, Mahkemenin anayasa değişikliklerini denetim yetkisini daha da kısıtlıyor ve bu amaçla şekil denetiminden ne anlaşılması gerektiğini açık açık yazıyorlar.

25 yılı aşkın süredir yürürlükte olan 1982 Anayasası, belki de ilk kez önümüzdeki haftadan sonra yapılacak bir CHP başvurusuyla bu açıdan incelenecek; bir anayasa değişikliğinin anayasanın değiştirilmesi teklif dahi edilemez hükümlerine aykırılığı iddia edilecek.

Anayasa Mahkemesi, değişiklikleri esas yönünden incelemek suretiyle anayasaya aykırılık iddiasını yerinde bulsa da, bulmasa da kendi yetkisini ciddi biçimde genişletmiş olacak ve bundan böyle mahkeme tarafından onaylanmayan hiçbir anayasa değişikliği yapılamayacak.

Anayasa Mahkemesi, anayasa koyucunun özellikle vermek istemediği ve öngörmediği böyle bir yetkiyi kullanacak olursa, anayasa’da yapılması düşünülebilecek en basit değişiklikler bile, kapsam itibarıyla cumhuriyetin temel nitelikleri veya ‘Atatürk milliyetçiliği’ gibi, ‘ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlük’ gibi hukukî anlamda sınırları belirsiz kavramların birinden biriyle irtibatlandırılarak parlamentonun ‘tali kurucu iktidar’ olma yetkisini Anayasa Mahkemesi ile paylaşması söz konusu olacak.

Anayasa Mahkemesinin açılacak bir iptal dâvâsında vereceği karar, dâvânın sonucu ne olursa olsun, ülkemiz açısından hayati sonuçlar doğuracaktır.

21.02.2008

E-Posta:


 
Sayfa Başı  Yazıcıya uyarla  Arkadaşıma gönder  Geri


Önceki Yazıları

 

Bütün yazılar

YAZARLAR

  Abdil YILDIRIM

  Abdurrahman ŞEN

  Ali FERŞADOĞLU

  Ali OKTAY

  Cevat ÇAKIR

  Cevher İLHAN

  Davut ŞAHİN

  Fahri UTKAN

  Faruk ÇAKIR

  Gökçe OK

  Habib FİDAN

  Hakan YALMAN

  Halil USLU

  Hasan GÜNEŞ

  Hasan YÜKSELTEN

  Hülya KARTAL

  Hüseyin EREN

  Hüseyin GÜLTEKİN

  Hüseyin YILMAZ

  Kadir AKBAŞ

  Kazım GÜLEÇYÜZ

  Kemal BENEK

  M. Ali KAYA

  M. Latif SALİHOĞLU

  Mahmut NEDİM

  Mehmet C. GÖKÇE

  Mehmet KAPLAN

  Mehmet KARA

  Meryem TORTUK

  Mikail YAPRAK

  Murat ÇETİN

  Murat ÇİFTKAYA

  Mustafa ÖZCAN

  Nejat EREN

  Nimetullah AKAY

  Nurettin HUYUT

  Osman GÖKMEN

  Raşit YÜCEL

  Rifat OKYAY

  S. Bahattin YAŞAR

  Saadet Bayri FİDAN

  Sami CEBECİ

  Sena DEMİR

  Serdar MURAT

  Suna DURMAZ

  Süleyman KÖSMENE

  Vehbi HORASANLI

  Yasemin GÜLEÇYÜZ

  Yasemin Uçal ABDULLAH

  Yeni Asyadan Size

  Zafer AKGÜL

  Zeynep GÜVENÇ

  İslam YAŞAR

  İsmail BERK

  İsmail TEZER

  Şaban DÖĞEN

  Şükrü BULUT


 Son Dakika Haberleri