Paris’in alevleri tek başına yanmıyor. 17 Ekim’de Fransa, Belçika, İtalya ve Portekiz’de eş zamanlı gösteriler yapıldı; Limoges’te belediye binası yandı, yalnızca Paris’te 855 kişi gözaltına alındı. Bir hafta sonra Barselona’da, Roma’da ve Lizbon’da yeniden sokaklar doluydu; Barselona’da yaklaşık yüz kişi gözaltına alındı, Roma’da çatışmalar çıktı. Gözlemciler Almanya, Hollanda ve İrlanda’yı da izliyor; Fransa’daki hareketin Belçika, Almanya ve İtalya’daki gençlere ilham verdiği de yazılıyor. Soru artık “Fransa’da ne oldu” değil: Aynı anda yanan bu şehirler aynı şeyi mi istiyor?

Cevap hayır; asıl ilginç olan da bu. Belçika’da öğrenciler eğitim reformuna, İspanya ve Portekiz’de gençler, çadır kamplarına varan eylemlerle konut fiyatlarına, İtalya’da göstericiler geçim maliyetine ve askeri harcamalara karşı sokakta. Arnavutluk’ta, ki AB üyesi değil, protestocular yolsuzluğa karşı çıkıyor ve Başbakan Rama’nın istifasını istiyor. Fransa’da hareket okullardaki öğrenci protestolarıyla başladı, sonra geçim maliyeti öfkesine dönüştü.

Yine de ortak bir damar var: Kamu hizmetlerinde gerileme, konut krizi ve düşük ücretler. Belçika’da eğitim, Portekiz’de kira, Fransa’da okul ve geçim maliyeti farklı başlıklar gibi görünse de aynı şeyi anlatıyor: Genç bir insanın yaşamını kurabilmesi için gereken temel şartlar pahalılaşıyor. İtalya’daki gösterilerde savaş ve askerî harcamalara itirazın da yer alması, öfkenin yalnızca ekonomik olmadığını, önceliklere dair bir sorgulama taşıdığını gösteriyor.

Bu, 2018’den önemli bir fark. Sarı Yelekliler ağırlıklı olarak kırsal ve küçük kasaba Fransa’sından, arabasına bağımlı çalışanlardan oluşuyordu. Bugünün ortak aktörü ise gençler: Kira, iş ve okul. Avrupa Birliği’nin kuruluşunda ekonomik iş birliği kadar barış, demokrasi ve ortak refah fikri de vardı. Bugün genç kuşağın önemli bir kısmı bu vaadin kendi hayatına ne kadar yansıdığını soruyor. Konut, iş ve eğitim alanında verilen siyasî cevaplar bu beklentiyi karşılamıyor.

Siyasî risk de burada. Bu protestoların ortak bir programı yok. Talepler dağınık kaldığında öfkeyi sandığa taşıyan, sokaktakilerden çok iyi örgütlenmiş olan taraf olur. Fransa’da seçime yaklaşık altı ay var; AFP’nin aktardığı bir ankete göre Marine Le Pen önde ve son olaylar konumunu güçlendirdi. Macron 2027’de yeniden aday olamayacak; ama mesele onun gidip gitmemesi değil, onu izleyecek yönetimin bu kuşağa ne söyleyeceği. Asıl mesele, Avrupa’nın kendi halklarıyla, özellikle de gençleriyle yeni bir toplumsal sözleşme kurup kuramayacağıdır.

Şiddet ve yağma elbette meşru bir mücadele yöntemi olamaz. Fransa hükümeti de meşru talepler ile yağma ve kundaklama arasına çizgi çekmeye çalışıyor. Ancak sokaklardaki öfkeyi yalnızca güvenlik tedbirleriyle bastırmak kalıcı bir çözüm değildir; 2018 de bunu göstermişti.

Önümüzdeki günler bir sınav olacak. Sendikalar 5 Kasım’da ulusal grev çağrısı yaptı; ücretler, hayat pahalılığı ve kamu hizmetlerine duyulan memnuniyetsizliğin öğrenci hareketinin çok ötesine geçtiğini söylüyorlar. Gençlerin öfkesiyle çalışanların talepleri buluşursa, bu artık bir protesto dalgası olmaktan çıkabilir.

Paris’in sorusu artık bütün Avrupa’nın sorusudur: Bir kuşağa ev, iş ve gelecek vaat edemeyen düzen ne kadar ayakta kalabilir?