"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

Kader değişir mi?

Abdurrahman AYDIN
06 Eylül 2020, Pazar
Vaktiyle şeyhini çok seven ve ona sadâkatle hizmet eden bir mürid vardı. Bu mürid, safvet-i kalbi ve sadâkati sayesinde öyle terakki etmişti ki, keşfi açılmış ve Kader Levhaları’ndan birini görmeye başlamıştı.

Ne var ki, bu levhada gördüğü bir yazı onu hayal kırıklığına uğratmıştı. Çünkü kaderde, şeyhinin isminin karşısında “Şakî” (Cehen- nemlik) olduğu yazılıydı.

Bu yazgıyı keşfeden mürid, ne yapacağını şaşırmıştı. Şaşkınlığını ve üzüntüsünü belli etmemeye çalışsa da şeyhi ondaki huzursuzluğu fark etmekte gecikmedi ve sordu: “Evlâdım! Görüyorum ki, sıkıntı içindesin. Nedir derdin?”

Müridi konuyu önce geçiştirmek istediyse de, şeyhin ısrarı karşısında fazla direnemedi. Keşfini ifşa etti.

Şeyh bunu duyunca mahzûnâne dedi ki:  “Evlât! Ben o yazıyı 40 senedir görmekteyim. Fakat O’nun kapısından başka hangi kapıya gideyim! O’ndan başka Rab yok ki, dergâhına iltica edeyim! Ben Rabbimden ümidimi kesmedim. O’nun mülkü değil miyim? Cehenneme lâyık görürse ne yapabilirim!”

Şeyhin bu hüzünlü sözleri bitmişti ki, bu kader levhası o anda yine göründü. Şeyhin ismi önündeki “Şakîdir” hükmü silinmiş, yerine “Saiddir (Cennetliktir)” yazıl- mıştı.

O halde biz de şu meşhur duâ  ile1 yalvaralım: “Allahım! Bizi şakîlerden yazdıysan onu sil! Saidlerden yazdıysan onu sabit kıl!”

SUAL: Kâinat, başlangıcından sonuna kadar senaryosu yazılmış bir film gibi değil midir? Akan zaman, her sahnenin perdesini açmaktan ibaret olsa gerektir. “Atâ” sebebiyle “kader” nasıl değişir? İmam Mâturîdî’ye (ra) göre, said bazen şakî, şakî de bazen saîd nasıl olabilir?

CEVAP: “Yazılan kaderin” (Ezelî ilmin değil) değişebildiğini gösteren hadisler vardır. Meselâ: “Anne babaya iyilik, ömrü uzatır. Yalan, rızkı azaltır. Duâ, kazayı çevirir. Allah’ın, yarattıkları hakkında (hükmün infaz edilip edilmemesi açısından) iki kazası vardır: Biri değişmez. Diğeri ise değişir.” 2

Bu ikili durum şöyle izah edilmektedir:

1. Kazâ-i Muallak: Şart ve sebebe bağlanan kazâdır ki, şart ve sebebe veya kulun değişen durumuna göre değişebilir. O yüzden buna “Rıza Levhası” yahut “Levh-i Mahv ve’ l İsbat” denir. Bu levhayı melekler görürler.3 “Allah dilediğini siler, dilediğini sabit kılar. Ümmü’l-Kitâb (Ana Kitap) O’nun katındadır.”4 âyetinde kastedilen değişken kader levhası budur. Haklarındaki azap hükmü infaz edilecekken, tövbeleri sebebiyle af edilen Hz. Yunus’un (as) kavmi bunun bir örneğidir.

2. Kazâ-i Mübrem: Kesin olarak verilmiş, herhangi bir şarta, sebebe, şahsa veya zamana bağlı kılınmamış hükümlerdir. Bunlar pek değişmez. “Benim huzurumda söz değiştirilmez” âyeti de5 bu levhaya bakar.

Her iki kaza türünü de birleştirirsek sözgelimi, insan belli bir hizmeti yapmazsa ömrü 45 sene olacaktır. Fakat Allah, insanın o hizmeti işleyeceğini ve bunun sonucu olarak da ömrünün 83 sene olacağını bilir. O yüzden onun ömrünü 83 sene şeklinde takdir etmiş ve üstündeki ziyadeyi bu hizmete veya başka şartlara ya da atâ kanununa nisbet etmiştir. Yani o hizmet onun ömrünü uzatmıştır. Yoksa o hizmet veya sebepler olmasaydı, ömründeki bu ziyadelik de bulunmayacaktı. 6

