Bir evvelki yazımızda1 insanların tabiattaki ilahi dengeye müdahalelerinin iklimde oluşturduğu temel değişimlerden bazıları; küresel ısınma, hava olaylarının aşırı hale gelmesi, su döngüsünün ve yağış rejimlerinin bozulması, buzulların erimesinden deniz seviyesinin yükselmesi ve okyanusların asitlenmesi olaylarından bahsetmiştik.
Tabiatta Cenab-ı Hakk’ın kurduğu bir ekosistem vardır. İklim değişikliği yavaş yavaş bu sistem dâhilinde oluşur. Böylece tabiattaki canlıların uyum sağlamaya vakti olur. İnsan eli değdiğinde ise iklim değişikliği ani bir "şok" halinde olur. Hava artık sadece "sıcak" veya "soğuk" değil; istikrarsız olur ve aşırılıklar yaşanır, günümüzde olduğu gibi.
Peki, biz Müslümanlar bu oluşumlara karşı nasıl davranmalıyız?
İnancımıza göre insan, yeryüzünün "halifesi" olarak görevlendirilmiştir. Tabiat, insanlara hoyratça kullansın diye değil, koruyup gözetsin diye verilmiş birer "emanettir." Kur'an-ı Kerim'de yer alan "Göğü O yükseltti ve dengeyi O koydu. Sakın dengeyi bozmayın"2 ayeti, tabiattaki ekolojik dengeyi korumanın dini bir sorumluluk olduğunu açıkça ortaya koyar.
Bir Müslümanın iklim krizine karşı yapabileceği, hem ibadet değerinde olan hem de dünyayı koruyan olumlu davranışları şu şekilde özetleyebiliriz:
1. İslam'ın en temel çevre prensibi israfın yasaklanmasıdır. Tüketim çılgınlığı, fabrikaların daha çok çalışmasına ve atmosfere daha çok karbon salınmasına neden olur. Peygamberimiz (asm), "Akan bir nehrin kenarında bile olsanız suyu israf etmeyiniz" buyurmuştur. Evde elektriği, suyu ve doğalgazı ihtiyacımız kadar kullanmak iklim için en büyük adımdır. Çöpe giden her yiyecek, arkasında devasa bir karbon ve su ayak izi bırakır. Tabağımıza yiyebileceğimiz kadar yemek almak doğrudan bir iklimi koruma eylemidir.
2. Ağaçlar, insan eliyle salınan karbondioksidi emen en güçlü tabii "akciğerlerdir". İslamiyet ağaç dikmeye olağanüstü bir önem verir: Peygamberimizin(asm), "Kıyametin kopacağını bilseniz bile, elinizdeki fidanı dikiniz" hadisi, çevre konusundaki sorumluluğun hiçbir şartta ertelenemeyeceğini gösterir. Böylece bir Müslüman fidan dikerek, ormanların ve yeşil alanların korunmasına destek olur.
3. Yollardaki çöpleri toplamak, plastik ve cam gibi atıkları geri dönüşüme kazandırmak, İslam'da hem imanın bir parçası hem de sadaka olarak kabul edilir. Çevreye atılan atıklar toprağı ve suyu zehirler, ekosistemi bozarak iklim krizini derinleştirir. Atıkları ayrıştırmak, tek kullanımlık plastikler yerine yeniden kullanılabilir ürünler tercih etmek bu sorumluluğun bir parçasıdır.
4. İklim değişikliği en çok dilsiz canlıları, yani hayvanları ve bitkileri vuruyor. İslam inancına göre hayvanlara merhamet etmek cennete vesile olabilecek kadar büyük bir ameldir. İklimi korumak; kutup ayılarından denizdeki mercanlara, mahallemizdeki kuşlardan arılara kadar tüm canlıların yaşam hakkını savunmaktır.
5. Kur'an-ı Kerim'de yeryüzündeki nimetlerin sadece "helal" değil, aynı zamanda "tayyib" (temiz, saf, doğal, çevreye ve insana zarar vermeyen) olanlarının seçilmesi emredilir. Çevreyi kirleterek, tabiatı katlederek üretilen ürünlerden uzak durmak; yerel, sürdürülebilir ve doğaya zarar vermeyen üretim modellerini desteklemek bu prensibe uygundur.
Bir Müslüman için çevre bilinci sadece "modern bir eğilim" veya sosyal bir sorumluluk değil; ahlaki ve dini bir zorunluluktur. Doğaya zarar vermek, gelecek nesillerin ve diğer tüm canlıların hakkını gasp etmek anlamına geldiği için aynı zamanda büyük bir kul ve kamu hakkıdır.
Not: Bu yazı hazırlanırken yapay zekâdan faydalanılmıştır.
Dipnotlar:
1. https://www.yeniasya.com.tr/m-fahri-utkan/iklim-ve-insan_627663
2. Rahmân, 7-8