DİZİ: NEDEN MÜSLÜMAN OLDUM? -1 - Naoki Yamamoto’nun İbretlik Hikayesi

İÇİ BOŞ BİR KİMLİK DEĞİL, TAŞINACAK BİR EMANET ŞUURU

Yamamoto’nun hikâyesi, yüksek sesli eleştirilerin değil; sessiz ama tutarlı bir hayatın hâlâ çağırıcı olabildiğini gösteriyor. Tam da bu yüzden, bu karşılaşma durup düşünmeyi hak ediyor.

Naoki Yamamoto’nun hikâyesinde bugün “İslâmcı” olarak damgalanan gençlik içinde gözlenen yozlaşma, Batı hayat tarzına eklemlenme ve ahlâkî çözülme tartışmaları açısından son derece öğretici bir karşılaştırma imkânı sunuyor.

Yamamoto, İslâm’la ilişkisini, kimlik, slogan ya da ideolojik aidiyet üzerinden değil; ahlâk, sadelik ve sorumluluk üzerinden kuruyor. Onu İslâm’a yaklaştıran şey “hürriyet,” “haz” ya da “başarı” vaatleri değil; yoksulluk içinde paylaşılan bir salatalık, acısını saklamayan bir hocanın dürüstlüğü ve görünürlük aramayan bir iman pratiğidir. İslâm, onun hayatında tüketilecek bir kimlik değil, taşınacak bir emanet olarak yer alıyor.

Buna karşılık, kendisini “İslâmcı” olarak tanımlayan bazı genç çevrelerde görülen yozlaşma ve çürüme çoğu zaman tam tersinden işliyor. Görünüşte Batı’nın haz merkezli, bireyci ve tüketim odaklı hayat tarzı eleştirilirken; pratikte aynı değerler başka bir dille yeniden üretiliyor. Lüks, gösteriş, statü, güç ve cinsel serbestlik; “özgüven”, “başarı” veya “modernlik” başlıkları altında meşrulaştırılıyor. Böylece İslâm, ahlâkî bir disiplin olmaktan çıkıp kültürel bir etikete indirgeniyor.

SORUMLULUĞU TAŞIMAK MI, ONDAN KAÇMAK MI?

Yamamoto’nun hikâyesi bu noktada sessiz, ama sarsıcı bir ayna tutuyor:

İslâm’ı dışarıdan keşfeden biri, onun yükünü ciddiyetle taşımaya razıyken; içeriden gelen bazı gençler, bu yükten kurtulmanın yollarını arıyorlar. 

Mesele Batı’da yaşamak ya da modern dünyayla temas etmek değil; Batı’nın değer hiyerarşisini sorgulamadan içselleştirmek ve bunu meşrulaştırmak.

Bu yüzden Yamamoto’nun hikâyesi, Müslümanlara yöneltilmiş örtük bir sorudur: “İslâm sizin için bir ahlâk mı, yoksa bir kimlik mi? Bir sorumluluk mu, yoksa bir konfor alanı mı?”

Sonuçta Yamamoto’nun hikâyesi bize şunu hatırlatır: İslâm, en kişisel olarak yaşandığında ve hayatınıza renk kattığında anlam kazanır. Ahlâkî sadakat zayıfladığında, ideolojik söylem ne kadar güçlü olursa olsun, içeriden bir çürüme kaçınılmaz hâle gelir. 

BU TECRÜBE DÜŞÜNMEYE DAVET EDİYOR

Bu farkı görmek, bugün her zamankinden daha hayatî görünüyor.

Tam da bu yüzdn Yamamoto’nun kendi kaleminden aktardığı bu tecrübe, bugün hem Müslümanlar, hem de İslam’ı uzaktan izleyenler için ciddi bir düşünmeye adeta bir davetidir. 

• İman nedir? 

• Anlam nerede kaybolur? 

• Hangi sessiz davranışlar, en güçlü teolojik metinlerden daha etkili olabilir?

Bu sorular, onun hikâyesiyle birlikte yeniden ve daha sahici bir zeminde karşımıza çıkmaktadır. Naoki Yamamoto’nun hikâyesine kulak verelim.

NEDEN MÜSLÜMAN OLDUM?

"İslâm’a girenlerin en çok yorulduğu sorulardan biri şudur: “Neden Müslüman oldun?” Bu soru bana sayısız kez soruldu—bin defadan az değildir. Bugün YouTube ve TikTok’ta, keşif, kopuş ve nihaî çözüm anlatılarıyla paketlenmiş sayısız ihtida hikâyesine rastlamak mümkündür.