İşte devreye girdiğinde alt kader levhalarında değişikliğe yol açacak bu ta’likî şartlar, bazen Levh-i Ezelî’de gizlenmiş olduklarından, ehl-i keşfin, izn-i İlâhî ile kaderin alt levhalarına muttali olarak verdikleri gaybî ihbar ve fereçler, hatta eceller hilâf-ı vâki çıkabilmektedir.7 Eğer bunların nazarları Levh-i Ezelî’ye kadar çıkabilseydi, Hakk katındaki bu gizli şartları da görebilirlerdi. Ne var ki “ekseri oraya çıkamıyor.” Bu ancak çok az bulunan “Efrad” için mümkün8 olabiliyor. “O’nun dilediğinden başka, hiç kimse O’nun ilminden olan bir şeyi ihata edip tam bilemez.” 9

İşte bu tür mübremler dahî, Levh-i Mahfuz’da mübrem (kesin) kazâ sûretinde görünürse de –vukûa gelmedikçe– aslında muallaktır ve kazâ-i muallak gibi kabil-i tebdildir.10

Elbette nass-ı âyetle “Allah eceli geldiğinde hiç kimsenin ölümünü ertelemeyecektir.”11 Dolayısıyla “Ecel birdir; tegayyür etmez” ise de “Levh-i Mahfûz’da ‘kader-i ezelî’ ile ecel-i mübrem dahî, gayet kudsî bir zâtın, meşîet-i İlâhiyeden istimdad ve niyazıyla tebdil edildiği, kuvvetle ihbar edilmiştir.” 12

Nitekim, Hayy isminin mazharı olan Gavs-ı A’zam (ra): “Hiç kimsenin kazâ-i mübremi değiştirmeye gücü yetmez. Ancak benim için istisna var. Ben onda istediğim gibi tasarruf edebilirim” demektedir.13 (Bu sözün yanlış anlaşılmaması için “Ricâl-i Gayb” yazımızın haşiyesine bakılmalıdır.)

İmam-ı Rabbânî (ra) dahî, bir dostu üstündeki belânın kaldırılmasını niyaz etmiş, ancak o belânın Levh-i Mahfûz’da kazâ-i mübrem şeklinde kayıtlı olduğu kendisine gösterilince önce ye’se düşmüştür. Sonra Abdulkadir-i Geylânî’nin (ra) bu sözü hatırına gelmiş ve yeni bir ümitle bu mübrem kazanın kaldırılması için tekrar niyaz etmiş, bunun üzerine o belâ ref’ edilmiştir.14

1921 Ramazan’ında, müthiş bir buhran-ı rûhî geçirdiği sıralarda, pek şiddetli bir surette Hz. Gavs’dan istimdad etmesiyle, Gavs-ı A’zam’ın (ra) duâ ve himmetiyle imdada yetiştiğini bildiren Üstad Bediüzzaman (ra), Yeni Said’e inkılâb ettiği o Ramazan ayı sonunda yazdığı Lemaat’taki “Eddâî” kıt’asında, ecelini 69 (1369 hicrî) olarak keşif ve ihbar ederken, neden sonraki kitaplarda bu tarihi 79’a (m. 1960’a) tebdil etmiştir? Üstelik “Bunda da hata var” diye eski tarihi güya tashihe cür’et eden merhum Salih Özcan’a niye izin vermemiştir?15

İslâm’ın fecrini ihbar ederken muhtelif tarihler vermesinin de bu konuyla bir ilgisi olmalıdır.

Demek eceli belirlemede atâ kanunları da müdahildir ve “değişmez ecel” aslında “hâdis olan” ve umumî ecel kanunlarının bulunduğu Levh-i Mahfûz’daki bu kanunlara göre belirlenmiş olan ecel-i fıtrî değildir. Belki “Levh-i Ezelî” tabir edilen “Zâtî ilim” sıfatının ezelî Zât’a “ezelî” bir hicabı ve zılâli ve bir nev’î mazharı olan bir manânın da dahliyle belirlenen eceldir. Bir başka ifadeyle “değişmeyen ecel” bu iki yönlü İlâhî iradenin kesiştiği ve örtüştüğü zaman koordinatındadır. 16

Gelecek yazımızda inşallah, konuya biraz daha açıklık getirerek me’hazlarını ve kader mekanizmasının niçin bu şekilde işletildiğinin hikmetlerini anlamaya çalışalım.

Dipnotlar:

1) Mecmûatü’l-Ahzab, I/597.

2) C. Sağîr, HN: 1701 Yeni Asya Yay.

3) TDV İslâm Ans. “Kader” md. Kemal Paşazade, Risale fi’l Cebr ve’l Kader, 175.

4) Ra’d, 13/39.

5) Kâf 50/29.

6) bk. Teftazânî, Şerhu’l-Akâid, Trc. S. ULUDAĞ, 223.

7) 16. Lem’a, Birincisi.

8) bk. İ. Rabbânî, Mektûbât, 217. Mektup.

9) Bakara 2/255.

10) bk. İ. Rabbânî, aynı yer.

11) Münafikûn 63/11.

12) Sırr-ı İnnâ A’taynâ Risalesi, 40, Derin Tarih Yay.

