Bediüzzaman Hazretleri 26. Söz ikinci mebhas Kader Risalesi’nde bu meseleyi çok net bir şekilde açıklar: İnsan seçer, Allah yaratır.

İşte bütün sır burada gizlidir.

Önümüzde her gün onlarca tercih var. Namaz kılmak ya da ertelemek. Doğruyu söylemek ya da susmak. Bir kalbi kırmak ya da tamir etmek. Bu tercihler sırasında bizi zorlayan bir fizik kanunu yoktur. Sağ elimizle mi yoksa sol elimizle mi kapıyı açacağımızı seçerken nasıl özgürsek; iyilik ve kötülük arasında da öyleyiz.

Bazıları der ki: “Eğer ortada zorlayıcı bir sebep yoksa, bu seçim nasıl oluyor?” Cevap basit ama derindir: İrade bunun için vardır. İrade, eşit iki şeyden birini seçme özelliğidir. Bu bir eksiklik değil, insan olmanın gereğidir.

Asıl mesele şurada başlar: Madem her şeyi yaratan Allah’tır, o zaman yanlış bir fiili işlediğimizde neden sorumlu oluyoruz?

Çünkü yaratmak ayrı, seçmek ayrıdır.

Bir fiilin meydana gelmesi Allah’ın yaratmasıyladır. Ama o fiile yönelmek, onu istemek, ona karar vermek insana aittir. Sorumluluk da buradan doğar. Allah kudretiyle yaratır; insan ise iradesiyle kazanır.

Diyelim ki bir insan haksızlık yaptı. O haksızlığı yaratan Allah’tır; çünkü kâinatta yaratma O’na aittir. Fakat o haksızlığı isteyen, ona yönelen insandır. İşte “sorumluluk” bu yönelişe bağlıdır.

Bu dengeyi anlamayan iki hataya düşer: Ya kaderi inkâr eder ya da iradeyi yok sayar.

Şunu unutma: Sen küçük bir iradeye sahipsin ama o irade çok kıymetlidir. Çünkü imtihan onun üzerinedir. Allah seni mecbur bırakmamıştır. Ama seni başıboş da bırakmamıştır.

En güzeli şudur: İnsan aczini ve fakrını bilip iyiliği seçerse, gurura düşmez. “Ben yaptım” demez. “Rabbim nasip etti” der. İşte bu tevazu, kuru bir başarıdan çok daha değerlidir.

Çünkü Allah katında büyüklük; kudret gösterisinde değil, teslimiyettedir.

Seçim senin.

Yaratmak O’nun.

Sorumluluk da işte o küçücük, ama çok kıymetli tercihte gizlidir.