Ne var ki bu hikâyelerin çoğunun, İslâm’ın kendi geleneksel aktarım biçimleriyle pek bir ilgisi yoktur. Hatta modern öncesi İslâm toplumlarında, “Neden Müslüman Oldum?” başlıklı bir kitabın özel bir ilgi ya da kültürel değer gördüğüne dair tek bir örnek bile bulmak zordur. Böyle bir tür, anlamlı bir dinî ifade biçimi olarak hiç var olmamış.

Elbette büyük bir âlimin etkisiyle ya da vefatından sonra tüm bir topluluğun İslâm’ı benimsediğini anlatan menkıbevî rivayetler vardır. Ancak bu anlatılarda bile ihtida, bireysel bir otobiyografi ya da psikolojik bir “benlik yolculuğu” olarak ele alınmaz. Daha çok ahlâkî otoritenin, bilginin ya da toplumsal dönüşümün tali bir sonucu olarak ortaya çıkar. Hikâye hiçbir zaman “Neden ben İslam’ı seçtim?” sorusu etrafında dönmez;  şahsı aşan bir hakikate işaret eder.

Modern ihtida anlatıları ise farklıdır. Bunlar Batı’nın otobiyografik kültürü ve kimlik politikaları tarafından şekillendirilmiştir ve çoğu zaman Müslüman olmayan toplumlarda “güvenli”, tüketilebilir içerikler olarak işlev görür. 

Bunun farkındayım. 

İSLÂM’A GİDEN YOLCULUK

Yine de, tereddütlerime rağmen, kendi hikâyemi paylaşmanın hâlâ bir değeri olduğuna inanıyorum. Bunu bir model ya da gerekçe olarak değil, sadece bir hatıra olarak paylaşıyorum. Müslüman oluşumun, Müslüman olarak kalışımın ve Müslüman olarak ölme arzumun bir kaydı olarak.

İnsanlar sıkça şunu sorar:

İslâm’a giden yolculuğun nasıldı?

Cevabım basit, belki de beklenmedik:

İslâm’la karşılaşmam, bir üstadla—bir sensei ile—karşılaşmamdı.

TEVHİD FİKRİYLE İLK KARŞILAŞMA

On sekiz yıl önce, henüz Müslüman olmadan önce, Kyoto’daki bir üniversitede lisans öğrencisiydim. Derslerim kapsamında çeşitli dinî geleneklere giriş metinleri okuyordum. Bir gün üniversite kütüphanesinde dolaşırken Tanrı’ya Kısa Bir Giriş başlıklı küçük bir kitaba rastladım. Kitap, Allah’tan ya da Hz. Muhammed’den (asm) hiç bahsetmeden İslâm’daki tevhid anlayışını, yani Allah’ın birliğini açıklıyordu. Anlatımın açıklığı ve ölçülülüğü beni derinden etkiledi. Yazarı merak ettim ve kitabın üniversitemde görev yapan Japon Müslüman bir profesörün eşi tarafından kaleme alındığını öğrendim. Cesaretimi toplayıp profesöre yazdım; eşiyle tanışıp tanışamayacağımı sordum.

Hemen cevap verdi ve üniversite yakınlarında bir kafede buluşmayı önerdi. Ancak geldiğinde beklenmedik bir şey oldu. Kapıdan girer girmez gözyaşlarına boğuldu. Büyük bir hüzünle, eşinin uzun bir hastalıktan sonra bir yıl önce vefat ettiğini söyledi.

ÜMİTSİZLİĞE DÜŞMEYEN BİR İMAN BİÇİMİ

Acısından, kaybından ve onun yokluğunun hayatında açtığı derin boşluktan bahsetti. Sonra durdu ve orada beni, yani rahmetli eşinin kitabını okumuş ve onu aramak için gelmiş genç bir adamı görmenin kendisine bir hadis-i şerifi hatırlattığını söyledi: “İnsan öldüğünde amel defteri kapanır; ancak üç şey müstesna: Sadaka-i câriye, faydalı ilim ve kendisine dua eden salih evlat.”

Bana bakarak şöyle dedi:

“Onu çok özlüyordum. Nereye gittiğini ve onu bir daha nasıl görebileceğimi düşünüyordum. Ama şimdi hayatı bilgiye dönüştü. Kalbinde yaşıyor; senin aracılığınla benimle de birlikte. Onun yerine, ben senin sensei’in olacağım.”

