Ey müstemi! Şu acib kâinat-ı azîme, bir insanın cüz’î mahiyetinden halk olunmasını istib’âd etme! Bir nevi âlem gibi olan muazzam çam ağacını, buğday tanesi kadar bir çekirdekten halk eden Kadîr-i Zülcelâl, şu kâinatı nur-u Muhammedîden (Aleyhissalâtü Vesselâm) nasıl halk etmesin veya edemesin? İşte şecere-i kâinat, Şecere-i Tuba gibi, gövdesi ve kökü yukarıda, dalları aşağıda olduğu için aşağıdaki meyve makamından, tâ çekirdek-i aslî makamına kadar, nuranî bir hayt-ı münasebet var. İşte Mi’rac, o hayt-ı münasebetin gılafı ve suretidir ki, Zat-ı Ahmediye Aleyhissalâtü Vesselâm, o yolu açmış, velâyetiyle gitmiş, risaletiyle dönmüş ve kapıyı da açık bırakmış. Arkasındaki evliya-i ümmeti, ruh ve kalp ile o cadde-i nuranîde, Mi’rac-ı Nebevînin gölgesinde seyr ü sülûk edip istidatlarına göre makamat-ı âliyeye çıkıyorlar.

Hem sâbıkan ispat edildiği üzere, şu kâinatın Sânii, birinci işkâlin cevabında gösterilen makàsıd için şu kâinatı bir saray suretinde yapmış ve tezyin etmiştir. O makàsıdın medarı, zat-ı Ahmediye (asm) olduğu için kâinattan evvel Sâni-i Kâinat’ın nazar-ı inayetinde olması ve en evvel tecellîsine mazhar olmak lâzım geliyor. Çünkü bir şeyin neticesi, semeresi evvel düşünülür.

Demek, vücuden en âhir, manen de en evveldir. Hâlbuki zat-ı Ahmediye (asm) hem en mükemmel meyve, hem bütün meyvelerin medar-ı kıymeti ve bütün maksatların medar-ı zuhuru olduğundan, en evvel tecellî-i icada mazhar onun nuru olmak lâzım gelir.

Sözler, 31. Söz, s. 653

LÛGATÇE:

cadde-i nuranî: nurlu cadde.

evliya-i ümmet: ümmetin evliyaları, İslâm ümmeti içindeki velîler.

gılaf: kılıf.

halk: yaratma.

hayt-ı münasebet: irtibat bağı, bağlantı ipi.

istib’ad: uzak görme.

işkâl: anlaşılma güçlüğü, güçlük.

makamat-ı âliye: yüksek makamlar.

makàsıd: maksatlar.

Mi’rac-ı Nebevî: Peygamberimizin (asm) yaşadığı Mi'rac mu'cizesi.

müstemi: dinleyici.

nazar-ı inayet: ihtimam, gözetim, lütuf ve 

himaye nazarı.

risalet: peygamberlik.

Sâni: sanatla yaratan, Allah.

semere: meyve.

seyr ü sülûk: manevî ve ruhî yolculuk.

Şecere-i Tuba: Cennetteki Tuba ağacı.

velâyet: velîlik.