Herkes bilir ki bu çöküntü bir günde olmaz. 

Alttan geçen kanalizasyon boruları şu ya da bu sebeple bozulmuştur, kırılmıştır. Çatlayıp patlayan kanaldan geçen su dışarıya akmaya başlar. 

Ama dışa akan su yer altından kendisine bir geçit bulur ve akarken çevresindeki kumu-toprağı da alıp götürür, asfaltın altını boşaltır.  

Üstteki asfalt bir gün dayanır, iki gün dayanır. Altı yeterince boş olunca eninde sonunda çöker. Bu çöküş genellikle üstten araç geçerken olur ve kamuya zarar verir. Ölümler, yaralanmalar, maddi kayıplar...

Altta nelerin döndüğünü bilmeyenler veya düşünmeyenler “aaa, bu nasıl oldu” diye şaşırır.

Birazcık kafası çalışan ve işi bilenler ise olayın sebebini de bilir. 

Bu durumu öngörebilen akıllı belediye başkanlarının akıllı mühendisleri periyodik kontrollerle asfalt altı boşlukları önceden bulmaya ve tedbir almaya çalışır. 

Hatta daha akıllıları, paraları da varsa, tüm sistemi periyodik olarak yenilerler.

En akıllıları en uzun ömürlü olacak malzemeyi kullanırlar. 

***

Devletler de benzer bir riskle karşı karşıyadır. 

Yolsuzluklar iktidarların altının boşalmasına ve alttan çözülmesine sebep olur. Bu da milletin hayallerinin çökmesi demektir. 

Bazı ülkelerde iktidar kurucu iradeler derslidir, bu riski öngörür ve devlet namına tedbirini alır. 

Sistemi baştan sağlam kurar. 

Bununla yetinmez, periyodik kontrol mekanizmalarını devreye sokar. 

Bununla da yetinmez, periyodik değişikliklerle sistemi sağlam tutar. Yağmurların ve kanalizasyonların çöküntü oluşturmasına izin vermez, mahal vermez. 

Buna karşılık başka bazı ülkelerde sistem düzgün kurulmamıştır. 

Denetim mekanizması ya “var gibidir ama yoktur” ya da hakikaten yoktur. 

Asfaltın altında nereden hangi kanalizasyonun geçtiğini, neresinin çatlak-kırık olduğunu, nerede bir çökme beklendiğini işin sahibi durumunda olanlardan kimse bilmez. 

Birileri “burada risk var” dese de iktidar sahipleri duymazdan gelir. “Gittiği yere kadar” diyerek herkes kendi işini ve akışını yürütür. 

Üstte asfalt sağlam görünür ama herkes bilir ki çöküş yakındır. Ya oradan ya buradan...

Çünkü birileri alttan alttan “götürmektedir”.

Asfaltın dili olsa ya da dile gelse söyleyecektir; “neler neler oldu ve oluyor”...

Ama onun da dili yoktur. Olsa da tutulmuştur.

Türkiye’de yönetim sistemi sizce hangisine daha yakın?