"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

Vefatının 300. yıl dönümünde Segâh Salât-ı Ümmiye bestekârı... Itrî

Ali OKTAY
16 Şubat 2012, Perşembe
Itrî ya da tam ismiyle Buhurîzade Mustafa Itrî Efendi. Yahya Kemal’in ‘’Eski Musıki’’ şiirinde ‘’Ve seslenir büyük Itrî semayı örten ruh’’ dediği Osmanlı’nın yetiştirdiği müziğimizin en büyük bestekarlarından. Segâh Salât-ı Ümmiye ise en çok bilinen bestesidir.

2012 senesi işte bu önemli bestekârımızın  vefatının 300. yıldönümüdür.  UNESCO 2012’yi “Uluslararası Itrî Yılı” olarak kabul ilân etti. Bunda ise Fatih Sultan Mehmet Üniversitesi Medeniyetler İttifakı Enstitüsünün talebi rol oynamıştır.
Mustafa Itrî Efendi İstanbul’un Mevlânâkapısı civarında, bugün “Yayla ya da Yaylak” denen semtte doğdu. Hayatı hakkında elimizde bulunan sınırlı bilgiler Şeyhülislâm Esad Efendi’nin Atrabü’l-Âsar’ı ile bazı şair tezkirelerinde bulunan kısa bilgilere ve kulaktan kulağa gelen bir takım söylentilere dayanır. Doğum tarihi 1630 ile 1640 yılları arasında tahmin edilmektedir. 
Asıl adı Mustafa’dır. Itrî ise mahlâsıdır. Güzel koku ile anlam bağlantısı sebebiyle Buhûrî’nin  yanı sıra  Itrî mahlasını almıştır. Babasının veya dedelerinden birinin İstanbul’un büyük câmilerinden birinde buhurcu olduğu düşünülmektedir.
Sultan IV. (Avcı) Mehmet döneminde ünü yayılmaya başladı. Itrî’ye çok değer veren Sultan kendisini sık sık saraya davet eder, bestelerini onun sesinden dinler ve takdir ederdi. Kırım hanlarından Selim Giray Han boş zamanlarını Çatalca civarındaki “Kadı Çiftliği’nde geçirir, burada Itrî, Hafız Post, Yahya Nâzım Çelebi, Seyyid Nuh, Tanburî Mehmed, Santurî Ali (Ali Ufkî Bey), kemanî Hüseyin gibi tanınmış sazende ve hanendeleri ve o zamanın ünlü şair ve edebiyatçıları ile sohbet eder, mûsikî dinlerdi.
Itrî; Sultan IV. Mehmed, Sultan III. Süleyman, Sultan II. Ahmed, Sultan II. Mustafa, Sultan III. Ahmed olmak üzere beş pâdişah dönemini yaşadı. Sultan IV. Mehmed döneminde geçimini sağlamak üzere 1694 yılında “Esirciler Kedhüdası” oldu.  
Mûsikî tarihi araştırmacılarına göre ölüm tarihi 1711 yılıdır. Yenikapı Mevlevihânesi dışına defnedilmişse de, daha sonra yapılan araştırmalara rağmen mezartaşı bulunamamıştır.
Şair Safâi ile Sâlim, pâdişahın huzurunda Itrî’nin bulunduğu mûsikî meclislerinde diğer hanendelere ağız açtırmayacak kadar güzel sesli olduğunu söyler. Meselâ Itrî 1682 senesinde otuz Ramazan günü için Enderûn’daki görevine karşılık 1800 akçe ücret almıştır.            
Eserlerine güfte (söz) olarak Fuzulî, Nev’î, Şehrî, Nabî ve yakın arkadaşı olan Nazîm’in, bazılarına da kendi şiirlerini kullanmıştır.
 Dinî mûsikîmizin âyin, na’t, tevşih, durak, ilâhî, salât, tekbir gibi her formunda eser vermiştir. Segâh makamındaki mevlevî âyini, “Beste-i Kadîm”ler ve Derviş Mustafa Dede’nin Bayatî makamındaki âyininden sonra beşinci âyindir. Bundan başka Rast makamındaki “Na’t-ı Mevlânâ”, Kurban Bayramı tekbiri, Cuma Salâsı, ilâhî gibi en büyüğünden en küçük formuna kadar “taklidi kabil olmayan” eserlerdir. Bir Kurban Bayramı tekbiri bile onu yalnız yaşadığı çağda değil, bugün de bütün İslâm dünyasında bütün tazeliği ile yaşatıyor.
Bugün elimizde on tanesi dinî olmak üzere dört saz eseri ile muhtelif formlarda yirmi sekiz sözlü eseri biliniyor.
Eserlerinin başında gelen nevâ makamındaki kârı başlı başına bir sanat olayıdır.
Hattâ, eserin şöhreti daha sonraki çağlarda Divan Edebiyatı’nın bir mazmûmu bir esprisi haline gelmiştir. Enderûnlu Şâir Vasıf Osman Bey II. Sultan Mahmud’a sunduğu bir manzûmede:
Seninçün beslemiş güller bu gün-â-gün ezhârı
Senin zevkîn için meşk eylemiş bülbül Neva Kâr’ı
der. 

Okunma Sayısı: 8267
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
    (*)

    Namaz Vakitleri

    • İmsak

    • Güneş

    • Öğle

    • İkindi

    • Akşam

    • Yatsı