Muhtelif ayetlerin beyanına göre, Kâinatın Yaratıcısını tanımak, Ona iman etmek ve imanın gereği olarak emir ve yasaklarına itaat etmekten ibaret olan ibadet ile karşılık vermek her insanın aslî vazifesi olduğu gibi; haftada bir defa yıkanmak ve gerekli temizlikleri yapmak da, Allah’ın kulları üzerindeki haklarındandır.

Bunların yanı sıra, her insanın diğer insanlar üzerinde de karşılıklı hakları vardır. Karı-koca, anne baba ve çocuklar, komşular ve sair insanlar arasındaki bu haklara, din literatüründe kul hakları adı verilir. Modern terminolojide insan hakları olarak vasıflandırılan bu haklar, insanların doğuştan sahip oldukları ve kanunlar çerçevesinde muhakkak korunması gereken temel haklardır. Bu temel hak ve hürriyetlere hiçbir kurum ve hatta devlet dahi müdahale edemez ve ortadan kaldıramaz. Daha ötesi devlet temel hakların daha mükemmel yaşanmasına fırsat ve imkân verir. İleri demokrasiler bu hakların teminatıdır.

Ancak, uygulamaya bakıldığında dünya genelindeki devletlerin ekserisi, temel insan hak ve hürriyetlerinin ihlâl edilmesinin örnekleriyle doludur. Yarı demokrasi ile idare edilen ülkelerde kısmen bu haklar veriliyorsa da, verilen hakların tuzak gibi kullanılarak sonradan mahkûmiyetler için kullanıldığı görülür. Meselâ, fikir ve ifade hürriyeti insanların en temel hakkı olduğu halde, yazılarından dolayı hiçbir olumsuz hadiseye sebep olmamış nice yazarların mahkûm edildiği görülür. Türkiye’de bazı ceza kanunlarının, Demoklesin kılıcı gibi yazarların üstünde sallandığı bilinen bir geçektir.

İslâm dininin kul haklarına verdiği önemin emsali ne Batı toplumlarında ve ne de Uzakdoğu toplumlarında görülmüyor. Sevgili Peygamberimiz (asm) vefatından önce bütün Sahabelerine “Kimin bende hakkı varsa işte malım, gelsin alsın. Kimin sırtına vurmuşsam işte sırtım, gelsin vursun. Ben, kul hakkıyla Rabbimin huzuruna varmak istemem.” buyurmuştur. Böylesine bir hak anlayışının tarihte başka bir örneği görülmemiştir.

Hz. Cebrail (as), komşunun komşusu üzerindeki haklarını sayarken, Hz. Peygamber (asm) “Neredeyse komşu komşuya mirasçı olacak zannettim.” demiştir. Allah katında en yüksek makam olan peygamberlik ve sıddıkiyetten sonra şehitlik olduğu biliniyor. Allah’ın, şehit kulunun kul hakları dışında kalan bütün günahlarını bağışlayacağı haber veriliyor. Ancak şehit kulunun üzerindeki kul hakkı borcunun ödenmesini, bizzat Allah üstleniyor.

Cenab-ı Hak, “Benim yanıma kul hakkıyla gelmeyin.” ferman etmektedir. Mahşer günü, ayetlerin bildirdiğine göre kadın kocasından, anne baba çocuklarından, kardeş kardeşinden, köle efendisinden, efendi kölesinden kaçacaklar. Orada para pul geçmeyecek. Alacaklı olanlar kişinin sevaplarını alacaklar. Sevaplar bittiği zaman da, alacak sahiplerinin günahı o kişiye yüklenecektir. Bu ne kadar dehşetli bir tablodur!

Allah Resulü (asm) bir gün Sahabelerine sordu: “Müflis kimdir?” Sahabeler değişik cevaplar verdiler. Allah Resulü (asm) “Hiçbiri değil. Asıl müflis, bol miktarda sevapla ahirete gittiği halde, kul hakkı yediği için, alacak sahiplerine sevapları dağıtılan ve elinde hiçbir sevabı kalmadığı için Cehenneme atılan kişidir.” buyurdu.

Komşusunun tarlasına geçen, tartıda hile yapan, işçisinin ücretini ödemeyen, eşinin ve çocuklarının haklarına riayet etmeyen, devlet gücünü kötüye kullananların o gün vay hallerine! Cenab-ı Hak, böylesine dehşetli durumlardan ve kul hakkıyla Allah’ın huzuruna varmaktan cümlemizi muhafaza eylesin, amin...