Türkiye, 2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde gerileyerek 143 ülke arasında 118. sırada yer aldı.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) 2025 yılı raporuna göre, mahkeme önünde bekleyen her üç dosyadan biri Türkiye’ye ait. Dosya sayısı 18 bin 464’e ulaştı. Rusya ve Ukrayna’yı geride bıraktık. Hukuksuzlukta Avrupa’da şampiyon durumdayız.

Temel haklar alanında 143 ülke Arasında 134., hükûmet yetkilerinin sınırlandırılması başlığında ise 136. sırada yer alıyor.

Demokrasi Endeksi’nde 167 arasında 103. sırada ve “hibrit rejim” kategorisindeyiz. (Hibrit rejimler; siyasî muhalefetin baskılandığı, yargının bağımsız olmadığı, yoksulluğun yangın olduğu, medyaya baskı uygulandığı, hukukun üstünlüğünün zayıf ve siyasî kültürün yeterince gelişmediği sistemler olarak tanımlanır.)

Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde 180 ülke içinde 159. sırada yer alan Türkiye, yolsuzluk sıralamasında 182 ülke arasında 124. sırada bulunuyor.

Bunlar kötü karnemizin yalnızda bir kısmı…

Bir de “şampiyonluklarımız” var.

Enflasyonda dünyada ilk 10’dayız. Gıda enflasyonunda ilk 5’in içindeyiz. Gelir adaletsizliğinde yine üst sıralardayız.

Ekonomi ile hukuk arasında doğrudan bir bağ vardır. Hukuk zayıfsa yatırım gelmez. Yargıya güven yoksa sermaye ürker. Yani, adalet olmazsa ne ekonomi düzelir, ne yatırım gelir, ne de toplumsal huzur sağlanır. 

Demokrasilerde yasama, yargı ve yürütme birbirinden bağımsızdır ve birbirine dengeler. 2018 yılından bu yana uygulanan Partili Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi ile bu ayrım daha görünür hâle geldi.

Cumhurbaşkanının aynı zamanda bir partinin genel başkanı olması ve yüksek yargı atamalarının büyük ölçüde aynı kişi tarafından yapılması endekslere de yansıyor.

Yasama yani Meclis yeni sistemle birlikte güç kaybetti; birçok yetkisi sınırlandı.

Yürütme yetkisi büyük ölçüde tek elde toplandı.

Demokrasilerde “dördüncü güç” olan basının durumu ise ortada. Demokrasi için vazgeçilmez olan basın hürriyetinin seviyesi de endekslerde görülüyor.

***

EN FAZLA ŞİKÂYET: ADALET

Adalete güvenin dip seviyede olduğunu açıklanan verilerde ve resmî açıklamalarda görüyoruz.

TBMM Dilekçe ile İnsan Haklarını İnceleme Karma Komisyonu toplasında konuşan Kamu Başdenetçisi (ombudsman) Mehmet Akarca, 2025 yılında yapılan başvuruların yüzde 30,40’ının kamu personel rejimi alanında olduğunu; bunu yüzde 16,81 ile adalet, millî savunma ve güvenlik, yüzde 9,12 ile eğitim-öğretim, gençlik ve spor alanlarının izlediğini belirtti. En fazla başvurunun yüzde 13,4’lük oranla Adalet Bakanlığına yönelik olduğuna dikkat çekti.

Cezaevleri dolu. Yeni cezaevleri “müjde” olarak açıklanıyor. Oysa burada asıl sorunlar görmezden geliniyor. “İnsanlar neden cezaevine giriyor?” “Yargılama süreçleri neden bu kadar uzun sürüyor?” “Ceza infaz sistemi ıslah edici mi?” sorularına cevap verilmesi ve suç oranlarını azaltmanın yollarının aranması gerekiyor. Zaman zaman çıkarılan aflarla bu sorunun çözülemeyeceği artık anlaşılmalı.

Vatandaşların dilek ve şikâyetlerini inceleyen TBMM Dilekçe Komisyonu’na son iki yılda 27 binden fazla başvuru yapıldığı açıklanmıştı. Komisyona başvuranlarda Adalet Bakanlığı’nın kapatılmasını isteyen de var, “İyi Vatandaş Yasası” çıkarılmasını talep eden de…

Makul sürede yargılanma meselesi devam ediyor. Davalar yıllarca sürüyor. Beraat ettiği halde görevine dönemeyen memurlar var. 

***

GERÇEK SAMPİYONLUK

Görüldüğü üzere, insanlar ülkenin birinci gündemi olan geçim sıkıntısı ile meşgulken, asıl gündemin adalet ve hürriyetlerde ülkemizin dünyada geldiği durum olması gerektiği ve bu alanlarda yapılması gereken çook iş olduğu ortaya çıkıyor.

Artık gerçek şampiyonluğun; hukukun üstünlüğünde, hürriyetlerde ve adalette üst sıralara çıkmakta olduğunu hatırlamamız gerekiyor.