13) İ. Rabbânî, a.g.e, 217. Mektup.

14) bk. a.g.e, 217. Mektup.

15) N. ŞAHİNER, Son Şahitler, III/241.

16) Bu yorumumuzun gerekçesi için bk. “Eğer dünyanın ecel-i fıtrîsinden evvel, irade-i ezeliyenin izni ile onu bozmazsa” (29. Söz, 2. Maksat, 4. Esas, 1. Mesele) Ayrıca bk. İ. Rabbânî, Mektûbât, 438. Mektup.

Okunma Sayısı: 3110
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
  • Veli Kul

    6.9.2020 20:53:43

    Ecel birdir degismez kaidesinde bizim icin degisen hicbirsey yok. Hz. Azrail AS gelince haberimiz olacak! Ehlen ve sehlen deyip bekleme salonu Berzah Alemine gececegiz.

  • Mehmet Çetin

    6.9.2020 19:06:33

    Maşaallah. Kaleminize sağlık, tebrikler. Devam..

  • Cenk çalık

    6.9.2020 13:28:26

    Daha öncede dediğiniz gibi bugünkü yazının daha iyi anlaşılabilmesi için https://www.yeniasya.com.tr/abdurrahman-aydin/ilimden-tekvini-emirlere-yaratilisin-safhalari_524945 bu yazınızında dikkatle okunması gerekiyor. İnşaAllah gelecek yazınızla beraber şablon çok daha net oturacak. Şartlanmışlık, zamansızlık ve mekansızlıktan ayrı düşünememek daha öncede ifade ettiğiniz gini mevzunun anlaşılmasını engelliyor. Umarım yavaş yavaş yap bozun parçalarını bileştirerek anlamak nasip olur. Gayret bizden muvaffakiyet Rabbimizdendir. Baki selamlar...

  • Ata

    6.9.2020 12:52:44

    Yaz hocam yaz paylaşıyoruz heyecanla.

  • A. AYDIN

    6.9.2020 12:30:29

    Demek Allah o şeyhi, 40 yıl boyunca "CENNET SEVDASI" ile kulluk etmemesi için çok sıkı imtihan etmiş. Şeyh kulluğun ne olduğunu herkese gayet güzel göstermiş.

  • Sema Nur Gül

    6.9.2020 10:27:19

    Allah razı olsun. Kaleminize sağlık

  • Omer Arcok

    6.9.2020 09:03:35

    Tesekkur ederim cesaret isteyen bir konu kaleme alinmis.Rabbim gayretinizi artirsin

  • Oğuz Yiğiter

    6.9.2020 02:41:18

    Maşallah hocam, bu zor ve dakik mes'eleri, şerh ve izah makaleleriniz çok kıymetli. Allah razı olsun. Tebrik ve dualar...

  • Abdurrahman AYDIN

    6.9.2020 00:16:02

    LEVH-İ EZELÎ HAKKINDAKİ TAVZİH (1): “Levh-i Mahfûz” ezelî değildir. O halde “Levh-i Ezelî” farklıdır. Onu niçin yukarıdaki gibi anladığımızı açıklayalım: Sıfatullah dahî biri zâtî, diğeri onun perdesi şeklinde kendi içinde sanki iki yönlüdür. Nasıl ki, Allah vücut sıfatıyla değil, pek mukaddes zâtıyla mevcuttur. Nasıl ki, kendisinin sıfatı olan hayatla değil, zatıyla diridir. Keza, ilim sıfatıyla değil, zâtıyla alîmdir. Ve hâkeza… O halde meşhur mutlak sıfatların konumu nedir? Onların da ispatı gerekmez mi? Elbette o sıfatlar, bu zâtî sıfatların ezelî zılâli ve hicabıdır. Aynı değilse de gayrı da değildir. Kudsî hadiste: “Kibriya ridam (gömleğim), azamet izarımdır” (Müslim, Birr, 136) denildiği gibi, sanki Levh-i Ezelî dahî zâtî ilmin ezelî bir hicabı olabilir.

  • Abdurrahman AYDIN

    6.9.2020 00:14:53

    TAVZİH (2) Bu ince ayırımın sebebi şudur: Yüce Hakk’ın zâtı, tenezzüh ve tekaddüsün nihayetinde olduğundan ve eşya ile teması bulunmadığından ve şayet teması olsa eşya helâke mahkûm olacağından, bu sıfatlar üzerinden bir derece tenezzül edip zıllıyet ve eşya ile münasebet hâsıl olmuştur. Sıfatların bu tavassutu olmadan eşyadan hiçbir hâdis şeyin –Levh-i Mahfûz da olsa– husûlü tasavvur edilemez. (bk. İ. Rabbânî, Mektûbât, 438. Mektup)

(*)

Namaz Vakitleri

  • İmsak

  • Güneş

  • Öğle

  • İkindi

  • Akşam

  • Yatsı