İSTANBUL - NACİYE KAYNAK DOYRAN

Türkiye-Çin Dostluk Vakfı’nın organize ettiği gezide Doğu Türkistan’ı ziyaret eden gazeteciler İsmail Saymaz ve Özlem Gürses’in Türkiye’ye dönüşte “Camiler açık, ibadete engel yok” şeklinde yorum yapması kamuoyunun tepkisini çekti. Uygurhaber sitesinde yer alan bir yazıda gazetecilerin anlattıklarının; uydu görüntüsü analizleri, insan hakları örgütlerinin saha raporları, BM, Almanya ve ABD Dışişleri Bakanlığı’nın resmî belgeleri ile doğrudan çeliştiğine dikkat çekildi.

Rakamlar tersini söylüyor

Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü’nün (ASPI) uydu görüntüleriyle yaptığı kapsamlı çalışma ise bölgedeki yaklaşık 16 bin caminin yüzde 65’inin (65 civarında) yıkıldığını veya hasar gördüğünü, bunların 8.500’ünün tamamen yerle bir edildiğini ortaya koydu. Guardian ve Bellingcat’in ortak soruşturması da 2016’dan bu yana en az 31 caminin ve iki büyük türbenin kısmen ya da tamamen yıkıldığını belgeledi.

Geriye kalan az sayıda “açık” cami de boş görünüyor. ABD merkezli bir dinî özgürlükler komisyonunun raporuna göre, sadece Şincan’ın güneyindeki bir ilçede 967 cami sürekli kamera gözetimi altında; bu yoğun izleme, pek çok Uygur’u ibadete gitmekten caydırıyor.

“8 günlük gezi gerçeği göstermez”

Eğitimci, işadamı, aktivist Kuzzat Altay gazetecilerin yorumlarına tepki göstererek, “Gazetecilik; size gösterilmeyenleri sormak, konuşturulmayan insanlara ulaşmak ve çizilen vitrinin arkasına bakmaktır. 8 günlük programlı bir gezi, bir halkın gerçeğini ölçmeye yetmez. Bir caminin açık olması, bir halkın hür olduğu anlamına gelmez. Doğu Türkistan’ın gerçeği; size gösterilen birkaç sokaktan, birkaç camiden ve birkaç fabrikadan ibaret değildir. Vitrine değil, vitrinin arkasına bakın” dedi.

“Anneannemin mezarını bile bilmiyorum”

Gazetecilere bir eleştiri de Uygur Türkü bir genç kızdan geldi. Sosyal medya hesabından yayınladığı bir video ile genç kız, "Madem her şey bu kadar basitti. Biz neden ailemizle 10-15 yıldır konuşamıyoruz?" sorusunu yönelterek anneannesinin cenazesine gidemediğini, mezar yerinin neresi olduğunu bile bilmediğini söyledi. "Mantıken düşününce yaptığı her şeyi gizlemiş olan bir devlet size mi gösterecek gerçek yüzünü?” diye soran genç kız, "Gerçekten o kadar sinirim bozuldu ki! Bir gazeteci olarak yapabilecekleri çok şey varken üç maymun olmaları pes dedirtiyor. Böyle insanları, böyle haberleri görünce insan ben olayım gazeteci diyor. Gerçekten bu işi yapabilecek, kimseye satılmayacak, haberi doğru yapabilecek insanlar yapsın, lütfen!" cümleleriyle olay hakkındaki üzüntüsünü dile getirdi.