"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

“Keşke Lozan sınırları böyle değil de, şöyle çizilseydi”

09 Ağustos 2023, Çarşamba 17:00
Lozan’la meydana gelen sınırlar içerisinde, Batı Trakya’nın olmayışı; Anadolu’nun parmakları mesabesinde olan adaların olmayışı; Kıbrıs’taki hakların tümüyle terki; Osmanlı ordularının elinde bulunan Musul ve Kerkük’ün Türkiye sınırları içinde olmayışı; petrolün bittiği yerde başlayan bir sınırın çizilişi gibi, bugün herkesi düşündüren birtakım problemler vardır. “Keşke Lozan sınırları böyle değil de, şöyle çizilseydi” denilebilecek kısımlar vardır.

GİRİŞ: 

9. Cumhurbaşkanı Demirel’le, siyaseten yasaklı olduğu dönemde yapılan ve Köprü dergisinin Ağustos-1985 sayısında yayınlanan mülakat (İslam Demokrasi Laiklik, s. 170 vd) Ropörtajda Lozan ile alakalı halen ehemmiyetini koruyan değerlendirmelerde yer almaktadır. Lozan’ın 100. yılında hala tartışıldığı bir dönemde tekrar okunası değerlendirmeleri dikkatlere sunuyoruz. 

Bağımsızlığını fiilen elde etmiş galip bir devlet olarak katıldığı Lozan Konferansında, devrin şartlarını da göz önüne  alırsak, Türkiye, haklarını savunma ve kazanma yönünde ne ölçüde başarılı olmuştur? Kıbrıs, Musul, Adalar, mübadele, Batı Trakya meselelerinde, günümüze uzanan sonuçlarıyla birlikte, Lozan Andlaşmasının hükümlerini değerlendirir misiniz?

Lozan Andlaşmasının üzerinden 62 sene (şimdi 100) geçmiştir. Lozan Andlaşması önemli bir hadisedir. Lozan, çok dilli, çok dinli ve çok milletli Osmanlı İmparatorluğunun içerisinden bir Türkiye devletinin çıkışının resmen dünyaca tanınmasının adıdır. Osmanlı döneminde Türk devletleri ve Türk milleti sözü pek kullanılmış değildir. Osmanlı devletinin postundan çıkan 17 devletten birisidir Türkiye. Böylesine büyük bir imparatorluktan çıkan ve imparatorluğun sahip olduğu sahaların takriben onda birinde kurulmuş olan Türk devletinin kuruluşunu sağlayan andlaşmanın, hele üzerinden 62 sene (şimdi 100) geçtikten sonra değerlendirilmesi kolay değildir. Hakşinas olmak lâzım. Şöyle diyelim. Tarihi revize etmek mümkün değildir. Bugün, “Şöyle olmasaydı, onun yerine şöyle olsaydı” demek mümkün. Her hadisede mümkün. Ama o günkü şartlar iyi bilinmeden, o olanların neden öyle olduğunu anlamadan, içimize sinse de, sinmese de, değerlendirme yapmak o kadar kolay değildir. Yani, günkü şartlarla o günü değerlendirmek kolay değildir. 

Savaş şaka değildir

O günü o günkü şartlarla değerlendirmek lâzımdır. Tabiî, Osmanlı İmparatorluğunun içinden bir Türkiye Cumhuriyeti çıkarken, bu bir lütuf değildir. Kimsenin lütfu değildir. Birinci Dünya Harbi olmuştur. Harp sonunda Osmanlı İmparatorluğu mağlûp olmuştur. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu mağlûp olmuştur. Almanya İmparatorluğu mağlûp olmuştur. Her üç imparatorluk da dağılmıştır. Müttefik olarak harbe giren üç imparatorluğun üçü de dağılmıştır. Bir savaştan mağlûp çıktıktan sonra, o savaşın sonunda mağlûpların şart dikte etmesi ellerinde değildir. Hem mağlûp olacaksınız, hem istediğiniz şartları elde edeceksiniz; bu mümkün olmaz. Bir savaştan galip çıktıktan sonra, savaşın sonunda mağlûp olan devlet, galip olana kayıtsız şartsız teslim olur. Galibin verdiği kadar alırsınız. Galibin de insafı olmaz. Galipten insaf bekleyemezsiniz. Savaş şaka değildir. Savaş önemli hadisedir. Yüz binlerce insan ölmüştür. O kadar şehirler, kasabalar yanmış, yıkılmıştır. Ahali aç perişan olmuştur. Her iki tarafta da bunlar olmuştur, ama galipteki hiddeti ve öfkeyi hiçbir şey olmamış gibi değerlendiremezsiniz. Harp tazminatı alırlar. Sınırları istedikleri gibi çizerler. İstedikleri şartları koyarlar. Nitekim İkinci Dünya Savaşı sonrasında da böyle olmuştur. Her harpte böyle olur. 

