Bazen besin veya atık fazlalığı hücreler arası alanda kalır. Orada bulunan atık proteinler su çekince doku şişer ve ödem oluşur. Burada lenf sistemi yardıma koşar. Lenf damarları burnunu hücreler arası sıvıya sokup fazla maddeleri çekerek bunları kan dolaşımına devreder. Yani Allah’ın Kuddüs isminin bir tecellisi olan lenf sistemi, vücuttaki temizlik sistemlerinden biridir.

Vücudumuzda lenf damarı olmayan tek yer; kafatası içinde, esneme payı neredeyse olmayan, tıka basa nöron dolu bir organ olan beynimizdir. Beynimizde lenf damarları olsaydı, hücreler arası atıkları temizlerken biraz şişip genişlese, hemen yanındaki nazik nöronlar ezilirdi. Çok hassas bir ölçüde yaratılan nöronların ezilmesi ise büyük arızalara yol açabilirdi. “Yaratan hiç bilmez mi?”1 Rabb’imiz sonsuz hikmetiyle burada klasik lenf damarları yaratmamıştır.

Peki beynimiz nasıl temizlenir? 2012 yılında Danimarkalı nörobilimci Dr. Maiken Nedergaard tarafından yapılan bir çalışmada şunu gördük:

Beyin dokumuzun içine dalları sokulan damarlar, beyin zarımız “piamater”i delmiyor, streç filme parmağımızı batırıyor gibi içeri doğru sürüklüyor. Damar ve piamater uzantısı arasında, beyin-omurilik sıvısı da (BOS) beyin dokusu derinlerine ilerlemiş oluyor. Damarlar ilerleyip kılcal damar hâline geldikçe çevresindeki piamater kılıfının yerini astrosit denen destek hücreleri alıyor. Düstur-u teâvün numûnesi olan bu hücreler bazı ayakçıkları ile kılcal damarı, bazı ayakları ile nöronları sarıp bariyer oluyor.

Astrosit hücrelerinin ayaklarında aquaporin-4 denen su vanaları gibi kanallar bulunuyor. Bu kanallar sadece derin uykuda beyin hücrelerimiz küçülüp hücreler arası alan genişlerse açılıyor, damar çevresindeki BOS’un tazyikle beyin dokumuza akışına vesile oluyor. -Uyanıkken beyin hücreleri çok büyük ve aralarındaki mesafe çok dar olduğu için temizlik yapılamıyor- Âdeta gece herkes evine çekilince boşalan sokaktaki çöplerin, tazyikli bir su ile yıkanması gibi beynimiz yıkanıyor. Bu arada tazyikle temizlenen atıklar arasında Alzheimer hastalığıyla ilişkili amiloid plaklar da temizlenmiş oluyor ve Kuddüs ismi burada da tecelli ediyor. Bu sisteme “glimfatik sistem” deniyor.

Beynimiz tazyikle yıkandıktan sonra kirli atıklar içeren BOS, dural sinüslere ve ardından boynumuzda bulunan beynimizin ana toplardamarına (vena jugularis interna) gelir ve temizlenmek için kalbe doğru ilerler.

İnsan vücudunda genelde sağ juguler ven daha baskındır. Ve yatarken sağ yanımıza yatmak, yer çekimi etkisi ile bu toplar damarı açık tutacaktır. Kirli BOS’un dönüş yolunun açık olması, temizliğin daha etkili gerçekleşmesini sağlamaktadır ki bu durum 2019’da ultrasonografik görüntüler ile tespit edilmiştir.

Nörodejeneratif hastalığı (Alzheimer vb.) olanların genellikle sırtüstü yatarak uyuduğu gözlemlendiğinden yan yatış pozisyonunda (özellikle sağ) uyumanın nörodejenerasyona karşı koruyucu olduğu kayıtlara geçmiştir.2

Bilimin 2012’de keşfettiği hakikati, 1400 sene önce Peygamberimiz (asm) şöyle ifade buyurmuştu: “Yatağına yatmak istediğin zaman namaz abdesti gibi abdest al. Sonra sağ yanına yat ve şöyle dua et...”3

Bediüzzaman Said Nursî’nin sözüyle yazımızı bitirelim: “Sünnet-i seniye, edeptir. Hiçbir meselesi yoktur ki altında bir nur, bir edep bulunmasın!” 4

Kaynakça:

1. Mülk sûresi, 14

2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31526984/

Collapsibility of the internal jugular veins in the lateral decubitus body position: A potential protective role of the cerebral venous outflow against neurodegeneration

3. Buhârî, vudû 183

4. Lem’alar, sf. 133 (11. Lem’a, yedinci nükte)