Bugün pek çok alanda milletin yaşadığı sıkıntıların kaynağı, Türk Tipi Cumhurbaşkanlığı Hûkümet Sistemi’nden kaynaklanıyor.
Karar yazarı Taha Akyol, fon vurgununu değerlendirdiği yazısında, (21.10.2026) Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nden kaynaklanan yapısal problemlere dikkat çekmesi her konuda olduğu gibi fon vurgununda da CHS’yi gündeme getirmişti.
Akyol, “Yeni anayasa yapılacaksa, olmaz olmaz şart; kuvvetler ayrılığı, denetim ve denge, özerk kamu kurumları, bağımsız denetim, ihlal edilemez hak ve hürriyetlerdir” diyor.
Aslında tartışmanın özü tam da burada yatıyor.
Yeni sistemin en çok tartışılan konusu, Meclis’in denetleme yetkisinin azalması...
CHS’nin “Türkiye’yi uçuracağı” söyleniyordu. Sekiz yıl sonra enflasyon, hayat pahalılığı uçtu, vatandaşın geçim sıkıntısı büyüdü. Ekonomiden eğitime, adaletten demokrasiye kadar pek çok alanda yaşanan sorunlar ise uçan bir şey yok.
***
MECLİS DENETİM GÜCÜ NE KADAR VAR?
CHS’nin en önemli tartışma başlıklarından biri, yasama ile yürütme arasındaki ilişkinin değişmesi.
Parlamenter sistemde hükûmet Meclis içinden çıkıyor ve Meclis’e karşı sorumluluk taşıyordu. Yeni sistemde ise yürütmenin başı Cumhurbaşkanı. Bakanlar da Cumhurbaşkanı tarafından atanıyor ve görevden alınıyor.
Böyle olunca bakanların sorumluluğunun adresi Meclis değil, Cumhurbaşkanı oluyor.
Meclis’in hükûmeti denetleme imkânları da önemli ölçüde değişti. Sözlü soru mekanizması kaldırıldı. Milletvekilleri yürütmenin başı olarak Cumhurbaşkanı’na doğrudan soru soramıyor. Cumhurbaşkanı yardımcısına ve bakanlara ise sadece yazılı soru önergesi verebiliyor.
Anayasaya göre soru önergelerinin en geç 15 gün içinde cevaplandırılması gerekiyor. Ancak bu sürenin aşılması ve soruların cevapsız kalması, kâğıt üzerinde var olan denetim mekanizmasının uygulamadaki etkinliğini tartışmalı hâle getiriyor.
Demokratik sistemlerde yürütmenin hesap verebilirliği, denetimin temel şartlarından biridir.
Yeni sistemde yalnızca yetki dağılımı değişmedi, karar alma mekanizmaları da yeniden şekillendi. Bir tarafta Cumhurbaşkanlığı Kabinesi, diğer tarafta bakanlıkların görev alanlarıyla ilgili Cumhurbaşkanlığı politika kurulları ve ofisleri bulunuyor. Bu da, kamu yönetiminde yetki ve sorumlulukların nerede başlayıp nerede bittiği konusunda tartışmaları beraberinde getiriyor.
Bakanların Meclis’e karşı siyasi sorumluluğunun bulunmaması, Meclis denetiminin zayıflaması ve karar alma süreçlerinin Cumhurbaşkanlığı merkezinde toplanması, istişare ve denge meselesini gündeme getiriyor.
Parlamenter sistemde Cumhurbaşkanı yurt dışına çıktığında Cumhurbaşkanlığına Meclis Başkanı vekâlet ederken, yeni sistemde bu görev Cumhurbaşkanı yardımcısı tarafından yürütülüyor.
Bu değişiklik bile yönetim anlayışındaki farklılığı ortaya koymaya yeterli.
***
MECLİS 2015’TE CHP İÇİN NE DEMİŞ?
Bugün tartıştığımız pek çok mesele, sistem değişikliği gündeme geldiğinde dile getirilmişti.
TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı tarafından 2015 yılında hazırlanan “Karşılaştırmalı Hükûmet Sistemleri: Başkanlık Sistemi” başlıklı çalışmada, başkanlık sisteminin doğurabileceği risklere dikkat çekilmişti.
Kitapta şu değerlendirme yer alıyordu:
“Halk desteği veya meşruiyeti tartışmalı hale gelse de başkan, sabit süresi dolmadan değiştirilemeyecektir. Gelecek seçimine kadar iktidarını koruyacağından emin olan başkan, gerek muhalefetin gerekse seçmen kitlesinin taleplerine karşı duyarsız hâle gelebilir...”
Aynı çalışmada “başkanlık seçimlerinin kazananın her şeyi aldığı, kaybedenin ise her şeyi kaybettiği bir siyasî atmosferin uzlaşmadan çok kutuplaşmayı teşvik edebileceği”ni de belirtiliyordu.
Şimdi şu sormak gerekiyor:
Bu tespitler, siyasî uzlaşmanın zayıflaması, kutuplaşmanın derinleşmesi ve muhalefetin karar alma süreçlerindeki etkisinin sınırlı kalması bakımından üzerinde ciddiyetle durulması gereken konular değil mi?
Türkiye’nin ihtiyacı, daha güçlü denetim, bağımsız kurumlar ve gerçek anlamda kuvvetler ayrılığı. Sekiz sene sonra CHS, sıkıntıların kaynağı olmaya devam ediyor.