"Gerçekten" haber verir 19 Nisan 2009
Anasayfam Yap | Sık Kullanılanlara Ekle | Reklam | Künye | Abone Formuİletişim
ASYA'NIN BAHTININ MİFTAHI , MEŞVERET ve ŞÛRÂDIR

Eski tarihli sayılar

Görüş, teklif ve
eleştirilerinizi

adresine bekliyoruz.

 

Suna DURMAZ

Dârusselâm selâma hasret kaldı! (1)



Anadolu topraklarından doğup Arap Körfezine dökülen Dicle ve Fırat nehirlerinin geçtiği yerler, Eski Yunancada “iki nehir arası” mânâsına gelen “Mezopotamya” olarak bilinir. Dicle ve Fırat’ın suladığı verimli Mezopotamya toprakları, eski çağlarda Sümerler, Akadlar, Babilliler, Asurlular, Persler gibi birçok medeniyete beşiklik yapmıştır. Hz. Ömer döneminde Sâsânilere karşılık yapılan Kadisiyye harbi (636) sonunda ise Müslümanların eline geçmiştir.

Hz. Osman’ın şehâdetinden sonra Halife olan Hz. Ali’nin hilâfet başşehri olarak “Kûfe” şehrini seçmesinden sonra, Mezopotamya toprakları üzerinde İslâm medeniyeti dönemi başlar. Emevi devletine son vererek hilâfeti ele geçiren Abbasiler (656-1258); siyasî, askerî ve iktisadî sebepler dolayısıyla, devletin başşehrinin “Şam” yerine, o dönemde “Bilâdürrafideyn”* olarak bilinen Irak topraklarında olmasına karar verirler. Ve; coğrafî ve sosyo-ekonomik olarak en uygun vasıflara sahip olan yeri araştırmaya koyulurlar.

Sonunda Dicle ve Fırat nehirlerinin birbirlerine en yakın oldukları bir noktada (40 km) kurulu bulunan “Bağdat”**adlı eski bir Sâsâni köyü üzerinde karar verilir.

Devrin Abbasi halifesi Ca’fer bin Mansûr, Dicle nehrinin iki yakası üzerine kurdurduğu başşehrin ismini “Barış evi” anlamına gelen “Dârüsselâm” (762) olarak koyar. Daha sonra; “ Vâdi es-Selâm” olarak tanınan Dicle nehri kıyısında kurulduğu için, şehrin adını “Medinetüsselâm” (Barış şehri) olarak değiştirir. Ayrıca, resmî yazışmalara ve para birimi olan dinar üzerine aynı ismin damgalanmasını da emreder. Ancak eski ticaret yollarının kesiştiği bir noktada bulunan bu mevki; Bâbilliler, Asurlular ve Farslılar zamanından beri “Bağdat” olarak tanındığı için, bölge halkı şehrin yeni isimlerine bir türlü alışamaz. Ve şehir “Bağdat” olarak tanınmaya devam eder.

Planını, zamanın meşhur mimarlarından Haccâc bin Artâh’ın çizdiği Bağdat şehri, daire şeklinde inşa edilir. Ve bu cihetle, daire şeklinde inşa edilen ilk İslâm şehri olur. Mâruz kalabileceği bir düşman saldırısına karşılık, şehir üç kuvvetli surla çevrilerek bu surların etrafına hendekler kazılır. Şehrin tam merkezine Halifenin ikameti için bir saray (Kasr ez-Zeheb/ Altın Saray), büyük bir cami ve devlet daireleri inşa edilir. Veliahd el-Mehdi için ise, Dicle’nin doğusuna bir saray yapılır. Başşehrin önemli bir ticaret merkezi olmasını arzulayan Halife Mansûr, çarşılar ve hanlar yaptırmayı da ihmal etmez.

Bağdat şehri altın dönemini Abbasi halifesi Hârun Reşit (786-809) döneminde yaşar. Halife Hârun Reşid Bağdat‘ta yeni yollar, camiler, medreseler, külliyeler, hanlar, hamamlar, dokuma fabrikaları, dökümhaneler ve envâi çiçeklerle süslü bahçeler yaptırır.

Bu dönemde çok önemli bir kültür merkezi haline gelen Bağdat, âlimlerin uğrak yeri olur. “İlim mü'min’in yitik malıdır; nerede bulursa alır” hadisinin ışığında hareket eden Müslümanlar, Arapçada “İlim evi” mânâsına gelen “Beytülhikme” yi kurup tıp, matematik, kimya, felsefe ve daha birçok sahada Yunanca, Farsça ve Hintçe yazılmış olan kitapları Arapçaya tercüme ederek bu ilimlerin muhafaza edilmesini sağlamışlar; böylece insanlığa büyük hizmette bulunmuşlardır.

