Kurban Bayramında Sadakataşı Derneği’nin kurban yardımlarını dağıtmak için Ürdün’deydik. 3 gün boyunca hayırseverlerimizin bağışladığı 100 hisse kurbanı asıl sahiplerine, Filistin ve Suriyeli mülteci 500 aileye teslim ettik.
Ürdün, resmî adıyla “Ürdün Haşimî Krallığı” Ortadoğu’da bir Arap ülkesi. Ürdün, kuzeyinde Suriye ile 375 km, kuzey doğusunda Irak ile 181 km, güneyinde ve doğusunda Suudi Arabistan ile 744 km, batısında İsrail ile 238 km, Batı Şeria ile 97 km uzunluğunda sınır komşusu. Başşehri Amman olan Ürdün’ün resmî dini İslâm, resmî dili ise Arapça.

1946’DA BAĞIMSIZ KRALLIK OLDU
İslâmiyet yayılınca Arap-İslâm Devleti’nin sınırları altına giren Ürdün bölgesi, I. Dünya Savaşı sonunda Osmanlı egemenliğinden çıktı, 1921 yılında İngiliz mandası olarak “Mavera-i Ürdün Emirliği” adını aldı. Başına da Şerif Hüseyin’in oğlu I. Abdullah geçti. I. Abdullah, İngilizlerden bağımsız hareket etmek isteyince öldürüldü ve yerine oğlu Tallal geçti. Aklî dengesini yitiren Tallal tedavi olmak için İstanbul’a geldi ve yerine oğlu Hüseyin geçti. Hüseyin’in vefatından sonra ise yerini Kral 2. Abdullah aldı. Ürdün, II. Dünya Savaşı’nın ardından 25 Mayıs 1946’da bağımsız bir krallık oldu.

ANAYASAL KRALLIK TARAFINDAN YÖNETİLMEKTE
Ürdün, anayasal kurallara bağlı olarak bir krallık tarafından yönetilmekte. Ürdün’de esas yürütme ve yasama gücü olan kral, dış politikaya ve ülkenin stratejik vizyonuna ilişkin önemli kararları almakta, başbakanı ve bakanlar kurulunu atamakta ve yürütme görevini atadığı başbakan ve bakanlar kurulu aracılığıyla yerine getirmekte. Kabine üyeleri ise, başbakan tarafından ve kralın onayı ile atanmakta. Kral, başbakanı parlamentodan ve çoğunluğu oluşturan siyasî grubun içinden atamak zorunda değil, genel uygulama parlamento dışından atama şeklinde. Kral istediği zaman başbakanın ve bakanlar kurulunun istifasını isteyebilir, parlamentoyu feshedebilir.

REFORM PAKETİ MUHALEFETİ MEMNUN ETMEDİ
Kral Hüseyin’in ölümünün ardından 1999 yılında tahta geçen oğlu II. Abdullah, 2011 yılı Ocak ayında Mısır ve Tunus’taki protestoların Ürdün’e sıçraması üzerine, muhalefeti yatıştırmak için bir reform programı başlattı. Ancak bu reform paketinin başarılı olduğunu ve muhalefeti memnun ettiğini söylemek güç. Zira son zamanlara gösteriler daha sık ve büyük olmakta. Ancak, hükümetin gösteri yapan değişim isteyen vatandaşları Suriye’yi örnek göstererek korkutuyor: “Ya mevcut durumu kabul edin, ya da sonumuz Suriye gibi olur.”
Kral Abdullah geçtiğimiz ay meclisi feshetmiş, 23 Ocak’ta seçim kararı alınmıştı. Aşiret ve aile bağları oldukça önemli olan Ürdün’de çok sayıda siyasî parti bulunuyor. Ülkede etkili olan Müslüman Kardeşler, seçim sisteminin âdil olmadığını belirterek, geçmiş seçimlerde olduğu gibi Ocak ayında yapılması muhtemel seçime katılmama kararı aldı. Parlamentonun, temsilciler meclisi ve senato olmak üzere iki kanadı bulunuyor. Temsilciler meclisi, 110 milletvekilinden oluşmakta olup, üyeleri 4 yılda bir yapılan seçimler yoluyla halk tarafından belirlenmekte. 55 senatörden oluşan senato üyelerini ise kral atamakta. Senatörler 40 yaşını dolduran, önemli kamu görevlerinde bulunmuş olan ve rejime bağlı kişiler arasından seçilmekte. Senatörlerin görev süresi de 4 yıl olup, bu süre kralın takdirine bağlı olarak uzatılabilmekte.

ÜLKENİN YAŞ ORTALAMASI: 22,1
Ürdün nüfusu 7 milyonu aşmakta. Son 30 yılda nüfusu ikiye katlanan Ürdün’ün 2011 yılı için nüfus artış hızı yüzde 0,98; 15 yaşın altındaki nüfusun oranı ise yüzde 35,3 olarak tahmin edilmekte. 2020 yılında 30 yaşın altındaki nüfusun oranının yüzde 57’ye ulaşması beklenmekte. Ülkenin yaş ortalaması 22,1.