Zaferin ikamesi yoktur

Birinci Dünya Harbinden çıkan Türkiye Sevr Muahedesini kabullenmek mecburiyetinde kalmıştır. Osmanlı İmparatorluğu adına Sevr Muahedesi imzalanmıştır. Sevr Muahedesinin altını çizin. Lozan Muahedesinden önce Sevr Muahedesi var. Sevr Muahedesi Osmanlı İmparatorluğunun içerisinden bir küçücük devlet çıkarıyordu. Ama bu devletin devletlik hali yoktu. Bu devletin hudutları Türk milleti için fevkalâde itibar kırıcı idi. Şartları itibar kırıcı idi. Ki sonradan Sevr Muahedesini imzalayanlar 150’likler listesine dahil edilmiştir. Hâdi Paşa, Filozof Rıza Tevfik gibi. Sevr Muahedesini imzalayanlar— o günkü devlet ricali—yurt dışı edilmiştir. Sonradan olan şeyler bunlar. Sevr Muahedesini Türkiye yırtabilmiş. Ama Versailles Muahedesini Almanya yırtamamıştır. Takriben yirmi sene sonra yırtmaya kalkmış, yırtmaya kalktığı yerde de başına çok daha büyük belâlar açmıştır.

General Mac Arthur’un bir sözü vardır: “There is no substitute for victory.” Yani, zafer kadar, ikamesi olmayan, yerine konacak birşey bulunmayan bir olay yoktur. Zaferin ikamesi yoktur. Kaybetmek kötüdür, kazanmak iyidir. Binaenaleyh, kaybedeceğin yerde kazan, der. Esas odur. Ama bu her zaman mümkün olmayabilir. Kaybetmek zor iştir. Kişilerin şahsî hayatında da, milletlerin hayatında da, devletlerin hayatında da zor iştir. Türkiye Birinci Dünya Harbini kaybetmiştir. Bu gerçeği tesbit edelim.

Türkiye ne yapmıştır?

Birinci Dünya Harbi sonrasında tasfiye olan üç imparatorluğun üçü de çok büyük ıztıraplara maruz kalmışlardır. Yalnız Türkiye’nin geride kalan bir meselesi vardır. Türkiye’ye “Question d’Orient,” “Şark meselesi” diye bakıldığı için ve Şark meselesinin birinci hedefi Türkiye’yi Avrupa’dan çıkarmak olduğu için, galip devletler harbin bitmesi sonunda Türkiye’ye reva gördükleri muameleyi kâfi bulmamışlar, bir de, bildiğiniz gibi, İstanbul’u işgal etmişler; İzmir’in işgaline Yunanistan’ı başlatmışlar; Antalya’nın işgaline İtalya’yı başlatmışlar; ondan sonra Gaziantep, K. Maraş, Adana bölgesine Fransızlar gelmiş; velhasıl Türkiye Sevr Muahedesinin çizgileri içine âdeta zorla sokulmak istenmiştir.

Şimdi, bunlarla Lozan Andlaşması arasında başka bir olay olmasa, Lozan Andlaşması olmaz. Hak almak istiyorsanız, mutlaka bir yerde kuvvete dayanacaksınız. Kuvvet herşey değildir. Ama hakkınızı korumada da, hakkınızı almada da kuvvet, yerine ikame edilemeyecek bir unsurdur. Türkiye ne yapmıştır? Türkiye canını dişine takmış, bu hadise karşısında yok olup gitmeyi içine sindirememiş, “Ya istiklâl, ya ölüm” deyip, bir mücadeleye girişmiştir. Bu mücadeleyi Türkiye başaramasaydı, Lozan Andlaşması olmazdı. Bu mücadeleyi başarmıştır. Başarmıştır ki, galip devletler, Birinci Dünya Harbinin galip devletleri, Türk istiklâl mücadelesinin galibi bulunan TBMM hükümetiyle anlaşmaya oturmuşlardır.

