BAHÇEŞEHİR Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Osmanlı İmparatorluğu tarihçisi Heath W. Lowry tarafından hazırlanan ‘’Bilinmeyen Türkler’’ isimli kitap, raflardaki yerini aldı. 1920-1921 kışında Ankara’yı ziyaret eden genç Amerikalı gazeteci Clarence
K. Streit’ın notları ve fotoğraflarından yola çıkılarak hazırlanan kitapta, o dönem Anadoluya ait daha önce hiç yayımlanmamış fotoğraflar ve röportajlar da yer alıyor. Kitapta, Amerikalı gazetecinin Ankara’ya gelişi üzerine Anadolu Ajansı’nın yazdığı Fransızca günlük bülten de bulunuyor. Kitabı yayına hazırlayan Heath W. Lowry, Clarence K. Streit’in savaşı önlemek için dünya demokrasilerinden bir konfederasyon oluşturmayı tasarlayan uluslararası hareketin kurucusu olarak ünlenmiş Amerikalı gazeteci olduğunu söyledi. Anadolu’da 1921’in başında iki ay geçiren, bu süre içerisinde 26 gün Ankara’da kalan Streitıin seyahati boyunca 200’e yakın fotoğraf çektiğini anlatan Lowry, bu fotoğrafların 120’sinin Bilinmeyen Türkler kitabında yer aldığını belirtti. Streit’ın, bu süre içerisinde birçok kişiyle tanışıp mülakatlar yaptığını kaydeden Lowry, ‘’Streit, Türk Milli Mücadelesini bizzat kendisi görmek istediği için Ankara’yı ziyaret etmiştir. Ankara’dan önce ve sonra gittiği Anadolu kasabaları aynı zamanda gündelik hayatı da görmesini sağlamıştır’’ dedi.
Seyahatinin akabinde Streit’ın Paris’e döndüğünü, orada ‘’Bilinmeyen Türkler’’ ismini verdiği Türkiye’deki deneyimlerini ayrıntılı şekilde anlattığı kitabının taslağını oluşturduğunu belirten Lowry, ‘’Ancak, kitap İngiltere ve ABD’deki yayınevleri tarafından basılmaz. Nedeni de Streit’ın Mustafa Kemal Paşa’yı başarılarından dolayı övmesi ve tarihteki ilk Türk Cumhuriyetinin kurulacağını iddia etmesidir’’ diye konuştu.

 

Lowry, kitabın oluşma süreci ve yayımlanmasıyla ilgili şunları söyledi: ‘’1983’de Washington’da yaşarken o sıralarda Türk Büyükelçiliğinde Üçüncü Sekreter olan eski öğrencim Uğur Doğan vasıtasıyla Clarence K. Streit’la tanıştım. Sonraki görüşmelerimizde Streit bana kitabın 1982’de gözden geçirilmiş haliyle birlikte orijinal el yazmasının bir kopyasını verdi. Kitabın hem İngilizce hem Türkçe yayınlanmasını görmeyi arzuluyordu, kabul etsem de araya başka projeler girdiğinden yayınlaması için 25 seneden fazla zaman geçti. 8 Eylül  2007’de Streit’ın belgelerinin ve fotoğraflarının telif haklarının kamuya verildiğini öğrendikten sonra bu işe giriştim. 1986’da vefat eden Streit, Anadolu seyahati boyunca sayısız fotoğraf çekmişti. Bu fotoğraflar, orijinal 1921 el yazmasının metniyle birlikte mevcut çalışmanın temelini oluşturuyor. Kitap, Streit’ın bugüne dek yayımlanmamış 1921 el yazmasının kısaltılmış ve yoğun bir tashih sürecinden geçmiş versiyonuyla daha  önce yayımlanmamış 100’den fazla fotoğrafından oluşuyor.’’
      
FOTOĞRAFLARDA NELER VAR?
Birçok benzersiz katkılarının dışında Lowry tarafından gözden geçirilmiş, hazırlanmış ve notlandırılmış haliyle Streit’ın kitabında yer alan fotoğraflardan bazıları ise şöyle: ‘’Milli Mücadele ve liderine karşı Anadolu köylülerinin tavrı, 1921 kışında Anadolu köylerinde savaş koşulları, çocuk askerlerin savaşta oynadıkları önceden bilinmeyen rol, Samsun, Çorum, Ankara, Eskişehir ve Antalya’da savaş döneminde gündelik hayat, Ankara hükümeti tarafından eğitime verilen önemin Streit’ın Eskişehir’deki okulları ziyareti sırasında gördükleriyle örneklendirilmesi (Bir tanesinde ilkokulda erkek ve kız çocuklarının birlikte vals yaptığı görülüyor.)’’