Son birkaç yüzyıla baktığımızda, büyük imparatorlukların dağılmasıyla ortaya çıkan tablolar bize çok net bir cevap veriyor: Birlik olamayanlar, büyük güçlerin sofrasında lokma olmaktan kurtulamıyor.

Amerika Kıtasındaki İki Farklı Tablo

Öncelikle İspanyollardan ayrılan Orta ve Güney Amerika ülkelerine bakalım. İspanya'ya isyan edenler, ortak bir dil ve kültüre sahip olmalarına rağmen bir araya gelip tek bir devlet veya en azından güçlü bir birlik kuramadılar; parça parça devletler hâlinde kaldılar. Hâlbuki ABD, İngiltere'den ayrılırken tıpkı onlar gibi 10-15 ayrı devlet olarak bölünmesi mümkündü; ancak onlar birlik olmayı başardılar. Güney Amerika ülkelerindeki dağınıklık, ekonomide, demokraside, askerî güçte ve ilmî çalışmalarda dünya sahnesinde varlık göstermelerine mâni oldu. Daha önceden diğerleri şimdi Venezuela ve Küba gibi ülkelerde süregelen krizler, bu parçalanmışlığın neticesidir. Dün olduğu gibi bugün de bu zayıflığın faturasını acı şekilde ödüyorlar.

Osmanlı'nın Ardından Yaşanan Dağınıklık

Daha da hazin bir tablo, Osmanlı Devleti’nin dağılma sürecinde yaşandı. Osmanlı’nın idaresinden kopan Orta Doğu ve Arap ülkeleri, Balkanları da sayarsak içinden kırka yakın ayrı devlet bu devasa değişimin ardından yeni sürece adapte olamadılar. Burada dikkat çekici bir tarihî kıyas yapmak gerekir: İngiltere, sömürgeleri kendisinden ayrılırken İngiliz Milletler Topluluğu gibi bir yapı kurarak gücünü ve nüfuzunu muhafaza etmeyi başardı. Ancak aynı İngiltere, dağılan Osmanlı'nın ardından bölgede böyle bir birliğin vücut bulmasına bütün gücüyle mâni oldu. Kendi aralarında güçlü bir blok oluşturamayan ülkeler emperyalist güçler için yutulması kolay küçük lokmalar hâline geldiler. Eğer ABD gibi güçlü bir birlik oluşturabilselerdi, bugün Orta Doğu’da küresel güçler at koşturamazdı. ABD, İsrail ve İran rekabetine sıkışan Körfez ülkelerinin kargaşa ortamında ezilmesinin temel sebebi işte bu dağınıklıktır. Fakat günümüzde İngiltere'nin o eski engelleyici politikalarının geride kaldığını unutmamak gerekir; zira kalıcı dünya barışı için bu tür bölgesel birliklere artık onların da destek vermesi elzemdir.

Benzer bir kaderi Avusturya-Macaristan İmparatorluğu dağıldığında ondan kopan ülkeler de yaşadı. Küçük parçalara ayrılan ve aralarında sağlam birlik oluşturamayan bu ülkeler, sahipsiz kalarak İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Berlin Duvarı yıkılıncaya kadar uzun yıllar Sovyetler Birliği'nin kontrolünde, Doğu Bloku'nun ezici baskısı altında kaldılar.

Tarihî tecrübeler gösteriyor ki; kendi aralarında sağlam bir birlik olabilenler ayakta kalıyor, dünya siyasetine yön veriyorlar. Birleşemeyenler ise ezilip modern sömürge devletlerine dönüşüyorlar. Avrupa Birliği ülkeleri tek başlarına küçük olmalarına rağmen birlik olarak eğitim, ekonomi ve ticarette büyük avantajlar sağlıyorlar. Ancak en can alıcı nokta şudur: Bu kuvvetli birliklerin temelinde demokrasi, hukukun üstünlüğü ve temel insan hakları yatmaktadır. Demokrasi olmadan kalıcı bir birlik tesis edilemez. Netice itibarıyla; İslam ülkeleri kendi içlerinde demokrasi ve köklü İslâmî değerler etrafında, Güney Amerika ülkeleri ise demokrasi ve insani değerler ekseninde kuvvetli birlikler kurmalıdır. Dünyadaki büyük güçlerin haksız baskılarından kalıcı olarak kurtulmanın yegâne yolu budur.