Türkiye kime karşı galiptir?

Artık Osmanlı İmparatorluğu yok. Osmanlı İmparatorluğu Sevr’de yapmış muahedesini. Ondan sonra—ki bu eşine ender rastlanır bir hadisedir—Türk milleti, orduları dağılmış, yokluğun içine sürüklenmiş, tamamen harp gücünü yitirmiş, yanmış yıkılmış bir ülkenin içinden istiklâl çıkarmayı başarmıştır. Şimdi, Türkiye kime karşı galiptir? Yunanlılara karşı galiptir, yedi düvele karşı değil. Çünkü Türkiye yedi düvelin desteklediği Yunanlıları mağlûp etmiştir. Ama burada bir incelik var. Biraz sonra söyleyeceğim. Türkiye bundan sonrasına gidebilir miydi? Yunanistan’ı mağlûp ettikten sonra arkasındakilerle harbe tutuşup, onları da mağlûp edebilir miydi? İşte, onu Türkiye göze alamamıştır.

Bunu göze alamadığına göre, Lozan’da Türkiye yalnız Yunanlılara karşı galip; fakat Birinci Dünya Harbinin galiplerine karşı ise, onları savaşta yenmiş bir durumu yoktur.

 “Keşke Lozan sınırları böyle değil de, şöyle çizilseydi” denilebilecek kısımlar

“Harpte kazanıp masada kaybetme” durumları her zaman vardır. Harpte kazanıp masada kaybetmek gibi bir duruma, bilhassa düvel-i muazzama ile, büyük devletlerle boğuşuyorsanız, sizi her zaman düşürebilirler. Nitekim Yunanistan’ın büyümesi hadisesinde bu hep olagelmiştir. Girit’teki isyanları Osmanlı orduları bastırmış, ama Girit’i Yunanistan’a vermişlerdir. Teselya’da harbi Osmanlı orduları kazanmış, ama Teselya’yı Yunanlılara vermişlerdir. İstiklâl Harbinde Yunanlılarla savaş, sadece Anadolu topraklarında olmuştur. Bu savaş Batı Trakya’ya veya başka yerlere ulaşmamıştır. Gazi Mustafa Kemal Paşa, bu harekâtın başkumandanı, doğduğu yer Selanik olduğu halde, İzmir’de durmuş, Selânik’e kadar gitmeyi göze alamamıştır. Aradan bu kadar sene geçtikten sonra, “Neden alamamıştır? Alsaydı” diye tartışmak zordur. Gayet objektif olarak söylüyorum. Tabiî, Lozan Andlaşmasını değerlendirirken, sadece Yunanistan’a karşı galip olduğumuzu gözden uzak tutmamamız gerekir. Lozan, diğer devletlerle, onların da bizimle harbi göze alamayıp, bizim de onlarla harbi göze alamayıp, mâkul bir denge aramak gibi bir uzlaşmanın aranması olayıdır. Tabiî, Lozan’la meydana gelen sınırlar içerisinde, yani Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde Batı Trakya’nın olmayışı; Anadolu’nun hemen ucunda bulunan, Anadolu’nun parmakları mesabesinde olan adaların olmayışı; Kıbrıs’taki hakların tümüyle terki; Misak-ı Millî hudutları içinde olan, yani Birinci Dünya Harbi bittiği zaman hâlâ Osmanlı İmparatorluğunun sınırları içerisinde olan, Osmanlı ordularının elinde bulunan Musul ve Kerkük’ün Türkiye sınırları içinde olmayışı; ve güneyde bir demiryolunun, petrolün bittiği yerde başlayan bir sınırın çizilişi gibi, bugün herkesi düşündüren birtakım problemler vardır. “Keşke Lozan sınırları böyle değil de, şöyle çizilseydi” denilebilecek kısımlar vardır.

DEVAMI YARIN

Okunma Sayısı: 3868
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
  • Salih baş

    10.8.2023 12:52:40

    Yedi düvelle savaşılsaymış sürünmektense ölmek daha iyidir Bediüzzaman ın dediği gibi zilletle yaşamaktansa ölmek iyidir.

(*)

Namaz Vakitleri

  • İmsak

  • Güneş

  • Öğle

  • İkindi

  • Akşam

  • Yatsı