Bazı kavramlara yüklenen manalar zamanla değişebiliyor, ama asıl manaları daima bâkî kalıyor. Liberalizm de bunlardan biri.

Liberte ya da liberty hürriyet demek. Liberal hürriyetçi, liberalizm de hürriyetçilik.

Hürriyetçiler yani eski adıyla Ahrarlar ile Liberaller arasında ne fark vardır? 

Aslında bir fark olması gerekmez ve beklenmez. Ama zaman içinde bu iki kavramın kapsamında değişiklikler olmuş gibi görünüyor. 

Dolayısıyla bu sorunun cevabını herkes kendisi yönünden farklı verebilir. 

Yani “ben hürriyetçiyim” diyen biri aynı zamanda “ben liberalim” de diyebilir ama bu fark sebebiyle demeyebilir de. 

Görebildiğimiz kadarıyla, farkın kaynağı, daha ziyade hürriyet ile ahlâk arasındaki ilişkiyle ya da hürriyetin ahlâkî sınırları ile ilgili.

Ahlâksızlık hürriyeti diye bir hürriyetin olmadığını herkes kabul edebilir. Ama neyin ahlâksızlık olduğuna sıra geldiğinde çatallanmalar başlar. 

Aynı zamanda, ahlâksızlığa; kimin, nerede, ne kadar ve nasıl müdahale edebileceği konusunda da fikirler farklılaşır. 

Fertlerin, bilhassa devletin ahlâksızlığa nasıl bir müeyyide tatbik etmesi gerektiği hususunda farklı düşünmesi de aynı şekilde anlayış farkı doğurur. 

Bu farklılaşmalar elbette bir yere kadar normaldir. 

Zira temel ahlâk kodları hemen hemen evrenselleşmiştir, ama bu kaidelerin somut olaya uygulanışında topluma ve zamana göre farklılıklar bulunması normaldir. 

Ahlâk düşmanları var mıdır?

Elbette. Bilhassa ahlâksızlığı meslek ittihaz edenler, bütün ahlâkî sınırlara da düşmandırlar. 

İşte bu tür kişiler ahlâksızlığı terviç edebilmek için kendilerine bir serbestiyet alanı açmaya çalışacaklardır. Bu maksatla yapacakları en önemli takiyye kendilerini liberal ya da hürriyetçi olarak göstermektir.  

Hiçbir ahlâkî sınır tanımayan bir kişinin, kendisine “Ben hürriyetçiyim” demesi aslında abestir. Zira sınırsız hürriyet hürriyet değildir. 

Gerçekten, “Başkasına karışma, kendine bak” diyenler, çoğu zaman, “Ahlâksızlığıma karışma” demek istemiş olabilirler.

Unutmayalım ki “Ahlâk insanın içindedir, davranışlarla ilgili değildir, herkes kendi ahlâkına baksın” gibi saçmalıkları ileri sürenler de bunlardır. 

Hürriyet kişilere başkalarının hakkını ihlâl etme hakkı vermediği gibi başkalarının ahlâkını bozacak türden eylemlere ve gösterilere de izin vermez. 

Hususî alanda ve mahrem ortamlarda kalan ahlâksızlığa zaten kimsenin bir şey yapma hakkı ve fırsatı yoktur. Tecessüs de gayr-ı ahlâkîdir ve yasaktır. 

Ancak sosyal hayata sirayet eden ahlâksızlığı hürriyet kılıfıyla örtmeye ve görmezden gelmeye çalışmak bir hiledir. 

Yani ahlâkîlik kaygısı taşımayan bir hürriyetçilik hakikî bir hürriyetçilik değildir.

 “Ben liberalim” diyenler ahlâkî hiçbir sınırı tanımıyorsa, bunlar olsa olsa “hürriyetin Rafızîleri”dir. 

Hürriyetçilerin ekserîsi elbette itikat ve ahlâk sahibi kimselerdir. “Ben liberalim” diyenlerin de böyle olması beklenir. 

O halde bütün liberallere kategorik olarak ahlâk düşmanı olarak bakılamaz. 

Ancak kanaatimizce asıl mesele şudur: 

Diğer bütün insan haklarını, bilhassa siyasî muhalefet hakkını reddeden hürriyet düşmanları iktidarı ellerine geçirdiklerinde bu hürriyet düşmanlıklarını ahlâkçılık iddiası ya da “liberalizm düşmanlığı” perdesi altında icra etmekledirler. 

Oysa hürriyet ve ahlâk, hem fertler ve hem de cemiyet açısından birbirini besleyen değerlerdir. Bilhassa umumî (kamusal) hürriyetlere düşman olunarak ahlâka taraftar olunamaz.