O an İslâm’ı neredeyse hiç bilmiyordum. Bu adama güvenip güvenemeyeceğimden bile emin değildim. Ama dürüstlüğü beni derinden etkiledi. Daha yeni tanıştığı bir öğrenciye acısını açması, sevgiden, kayıptan ve umuttan sakınmadan söz edebilmesini mümkün kılan bir iman biçimi.

KESRET İÇİNDE VAHDET

Zamanla sensei, yani üstadım beni Malezya, Endonezya, İngiltere, Suriye ve Mısır’dan Müslümanlarla tanıştırdı. Onlar aracılığıyla şunu öğrendim: Tevhid birdir, ama tezahürleri çoktur. O zamana kadar Müslümanları bilinçsizce Orta Doğu’yla sınırlı hayal ettiğimi fark ettim. İslâm medeniyeti içinde bir arada yaşayan dil, kültür ve tarih çeşitliliği beni hayrete düşürdü.

Ertesi yaz sensei ile birlikte yoğun bir Arapça programı için Kahire’ye gittim. 

Mübarek Ramazan-ı Şerifi o yıl Mısır’da ilk kez yaşadım.

Mütevazı bir dairede kalıyorduk; kapısında yaşlı bir kapıcı otururdu. Bir akşam iftar vakti, orucunu sadece bir salatalıkla açtığını gördüm. 

Son derece sade, neredeyse çileci bir sofraydı. Beni orada görünce hiç tereddüt etmeden salatalığı bana uzattı ve paylaşmak istedi. Ben Müslüman değildim. Bu toplumda sadece bir misafirdim. Ama o sessiz jest beni derinden sarstı. O an fark ettim ki İslâm, sadece kalpte duran bir inanç değildi. Yoksullukta bile, görünürlük aramadan, insanı diğerkâmlığa yönelten sessiz bir gücü hâlâ taşıyan bir gelenekti.

O kapıcı büyük ihtimalle kapıda duran Japon bir öğrenciye salatalık verdiğini bugün hatırlamıyordur bile. Dahası bunu anlatılacak bir hikâye olarak da görmezdi. Hele hele “Bir Müslüman Olarak Bir Yabancıya Neden Salatalık Verdim” başlıklı bir video çekip YouTube’da paylaşmak hiç aklına gelmezdi. 

Belki de iman tam olarak budur. 

Tanınmayı, anlatılmayı, kendini açıklamayı aramaz. 

Sessizce eyleme dönüşür ve sonra geride benlik üzerine bir hikâye değil de başka birinin hayatında bir iz bırakarak kaybolur.

"MÜSLÜMAN OLARAK KALMAK İSTİYORUM"

Kısa bir süre sonra Kahire’de bir gün üstadım bana sanki gündelik bir şey söylüyormuş gibi döndü ve dedi ki: “Bu fırsatı değerlendirip Müslüman olmaya ne dersin?”

Bugün geriye dönüp baktığımda, bu soru sorulmadan çok önce iman tohumunun içimde filizlenmiş olduğunu düşünüyorum. 

Yine de tedirgindim. 

O zamanlar için samimi, ama bugün naif gelen bir soru sordum:

“Eğer Müslüman olursam mutlu olur muyum?”

Cevabı beni şaşırttı.

“İslâm’a girerek mutlu olmayacaksın,” dedi. 

“Aksine hayatın daha zor olacak. Acı çekeceksin. Hatalar yapacaksın. Ben de birçok hata yaptım; pişmanlık ve tövbe en yakın yoldaşlarım oldu. Ama ben Müslüman olarak yaşıyorum çünkü ahirette eşimi tekrar görmek istiyorum. Müslüman olarak ölmek istiyorum. Benim gibi kusurlu, zayıf, günahkâr bir Müslüman olsan da bu yeterlidir. Sonra Allah bizi olmak istediği şeye yönlendirir.”

O gün şehadet getirerek imanımı ilân ettim. 

Sessizce, törensiz, dramasız bir şekilde Müslüman oldum.

Sensei, yani üstadım haklıydı. Müslüman olduktan sonra hayat kolaylaşmadı. Daha zorlaştı. Bu zorluk kısmen yaşadığımız dünyanın sertliği, kısmen de kendimle yüzleşmenin sertliğiydi. O günden beri kendimi kaç kez hayal kırıklığına uğrattığımı saymayı bıraktım.

