Bediüzzaman Said Nursî, 1908'de İstanbul’da ve Selanik’te okuduğu Hürriyete Hitap nutkunda; hürriyet ve meşrutiyetin İslâmiyet’le uyumlu olduğunu, İslâm’ın özünde de hürriyetin bulunduğunu ve istibdadın İslâm’a aykırı olduğunu vurgulamıştır.
Bediüzzaman, nutuk sırasında İttihatçı liderlerle görüşmüş, özellikle Enver Paşa ve Resneli Niyazi ile aynı safta olduğunu belirtmiştir.
Enver Paşa’ya yönelik eleştiriler karşısında onu savunmuş, “Ben tokadımı Antranik ile beraber Enver’e vurmam” diyerek İslâm düşmanlarıyla aynı kefeye koymamıştır.
BALKAN GEZİSİ
1911’de Sultan Mehmed Reşad, İttihat ve Terakki’nin teşvikiyle Rumeli’ye (Kosova, Manastır, Üsküp, Selanik) bir seyahat düzenledi.
Bediüzzaman, Sultan Reşad’ın davetiyle bu seyahate katıldı.
Bediüzzaman ve Enver Paşa, Sultan Reşad’ın yanında yer alarak meşrutiyetin İslâmî temellerini halka anlatma görevini üstlendiler.
İŞÂRÂTÜ’L-İ’CAZ’IN NEŞRİ
Enver Paşa, ilk etapta Kafkas Cephesi’nde telif edilmiş olan İşaratü’l-İ’caz tefsirini bir “yadigâr-ı harb” olarak tâbedilmesi için kâğıdının masrafını şahsî kesesinden ödeme kadirşinaslığını gösterdi.
İşârâtü’l-İ’caz, tab edildikten sonra resmî yollarla müftülüklere gönderildi.
Yıllar sonra Bediüzzaman el yazısıyla İşaratü'l-İ'câz ile alâkalı orijinal bir nüshada Enver Paşa isminin geçtiği yerin hemen üstüne "şehid" ibaresi koyar.
Darü’l-Hikmeti’l-İslâmiye
Dönemin Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşa tavassutuyla Sultan V. Mehmed Reşâd tarafından cephede gösterdiği kahramanlıklar sebebiyle Bediüzzaman'a harp madalyası verildi.
Hükümetin temâyülü, Enver Paşa ve Şeyhülislâmın teklifiyle Bediüzzaman Said Nursî Darü’l-Hikmeti’l- İslâmiye azalığına tayin edildi.
***
(İSMAİL) ENVER PAŞA - ERKAN-I HARBİYE-İ UMUMİYE REİSİ (1881 - 1922)
l Hürriyet ve Meşrutiyet kahramanı l Edirne Fatihi l Çanakkkale Zaferinin başkumandanı
l Bediüzzaman Said Nursî’nin daimî dostu l İşârâtü’l-İ’caz tefsirinin ilk nâşiri l Kahraman şehid
l Balkan bozgunundan sonra, orduyu toparlayıp yeni bir anlayış ve ruhla organize edip,
Çanakkale’de destan yazan başkomutan.
Gençliği ve Eğitimi (1881 - 1902)
l 23 Kasım 1881: İstanbul, Divanyolu’nda doğdu.
l 1889 - 1899: Manastır Askerî Rüştiyesi ve İdadisi'ni bitirdi. Ardından Harp Okulu'ndan piyade teğmeni olarak mezun oldu.
l 1902: Mekteb-i Erkân-ı Harbiye’den (Harp Akademisi) kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu ve Manastır'daki Üçüncü Ordu emrine verildi.
Hürriyet Kahramanlığı
(1903 - 1910)
l 1903 - 1906: Balkanlar'da çete takibi görevlerinde bulundu, üstün başarılarından dolayı rütbe ve nişanlar aldı.
l Eylül 1906: Selanik'te kurulan Osmanlı Hürriyet Cemiyeti'ne (sonradan İttihat ve Terakki) 12. üye olarak katıldı.
l Haziran 1908: Hakkında tutuklama kararı çıkınca dağa çıktı ve II. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde öncü rol oynadı. Halk arasında "Hürriyet Kahramanı" olarak anılmaya başlandı.
l 5 Mart 1909: Berlin Askerî Ataşeliği görevine atandı.
l Nisan 1909: 31 Mart Vakası üzerine İstanbul'a dönerek Hareket Ordusu'na Yeşilköy'de yetişip komuta kademesini değiştirdi ve isyanın bastırılmasında görev aldı. Enver Paşa'nın Hareket Ordusu’nda yaptığı bu manevra 31 Mart Vak’ası’nda daha çok kan akmasına mani oldu.
Balkan Savaşları ve Harb-i Umumî (1911 – 1918)
l 1911: Sultan Mehmed Reşad'ın yeğeni Naciye Sultan ile nişanlandı.
l 1911 - 1912: Trablusgarp Savaşı'na katıldı. Bingazi ve Derne'de İtalyanlara karşı gerilla savaşı yürüttü, bir çok başarılar elde etti ve Yarbaylığa yükseltildi.
l Temmuz 1913: II. Balkan Savaşı sırasında Edirne'yi geri aldı ve "Edirne Fatihi" unvanını kazandı.
l 3 Ocak 1914: Harbiye Nazırı (Savaş Bakanı) oldu. Kısa süre sonra generalliğe yükseldi.
l 5 Mart 1914: Naciye Sultan ile evlenerek "Damad-ı Şehriyârî" ünvanını aldı ve Osmanlı hanedanına girdi.
l 1914–1915 Sarıkamış: Enver Paşa, Başkomutan Vekili olarak ordunun başında yer aldı. Enver Paşa’nın Kafkas Cephesi için yaptığı savaş planları, mevcut ağır şartlar sebebiyle harekâtın ağır kayıplarla neticelenmesine yol açtı.
l 1918: Savaşın kaybından sonra Enver Paşa, cihadını başka sahalarda sürdürmek üzere yurt dışına çıktı. Bu bir kaçış değil, ümmet için yeni bir mücadele arayışıydı.
l 1918’de Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurulmasını sağladı.
Şehadeti (1919 – 1922)
l 1919–1921: Avrupa ve Rusya arasında dolaşarak İslâm cemiyetlerini örgütlemeye çalıştı. Müslümanların birliği için gayret gösterdi.
l 1921: Anadolu’daki Millî Mücadele’ye katılmak istedi, kabul edilmeyince yönünü Orta Asya’ya çevirdi.
l 1921–1922: Türkistan’da Basmacı Hareketi’ne katıldı, önde gelen liderlerinden oldu; Müslüman halkı Bolşevik zulmüne karşı direnişe sevk etti.
l 4 Ağustos 1922: Tacikistan’da Kurban Bayramı Namazını müteakib Bolşeviklerle girdiği çatışmada şehit düştü.
Not: Naaşı, ölümünden yıllar sonra 1996 yılında; 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in gayretleriyle Türkiye'ye getirilmiş ve İstanbul'daki Abide-i Hürriyet şehitliğine defnedilmiştir.