Kat’iyen bil ki hilkatin en yüksek gayesi ve fıtratın en yüce neticesi iman-ı billâhtır. Ve insaniyetin en âlî mertebesi ve beşeriyetin en büyük makamı, iman-ı billâh içindeki marifetullahtır. Cin ve insin en parlak saadeti ve en tatlı nimeti, o marifetullah içindeki muhabbetullahtır. Ve ruh-u beşer için en halis sürur ve kalb-i insan için en sâfî sevinç, o muhabbetullah içindeki lezzet-i ruhaniyedir.

Evet, bütün hakikî saadet ve halis sürur ve şirin nimet ve sâfî lezzet, elbette marifetullah ve muhabbetullahtadır; onlar, onsuz olamaz. Cenab-ı Hakkı tanıyan ve seven, nihayetsiz saadete, nimete, envâra, esrara, ya bilkuvve veya bilfiil mazhardır. Onu hakikî tanımayan, sevmeyen, nihayetsiz şekàvete, âlâma ve evhama manen ve maddeten mübtelâ olur.

Evet, şu perişan dünyada, avare nev-i beşer içinde, semeresiz bir hayatta, sahipsiz, hâmîsiz bir surette, âciz, miskin bir insan, bütün dünyanın sultanı da olsa kaç para eder? İşte bu avare nev-i beşer içinde, bu perişan, fânî dünyada, insan sahibini tanımazsa, malikini bulmazsa, ne kadar bîçare sergerdan olduğunu herkes anlar. Eğer sahibini bulsa, malikini tanısa, o vakit rahmetine iltica eder, kudretine istinad eder; o vahşetgâh dünya bir tenezzühgâha döner ve bir ticaretgâh olur.

Birinci Makam

Şu kelâm-ı tevhidînin on bir kelimesinin her birinde birer müjde var. Ve o müjdede birer şifa ve o şifada birer lezzet-i maneviye bulunur.

BİRİNCİ KELİME

Lâ ilahe illallah’ta şöyle bir müjde var ki:

Hadsiz hâcâta mübtelâ, nihayetsiz a’dânın hücumuna hedef olan ruh-u insanî şu kelimede öyle bir nokta-i istimdad bulur ki bütün hâcâtını temin edecek bir hazine-i rahmet kapısını ona açar ve öyle bir nokta-i istinad bulur ki bütün a’dâsının şerrinden emin edecek bir kudret-i mutlakanın sahibi olan kendi Ma’budunu ve Hâlık’ını bildirir ve tanıttırır, sahibini gösterir, maliki kim olduğunu irae eder. Ve o irae ile, kalbi vahşet-i mutlakadan ve ruhu hüzn-ü elîmden kurtarıp, ebedî bir ferahı, daimî bir süruru temin eder.

Mektubat, 20. Mektub, s. 264

LÛGATÇE:

a’dâ: düşmanlar.

âlâm: elemler, acılar, sıkıntılar.

avare: serseri; dağınık, perişan.

bilkuvve: daha fiiliyata geçmemiş, kabiliyet 

ve potansiyel hâlinde, düşünce hâlinde, 

niyet olarak.

envâr: nurlar.

esrar: sırlar.

evham: vehimler, kuruntular.

hâcât: ihtiyaçlar.

hâmî: koruyan, himaye eden.

hilkat: yaratılış.

iman-ı billâh: Allah’a iman.

irae etmek: göstermek.

kelâm-ı tevhidî: Allah’ın birliğinden bahseden

 söz; (metinde) "Lâ ilâhe illallahu vahdehu..." diye

başlayan on bir kelimelik tevhid cümlesi.

malik: sahip.

marifetullah: Allah’ı bilme, isim ve

 sıfatlarıyla 

tanıma.

muhabbetullah: Allah sevgisi.

sergerdan: başı dönmüş, şaşkın.

sürur: sevinç.

şekàvet: sıkıntı, mutsuzluk.

tenezzühgâh: gezinti yeri.