Tercümenin yanında ilim araştırma merkezi haline de gelen “Beytülhikme,” cebir ilminin kurucusu olan Hâvârizmi, astronomide Fergâni, kimyada Râzi, İslâm felsefesinde Kindi ve İbn Sîna gibi büyük âlimlerin araştırmalarını yaptıkları önemli bir ilim müessesesi olmuştur. Pozitif ilimlerin yanı sıra, Bağdat din ilimlerinde de büyük âlimlerin yetişmesini sağlamıştır. İmam Ahmed bin Hanbel, “Hanbelî” mezhebini, Ebu Hanife olarak meşhur olan Nu’mân bin Sâbit ise “Hanefî” mezhebini burada sistemleştirirler.

Bağdat’ın ilim ve kültür merkezi haline gelmesi, ilim talep eden insanların buraya doğru göç etmesine sebep olur. Abbasiler döneminde Bağdat nüfusunun 500 bini bulduğu rivayet edilmektedir. Nüfus artışıyla beraber, şehir ekonomik olarak da kalkınır ve önemli bir ticarî merkez haline gelir.

Saydığımız bu güzelliklere sahip olan Bağdat, çok uzaklardaki bir düşmanın ağzını sulandırır. Asya bozkırlarının medeniyet görmemiş vahşi tabiatlı insanları olan Moğollar, Hülâgu komutasında 1258 tarihinde Irak topraklarını işgal ederler.

Halife Musta’sım kayıtsız şartsız şehri teslim ettiği halde; daha önce, Buhâra, Semerkand, Herat, Merv, Rey ve Horasan’da yapmış oldukları zulmün aynını veya daha fazlasını Bağdat’ta yaparlar. Beş yüzyıldır İslâm devletine başşehirlik yapmış olan dillere destan güzellikteki Bağdat’ı târumâr ederler. Şehirde bulunan dârüşşifaları, rasathâneleri, ilim irfan yuvası olan medreseleri ve kütüphaneleri yıkıp, yüz binlerce kitabı yakıp kül ederler. Halife Musta’sım dahil Bağdat ahâlisinden binlercesini öldürüp Dicle nehrine atarlar. Nehire atılan binlerce ceset ve binlerce kitaptan akan kan ve mürekkep yüzünden, Dicle suları kırmızı-mavi renge boyanır!

Bağdat’a revâ görülen bu zulüm, diğer İslâm diyarlarında bulunan Müslümanların, özellikle de Mısır'da hüküm süren Memlüklü Türklerin yüreklerini dağlar.

Çok geçmez, tam iki sene sonra (1260) Rükneddin Zahir Baybars komutasındaki Memlüklüler, Gazze yakınlarındaki “Ayn Câlut” denilen mevkide Moğolları ağır bir yenilgiye uğratırlar. Bağdat şehri Moğolların yapmış oldukları tahribatı tamir edemeden, bu sefer de Timurlenk fâciasıyla karşı karşıya kalır. Timurlenk Bağdat’ı, ilki 1393 yılında, ikincisi de 1402 yılında olmak üzere iki defa istilâ eder. Ahâliden binlercesini katledip, âdeta taş üzerinde taş bırakmayarak şehri harap eder....

Gelecek hafta atalarımızın "Ana gibi yâr olmaz; Bağdat gibi diyâr olmaz” diye övdükleri Bağdat üzerine yazmaya devam edip, 21. yüzyılda yapılan modern Moğol istilâsından bahsedeceğiz inşaallah.

Kaynak:

el-Mevsûa el-Arabiyye 4. Cilt (Bağdat maddesi.)- Hey’etü’l Mevsûa el-Arabiyye/ Suriye.

* Arapçada Fırat ve Dicle’nin geçtiği yerlere verilen ad.

** Bağdat isminin mânâsı üzerine birçok rivayet var. Bir kısmı kelimenin Bâbil dilinde “Tanrı’nın kışlası” veya Bâbil-Âmûri dilinde “Güneş Tanrısı” anlamında olduğunu söylüyorlar. Bir kısmı da: Bağdat kelimesinin Kildâni dilinde “Koyun evi” mânâsına gelebileceğini veya Farsçada “Tanrı hediyesi” anlamında da olabileceğini söylüyorlar. Suna Durmaz’ın yazısı Ürdün gazetesinde KÖRFEZ mektubu yazarımız Suna Durmaz’ın 2 Kasım 2008 tarihli Yeni Asya’da “Tarihî mektup” başlığıyla manşet olan yazısı, Hüseyin el-Hiyârî tarafından tercüme edilerek, Ürdün’ün önde gelen gazetelerinden el-Düstur’un 1 Nisan 2009 tarihli sayısında yayınlandı. Söz konusu yazıda, Sultan II. Abdülhamid’in Suriye’deki Şazelî Şeyhi Mahmud Ebuşşamat’a hükümdarlıktan azlediliş sebeplerini açıkladığı ve Filistin’i Yahudilere vermediği için uzaklaştırıldığını anlattığı 22 Eylül 1329 tarihli mektubuna yer verilmişti.

