Şalcı Bacı’nı hikâyesini yıllar önce Cihan Aktaş’ın “Tanzimat’tan Günümüze Kılık-Kıyafet ve İktidar” isimli kitabında okumuştum. Cihan Aktaş araştırma yaparken kayıtlarda İskilipli Atıf Hoca ile birlikte idam edilen 25 alimin yanında Şalcı Bacı’nın da ismini fark etmiş ve hikayesinin peşine düşmüştü.
Cihan Aktaş 8.10.2010 tarihli Dünya Bülteni’ndeki makalesinde Şalcı Bacı’nın idamının olası nedenleri hakkında tahminlerde bulunabiliyor sadece: “Atıf Efendi Şapka Kanunu çıkmadan önce başörtüsü konulu bir risale yazıyor ve bu risale 1924’te basılıyor. Şalcı Bacı ise bohçasıyla girdiği evlerde, avlularda şallarını yani başörtülerini sergilerken Şapka Kanunu hakkında ileri geri laflar etmiş olabilir mi, emin olamıyoruz.”
Şalcı Bacı hakkında Nimet Arzık’ın da bir hikâyesi olduğunu söyleyen Aktaş’tan devam edelim yine: “İstiklal Mahkemesi istatistiklerine göre, Şapka Kanunu’nun yürürlüğe sokulduğu iki buçuk ay içinde tam 57 kişi idam edilmiş, yüzlerce kişi de çeşitli hapis cezalarına çarptırılmışlardır. Darağacı yolunda şaşkınlık içinde, “Kadın şapka giye ki asıla!” diye soran bir bohçacının idamının, kadınlara şapka giyme yolunun hazırlanmasında fayda sağladığından söz edenler olur. Erzurum’da Vali ve Kumandan Paşa bir araya gelmiş, Şapka Kanunu’nun muhayyilelere dehşet salmak suretiyle kabulü için bir kadını asma gibi bir karara varmışlardır. Asılacak kadın, iki metre boyuyla, “izli” yüzüyle, yılan yılan incelmiş örgüleriyle, siyah puşusuyla ve bütün sabır felsefesiyle, Şalcı Bacı’dır. Ağzı laf yapan bohçacı kadın, bir ihbarın kurbanı olmuştur. Şalcı Bacı’nın idamında rol oynayan Kumandan Paşa, Çetin Altan’ın dedesi Tatar Hasan Paşa’dır. Çetin Altan bu konuyu anlatırken, söz konusu kadının tarihimizde siyasal suçtan asılan ilk kadın olduğunun altını çiziyor. Şalcı Bacı’nın sehpaya çıkmadan önce “Ben bir hatun kişiyim. Şapka ile ne derdim ola ki!” dediğini aktaran Altan, ‘Ben o tarihte doğmamıştım. Çok ama çok sonradan öğrendim bunları. Ve inanın ince sızı gibi tatsız bir burukluk kaldı içimde’, diyor.” (Bir Alim. Bir Kadın. Bir idam/Cihan Aktaş/Dünya Bülteni )
Ayşe Böhürler / Yeni Şafak, 26.11.2011