Bediüzzaman Said Nursî’nin Mektubat isimli eserinde, talebesi Hulûsî Bey’in dönemin küresel ve yerel büyük siyasi çalkantılarına dair sorusuna verdiği “Şu hadise, âlem-i İslâmın siyasetine ve hayat-ı içtimâiyesine taallûk ettiği için, Yeni Said kafasıyla cevap veremiyorum...” şeklindeki meşhur cevabı, Risale-i Nur’u bütünlük içinde anlamak isteyenler için çok kritik bir metodolojik anahtardır.
Bu ifadeler ve Üstad’ın sergilediği tavır, satır aralarında şu hayati hakikatleri barındırmaktadır:
1. Velayet makamı ile içtimai ehliyet arasındaki fark (uzmanlık ilkesi):
Yeni Said dönemi; Bediüzzaman’ın ihlas, zühd, tamamen imana adanmışlık ve velayetin zirvesine ulaştığı bir tefekkür dönemidir. Ancak bizzat kendisi, sosyal ve siyasî bir mesele karşısında Yeni Said kimliğini geri plana çekerek “Eski Said kafasını muvakkaten başıma sıkılarak giyerek” cevap vereceğini belirtir. Buradan çıkan en büyük ders şudur:
Bir insan manen ne kadar yüksek, ne kadar veli veya mübarek olursa olsun; içtimai, hukukî ve siyasî analizler apayrı bir ehliyet, tecrübe ve müspet ilim (seküler/içtimaî gerçeklik) bilgisi gerektirir. Sadece zühd ve takva ile içtimai hadiseler doğru okunamaz. Siyasî ve sosyal analiz yapılacağı zaman, o alanın kurallarına ve tecrübesine sahip “Eski Said” zihniyetine, yani sosyolojik müktesebata ihtiyaç vardır.
2. Şahıslara değil, ilkelere göre mihenge vurmak (mübarek abiler yanılgısı):
Hizmet dairesi veya toplum içinde “mübarek, çok takva, sözü dinlenir” olarak kabul edilen aktörlerin veya büyüklere ait şahsî kanaatlerin, hatadan münezzehmiş gibi doğrudan rehber edinilmesi büyük bir metodolojik hatadır. Metinde Üstad’ın işaret ettiği üzere, içtimaî ve siyasî rüzgârlar karşısında savrulmamak adına, önümüze konan her siyasî iddia veya içtimai yorum, Eski Said dönemi eserlerinde (Münazarat, Hutbe-i Şamiye, Sünûhat vb.) ortaya konan hürriyet, adalet, meşveret, hukuk ve meşruiyet gibi sarsılmaz düsturlarla mihenge vurulmalıdır. Şahısların hatırı, hakikatin hatırından üstün tutulamaz.
3. Sadece imani bahisleri okumanın getireceği dar bakış:
Sadece İhlas, Haşir veya Kader gibi imanî ve uhrevî bahisleri okuyup, Risale-i Nur külliyatının sosyo-politik ufkunu şekillendiren Eski Said dönemi eserlerini es geçmek, tam bir zihnî parçalanmaya yol açar. İmanı kurtulan ama toplumsal hadiseleri, adaleti, hürriyeti ve siyasetin tuzaklarını okuyamayan bireyler, manipülasyonlara açık hale gelirler. Siyasi ve sosyal meselelerde rehbersiz kalan bu kimseler, rüzgâra göre yön değiştiren aktörlerin peşinden giderek büyük toplumsal yanlışlara imza atabilirler.
4. “Eski Said kafası” nakıs değil, tamamlayıcı bir unsurdur:
Bediüzzaman, Eski Said dönemini tamamen reddetmemiş; bilakis onun içtimaî dehâsını, Yeni Said’in manevî derinliğini tahkim eden ve ümmetin sosyal hastalıklarına reçete sunan bir laboratuvar olarak muhafaza etmiştir. Sosyal ve siyasî hayatta adaleti tesis etmek, devlet-toplum ilişkilerini doğru yorumlamak ve dönen küresel dolapları sezinlemek isteyen bir dimağ, eğer rehber olarak gördüğü müellifin “Eski Said” yüzünü nakıs görerek dışlarsa, kendi toplumsal ve siyasî görüşlerini nakıs (eksik) bırakmaya mahkumdur.
Özetle; Yeni Said imanın pusulası ise, Eski Said de o imanın hayat-ı içtimaiye ve siyasiyedeki zırhı, mihengi ve rehberidir. Bu iki dönemi birbirinden koparmak, âdeta bir kuşun tek kanadıyla uçmasını istemek gibidir.