19.04.2009

E-Posta: durmazsuna@yahoo.com-durmaz36@hotmail.com


 
Sayfa Başı  Yazıcıya uyarla  Arkadaşıma gönder  Geri


Önceki Yazıları

  (12.04.2009) - Bediüzzaman’ın medeniyet tarifi Arap basınında

  (06.04.2009) - Medeniyetler ittifakı mı, medeniyetler çatışması mı?

  (29.03.2009) - Ağyarın elinde solan bir gül: Kudüs

  (22.03.2009) - Kuveyt Emiri sîne-i milleti seçti

  (15.03.2009) - Irkçılık damgası

  (08.03.2009) - Dikkat! Bu bölgelere girilmesi yasaktır: Holocaust, Siyonizm ve İsrail

  (01.03.2009) - Arap birliği öldü!

  (15.02.2009) - Beyaz boğa

  (08.02.2009) - Zafer Gazzelilerindir

  (01.02.2009) - “Sihirbazın sihri kendine döndü!”

 

Bütün yazılar

YAZARLAR

  Abdil YILDIRIM

  Abdullah ERAÇIKBAŞ

  Ahmet ARICAN

  Ahmet DURSUN

  Ahmet ÖZDEMİR

  Ali FERŞADOĞLU

  Ali OKTAY

  Atike ÖZER

  Cevat ÇAKIR

  Cevher İLHAN

  Elmira AKHMETOVA

  Fahri UTKAN

  Faruk ÇAKIR

  Fatma Nur ZENGİN

  Gökçe OK

  H. Hüseyin KEMAL

  H. İbrahim CAN

  Habib FİDAN

  Hakan YALMAN

  Halil USLU

  Hasan GÜNEŞ

  Hasan YÜKSELTEN

  Hüseyin EREN

  Hüseyin GÜLTEKİN

  Kadir AKBAŞ

  Kazım GÜLEÇYÜZ

  M. Ali KAYA

  M. Latif SALİHOĞLU

  Mehmet C. GÖKÇE

  Mehmet KAPLAN

  Mehmet KARA

  Meryem TORTUK

  Mikail YAPRAK

  Murat ÇETİN

  Nejat EREN

  Nimetullah AKAY

  Osman GÖKMEN

  Osman ZENGİN

  Raşit YÜCEL

  Recep TAŞCI

  Rifat OKYAY

  Robert MİRANDA

  Ruhan ASYA

  S. Bahattin YAŞAR

  Saadet BAYRİ

  Saadet TOPUZ

  Said HAFIZOĞLU

  Said HAFIZOĞLU

  Sami CEBECİ

  Selim GÜNDÜZALP

  Semra ULAŞ

  Suna DURMAZ

  Süleyman KÖSMENE

  Umut YAVUZ

  Vehbi HORASANLI

  Yasemin GÜLEÇYÜZ

  Yeni Asyadan Size

  Zafer AKGÜL

  Ümit KIZILTEPE

  İbrahim KAYGUSUZ

  İslam YAŞAR

  İsmail BERK

  İsmail TEZER

  Şaban DÖĞEN

  Şükrü BULUT

Sitemizle ilgili görüş ve önerileriniz için adresimiz:
Yeni Asya Gazetesi Gülbahar Cd. Günay Sk. No.4 Güneşli-İSTANBUL T:0212 655 88 59 F:0212 515 67 62 | © Copyright YeniAsya 2008.Tüm hakları Saklıdır

Kurumsal Linkler:
Bediüzzaman Haftası - Risale-i Nur Enstitüsü - Yeni Asya Vakfı - Demokrasi100 - Yeni Asya Gazetesi - YASEM - Bizim Radyo
Sentez Haber - Yeni Asya Neşriyat - Yeni Asya Takvim - Köprü Dergisi - Bizim Aile - Can Kardeş - Genç Yaklaşım - Yeni Asya 40. Yıl

Reklam Linkleri:
Risale Yorum- Risale Çocuk- Oktay Usta - Euro Nur - Fıkıh İnfo- Ahmet Maranki- Cevşen - Yeni Asya Barla - Makdis