750 BİN MÜLTECİ KAMPLARDA 2011 yılı verilerine göre nüfusun yüzde 78’i şehirlerde yaşamakta olup; başşehir Amman, 1,3 milyon nüfusu ile ülke nüfusunun yüzde 20’sinden fazlasını barındırmakta. Ürdün nüfusunun çoğunluğunu ülkelerindeki savaşlar ve ekonomik sıkıntılardan kaçarak gelen insanlar oluşturmakta. Ülkede yaklaşık 3.5 milyon civarında Filistinli, 1 milyon civarında Mısırlı, 500 bin civarında Iraklı, 250 civarında Suriyeli mülteci bulunmakta. Filistinlilere vatandaşlık hakkı tanıyan tek Arap ülkesi ise Ürdün. Ülke genelinde Filistinlilerin kaldığı toplam 13 kamp var. Bu kamplarda 500 bin Filistinli kalıyor. Suriye’deki karışıklıkların ardında bu da ülkeden gelen kayıtlı mülteci sayısı ise 250 bine ulaştı. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin istatistiklerine göre, Suriyeliler, farklı şehir ve mülteci kamplarında yaşıyor. Kayıt altına alınamayan diğer Suriyelilerle bu sayısının çok daha yukarılarda olduğu belirtiliyor.

ÜNİVERSİTELER, YABANCI ÖĞRENCİLERİN GÖZDESİ
Ürdün’de okur-yazarlık oranı yüzde 90 düzeyinde. Ülkedeki üniversiteler kaliteli eğitimi veriyor. Bu yüzden de yabancı öğrencilerin gözdesi. Türkiye’den de buradaki okullarda okuyan öğrenciler var. 70-80 civarında olan Türk öğrenci sayısı bir yıldan az olmak üzere dil öğrenmek için gelenlerle birlikte 150’ye yaklaşıyor. Yabancı öğrenciler, ders kayıt ücretinden başka bir ücret ödemiyor.

EN VERİMLİ ALANLAR ÜRDÜN VADİSİ
Akabe Limanı ile Akabe Körfezi’ne açılan Ürdün topraklarının doğusu daha çok çöllerle kaplı düzlüklerden, batı bölgeleri dağlık arazilerden oluşmakta. Ürdün topraklarının sadece yüzde 3,32’si ekilebilirken, yüzde 1,18’i düzenli hasat elde edilen alanlardan oluşmakta. Ürdün ekonomisi genelde tarım ve hayvancılığa dayanıyor. Ülkenin batısında yer alan Ürdün Vadisi, en verimli alanlar olarak kabul edilmekte, meyve ve sebze üretiminin çoğu bu bölgede yapılmakta. Ürdün’ün başlıca tarım ürünleri; turunçgiller, domates, salatalık, zeytin, çilek ve çekirdekli meyvelerdir. Sınırlı miktarda petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip olan Ürdün’ün başlıca maden kaynakları ise fosfat, potaş ve şist yağı.
Turizm ülke ekonomisinde bir yere sahip. Başşehir Amman, Vadi Ram, dünyanın 7 harikası arasında yer alan ülkenin hazinesi ve turistik cazibesi Petra, çöl kaleleri, yaklaşık 400 metre deniz seviyesinin altında bulunan Ölüdeniz, Akabe, mozaik şehir Madaba, antik Roma şehri Jerash ülkenin önemli turizm merkezleri olarak dekkat çekmekti. Ürdün, yılda yaklaşık 2,5-3 milyon turist ağırlarken, yüzde 1’den az paya sahip Türkleri de turizm pastasına katmak için çalışmalar yürütüyor. Türk Hava Yolları, Başşehir Amman’a 2 sefer yapıyor.
Ekonomisi ağırlıklı olarak dışa bağımlı olan Ürdün’ün bağımsız bir dış politika izlemesi de zorlaştırıyor.

SON ZAM HALKI SOKAKLARA DÖKTÜ Dİğer Orta Doğu ülkeleri gibi petrol ve doğalgaz rezervi bulunmayan Ürdün’de enerji ihtiyacının yüzde 95’ini ithalat yoluyla karşılanıyor. Üretimde verimlilik ve çeşitliliğin zayıf olduğu ülkede, gelişmiş bir tarım ve sanayi sektörü de yok. Ürdün ekonomisinde bütçe açıkları ise kronik bir sorun. Bütçe açıklarının kapatılabilmesi için dış yardımlara ihtiyaç duyulurken, hükümetin geçtiğimiz günlerde akaryakıt ve doğal gaz fiyatlarına yüzde 50’yi aşan zam kararı alması ülkede geniş çaplı gösterilerle protesto edildi. Başşehir Amman dahil, 13 kentte, protestocular, gösteri düzenledi, Ürdün Başbakanı Abdullah Ensur’un görevi bırakmasını istedi. Gösterilerde, polis ve eylemciler yaralanırken, çok sayıda protestocuda  gözaltına alındı.
Protestocuların istifasını istediği Başbakan ise Arap Baharı’nın Ürdün ekonomisine ek yük getirdiğini ve bütçe açığının 5 milyar dolar olduğunu belirtti, riskin artarak sürdüğünü vurguladı.

 

DEVAM EDECEK

 

AHMET TURAN SÖYLER
[email protected]