Click Here!
      "Gerçekten" haber verir 14 Şubat 2008

Eski tarihli sayılar

Görüş, teklif ve
eleştirilerinizi
okurhatti@yeniasya.com.tr
adresine bekliyoruz.
 

M. Latif SALİHOĞLU

Hilâfeti kaldırma çabaları



Mustafa Kemal ile İsmet Paşa, Hilâfet makamının kaldırılması maksadıyla, 14 Şubat 1924'te başbaşa bir güşmede bulundular.

Bu görüşmede varılan fikrî müşterekliğin yansımaları kısa sürede kendini gösterdi.

Hilâfetin kaldırılmas hakkında hazırlanan kànun taslağı henüz Millet Meclisi'ne dahi getirilmeden, Halife Abdülmecid'e son hazırlıklarını yapması istendi.

İlgili kànun, Meclis'te 3 Mart'ta görüşülerek kabul edildi. Ancak, Abdülmecid Efendi 29 Şubat günü "Son Cuma Selâmlığı"nı ifâ etmek zorunda kaldı.

3 Mart günü, Meclis'te Hilâfetin lağvedilmesi ile birlikte, Osmanlı Hanedanına mensup bütün şahsiyetlerin ülkeden çıkarılmasına, yani hudut harici edilmesine de karar verildi.

Bu acımasız karar, çok gariptir ki aynı gece içinde uygulamaya konuldu ve 600 kadar Osmanlı nüfusu tam bir perişaniyet içinde sınırdışı edildi.

Dolmabahçe'den Çatalca'ya, oradan da trenle İsviçre'ye gönderilen Abdülmecid Efendi, oradaki dünya ajans temsilcilerine şu yazılı açıklamayı yaptı: "Millet Meclisi'nin 'Hilâfeti ilga' kararı yersiz ve haksızdır." (TTK, Cumhuriyet Tarihi Konolojisi, s. 411)

Lozan'da verilen söz

Hilâfetin kaldırılmasına dair ilk ciddî görüşmenin Lozan Konferansının II. safhasında (Temmuz 1923) yapıldığı yönünde kuvvetli bilgi ve belgeler var.

Bu bilgi ve belgenin en önemlisi 6 Ekim 1959 tarihli Büyük Doğu Mecmuasının 29. sayısında yayınlandı.

"Lozan'ın içyüzü" başlıklı bu geniş makalede, Yahudi Hahambaşı Haim Naum'un tavassutuyla, İsmet Paşa ile Avrupa'lı Hıristiyan delegeler arasında bir dizi gizli görüşme ve anlaşmaların yapıldığı açık bir dille ifade ediliyor.

Gizli celselerde, İsmet Paşa tarafından Hilafetin kaldırılması sözünün verildiği ve Türkiye'de dinin tamamen devre dışı edileceği yönünde de Yahudî ve Hıristiyan temsilcilere teminat verildiği hususu da, yine aynı mecmuada açıkça yer alıyor.

Şimdiye kadar kimsenin çıkıp da tekzip edemediği bu iddiaların doğruluğuna Üstad Bediüzzaman ve Nur Talebeleri de tam kanaat getirmiş olmalı ki, Büyük Doğu'da neşredilen aynı makale, Emirdağ Lâhikası isimli esere de iktibasen dahil edildi.

Arzu edenler, bahsi geçen makaleyi Emirdağ Lâhikası'nın 286, 295, 277 ve devamındaki sayfalardan takip edebilir.

Bir nevi "Lâhika mektubu" şeklinde neşredilen bu fevkalâde makale, Risâle–i Nur Külliyatı" baskısı yapan hemen bütün yayınevlerinin çıkarmış olduğu Emirdağ Lâhikası isimli eserde yer almaktadır.

Ancak, bunlardan bir tanesini istisna tutmak durumundayız: Şahdamar Yayınları...

Lozan bilgileri

Meraklılarına, Lozan Konferansı hakkında şu kısacık bilgileri de aktarmak istiyoruz.