Bu yolun beni nereye götüreceğini artık bilmiyorum. Ne olacağımı, yol boyunca benden ne isteneceğini de bilmiyorum. 

Ama şunu kesin olarak biliyorum: Müslümanım ve Müslüman olarak kalmak istiyorum."

İMAN, YAŞANDIĞINDA KORUNUR

Müslüman bir toplumda, Müslüman anne-babadan dünyaya gelmiş bireyler olarak Naoki Yamamoto’nun hikâyesinden çıkarılacak en temel ders, aidiyetin otomatik değil, şuurlu bir sadakat olduğudur. 

Yamamoto’nun anlatısı bize şunu bir kez daha hatırlatıyor: 

Müslüman olmak yalnızca bir kimlik mirası değil, her gün yeniden verilen ahlâkî ve varoluşsal bir karardır. Bu sebeple asıl soru “Elhamdülillah Müslüman mıyım?”dan ibaret değildir; “Elhamdülillah Müslümanım ve Müslüman olarak kalmak istiyor muyum?” sorusu üzerinde derin bir tefekkür gerekir. Çünkü iman, ancak yaşandığında korunur; alışkanlığa dönüştüğünde ise sessizce aşınır. Yamamoto’nun dışarıdan ve büyük bir ciddiyetle taşıdığı bu sadakat, içeriden gelenler için güçlü bir uyarı ve samimi bir davettir.

KONFORLU BİR AİDİYET DEĞİL; ŞUURLU BİR TEYAKKUZ HÂLİ

Bu, konforlu bir aidiyet değil; şuurlu bir teyakkuz hâlidir. Ayetin ikinci kısmı ise bu Yamamoto’nun da fark ettiği gibi şuuru en yüksek noktaya taşıyor: “Ancak Müslüman olarak can verin.”

Burada ölüm, bir tehdit, bir yok olma değil; imanın nihaî imtihanı olarak sunulur. İnsan nasıl yaşarsa, çoğu zaman öyle ölür.

Bu perspektiften bakıldığında, Naoki Yamamoto’nun “Müslüman olarak kalmak ve Müslüman olarak ölmek” vurgusu, ayetin çağdaş bir tefekkürü gibidir. 

HER GÜN YENİDEN SORULMASI GEREKEN SORU

Yamamoto, Müslümanlığı miras aldığı için değil, şuurluca seçtiği ve bedelini göze aldığı için bu arzuyu dile getirir. Ayet ise Müslüman toplumlarda doğanlara şu soruyu yöneltir: “İmanımız bizi sona kadar taşıyacak bir yön mü, yoksa alışkanlıklarla sürdürülen kırılgan bir kimlik midir?”

Kur’ân’ın cevabı açık ve nettir: İman, “Elhamdülillah Müslümanım” demekle tamamlanan bir durum değil; “Müslüman olarak kalmak istiyor muyum?” sorusunu her gün yeniden sormayı gerektiren bir yolculuktur. Tam da bu yüzden, bu mübarek ayet hem bir uyarı, hem de bir umut çağrısıdır ve Yamamoto bunun farkındadır.

Naoki Yamamoto: MÜSLÜMAN KALMAK ASIL SORUMLULUKTUR

Âl-i İmrân Suresi’nin 102. ayeti, tam da bu bağlamda imanın miras değil, bir ömür boyu süreklilik isteyen bir sadakat olduğunu hatırlatan temel bir uyarıdır: “Ey iman edenler! Allah’a karşı gereği gibi saygılı olun ve ancak Müslüman olarak can verin.”

Bu ayet, imanı geçmişte verilmiş bir kimlik beyanı olarak değil, hayat boyu korunması gereken bir yöneliş olarak ele alır. 

“İman edenler” hitabı özellikle anlamlıdır; çünkü muhataplar zaten Müslümandır. Buna rağmen ayet, onları tekrar tekrar uyarır. Demek ki mesele Müslüman olmakla bitmez; Müslüman kalmak asıl sorumluluktur.

“Allah’a karşı gereği gibi saygılı olmak” (takvâ), sadece haramlardan kaçınmak değil; imanı hayatın merkezinde tutmak, Allah bilinci ile yaşamak ve bunu ahlâk, niyet ve davranışlarda diri kılmaktır. 

***

Teşekkürler Dr. Naoki Yamamoto! 

Hikâyeni samimî olarak paylaştığın ve bizleri tefekküre davet ettiğin için çok teşekkürler. 

Ayrıca kimin kime “sensei” olacağı da belli olmaz.

— SON—