Amca doktora gitmiş. Şikâyetlerini saydıkça doktor; “yapacak bir şey yok, yaşlılıktan” deyip durmuş. Amca dayanamayıp doktora çıkışınca doktor, “buna da yapacak bir şey yok, bu da yaşlılıktan” demiş, işin içinden çıkmış. 

Bizdeki son on senelik kamu yönetimi problemlerinin sebebi de aynı.

Hepsi Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi adı verilen ucube yönetim tarzından kaynaklanıyor.

Bizdeki Başkanlık sistemi dünyada sadece demokrasisi hiç olmayan ya da demokrasisi gelişmemiş devletlerdekine benziyor. 

Denge ve denetleme sistemleri ya yok ya da var olanların çalıştırılmaması için ne lazımsa yapılmış bir “sistem” bu.

Bu sistemi öven akademik kitaplar ve makaleleri yazmış olan akademisyenler gerçekten güncellenmiş yeni baskı yapamıyor. Zira güncelleme “bu iş umduğumuz gibi olmadı” demeyi gerektiriyor. Örnek kitaplar:

Prof. Dr. Hüseyin Yayman: “Türkiye’de Devlet Reformu ve Başkanlık Sistemi”.

Prof. Dr. Burhan Kuzu: “Her Yönü ile Başkanlık Sistemi / Yeni Sistem Cumhurbaşkanlığı Modelimiz”.

Mehmet Uçum: “Sistemik Dönüşüm: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi”.

Doç. Dr. Ferhat Uslu: “Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi: Yasama, Yürütme ve Yargı”.

Dr. Adnan Küçük: “Türkiye’de Başkanlık (Cumhurbaşkanlığı) Sistemi”.

Ve Prof. Dr. Hasan Tahsin Fendoğlu’nun Atatürk Araştırma Merkezi yayınlarından(!) çıkan “171 Soruda Başkanlık Sistemi”.

Örnekler çoğaltılabilir.

Hepsi artık değerini akademinin nezdinde de kaybetti. 

Zira sistem işlemiyor. 

İstikrar denilen şeyin ayıpların örtülmesini sağlayan denetimsizlik anlamına geldiği artık açık.

İşte bir örnek...

Şamil Tayyar emeklilik maaşlarıyla ilgili bir X mesajında şunları yazdı:

“Emeklilere ‘65 yaş üstü/altı’ veya ‘çalışmayan/çalışan emekli’ gibi tasnif yapılarak ilave refah payı ödeneceği veya ödenmeyeceği yazılıyor. Bildiğim kadarıyla kesinleşmiş bir durum yok, muhtemeldir ay sonuna doğru meclis gündeminde olur, nihai kararı Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan açıklar.”

Kararı cumhurbaşkanı açıklayacaksa Meclise ve kanuna ne gerek var. Konu kanunla düzenlenecekse Meclis cumhurbaşkanının kararını tasdik noterliği midir?

Bu usul kuvvetler ayrılığı ilkesine ne kadar uygun?

Bizce konu bütçe konusu ve öncelikle yürütmenin ne diyeceği önemli. Ama konu geleceğimizi doğrudan ilgilendirdiği için yasama da söz hakkına sahip. 

Bu böyle ama “yasamanın bütçe yapma hakkı” da göstermelik bir hak haline geldiği için fiilen işlemiyor.

Yargının da bağımsızlığını kaybedip yürütmenin emrine girdiği konusunda artık kimsenin şüphesi yok. Son Fon yolsuzluğunda cumhurbaşkanının atadığı üst düzey memurları yargılayacak olan yargıyı cumhurbaşkanının yönlendirmeyeceğine kimse inanmıyor. Herkes biliyor ki “ucu kime ulaşırsa ulaşsın” lafı laftan ibaret. 

ABD’de Başkan Trump son seçimle “topal ördek” haline gelmeden önce de Meclis ile Başkan arasında bir işbölümü ve kuvvetler ayrılığına bağlı bir denge vardı. Şimdi bu dengede Meclis ağır basar hale geldi. Demokrasi şu ya da bu seçeneklerle işliyor. Trump “tek adam” olmak istiyordu ama sistem izin vermiyordu. 

Bizde de şeklen seçenekler var ama fiilen “hiçbiri” şıkkı geçerli. Asıl sebebi “Erdoğan karizması” değil. Sistemik hatalar. 

Ve bunlar bilinçli boşluklarla dizayn edilmiş bir sistemden ve tahterevalli siyasetinden kaynaklanıyor. 

Parlamenter sisteme dönüş şart.