Konferansın hem görgü şahidi, hem de Türk murahhas üyesi olan Dr. Rıza Nur'un, konuyla ilgili hatıraları ile o günlerde (1922–23) Meclis Başkanvekili olan Rauf Orbay'ın hatıralarını bulup okumanızı tavsiye ederiz.

Kezâ, Üstad Bediüzzaman'ın Tabiat Risâlesi isimli eserinin baş kısmını dikkatle mütalâa etmenizi ve Kadir Mısıroğlu'nun da "Lozan Zafer mi, Hezimet mi?" isimli kitabı okumanızı tavsiye ederiz.

* * *

Lozan görüşmeleri, Türk temsilcilerle İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya, Bulgaristan, Portekiz, Belçika, Rusya ve Yugoslavya temsilcileri arasında Lozan Üniversitesi salonunda yapıldı.

İki ana safhada yapılan ve bir süre kesintiye de uğrayan Lozan görüşmeleri, toplam sekiz ay kadar (Kasım 1922–Temmuz 1923) bir zaman aldı.

Bu zaman zarfında (hiç olmazsa Mayıs'a kadar), Bediüzzaman Said Nursî'nin de Ankara'da bulunduğu ve çevrilen dolaplardan bir şekilde haberdar olduğunu da son bir not olarak hatırlatmış olalım.

14.02.2008

E-Posta: latif@yeniasya.com.tr


 
Sayfa Başı  Yazıcıya uyarla  Arkadaşıma gönder  Geri


Önceki Yazıları

  (13.02.2008) - Şahıs velî, dâhî olsa bile...

  (12.02.2008) - Siyaset ve şahsiyet farkı

  (11.02.2008) - Hasmı kadar meddahı da çok Sultan Abdülhamid'in

  (09.02.2008) - Küresel terör: Nikotin

  (08.02.2008) - Açık yara adam öldürmez

  (07.02.2008) - Yasakçı gelenek zorda

  (06.02.2008) - Mağduriyet, din ve hukuk

  (05.02.2008) - Millî gelir

  (04.02.2008) - Siyasetin gölgesinde kalmadan...

  (02.02.2008) - Hani ciddiyet, nerede samimiyet...

 

Bütün yazılar

YAZARLAR

  Abdil YILDIRIM

  Abdurrahman ŞEN

  Ali FERŞADOĞLU

  Ali OKTAY

  Cevat ÇAKIR

  Cevher İLHAN

  Davut ŞAHİN

  Fahri UTKAN

  Faruk ÇAKIR

  Gökçe OK

  Habib FİDAN

  Hakan YALMAN

  Halil USLU

  Hasan GÜNEŞ

  Hasan YÜKSELTEN

  Hülya KARTAL

  Hüseyin EREN

  Hüseyin GÜLTEKİN

  Hüseyin YILMAZ

  Kazım GÜLEÇYÜZ

  Kemal BENEK

  M. Ali KAYA

  M. Latif SALİHOĞLU

  Mahmut NEDİM

  Mehmet C. GÖKÇE

  Mehmet KAPLAN

  Mehmet KARA

  Meryem TORTUK

  Mikail YAPRAK

  Murat ÇETİN

  Murat ÇİFTKAYA

  Mustafa ÖZCAN

  Nejat EREN

  Nimetullah AKAY

  Nurettin HUYUT

  Raşit YÜCEL

  Rifat OKYAY

  S. Bahattin YAŞAR

  Saadet Bayri FİDAN

  Sami CEBECİ

  Sena DEMİR

  Serdar MURAT

  Suna DURMAZ

  Süleyman KÖSMENE

  Vehbi HORASANLI

  Yasemin GÜLEÇYÜZ

  Yasemin Uçal ABDULLAH

  Yeni Asyadan Size

  Zafer AKGÜL

  Zeynep GÜVENÇ

  İslam YAŞAR

  İsmail BERK

  İsmail TEZER

  Şaban DÖĞEN

  Şükrü BULUT


 Son Dakika Haberleri