NATO 3.0 kavramıyla ABD’nin NATO’dan çekileceği veya evine döneceği eleştirilerine neden oluyor. ABD kuvvetlerinin “Amerika kıtası, Ortadoğu ve Hint-Pasifik gibi bölgelere yeniden konuşlandırılmaya başlanması, eleştirilerin temeli”. Bu çekilmenin NATO’yu zayıflatabileceği endişeleri de mevcut. Ancak “ABD Yüksek Müttefik Komutanı General Alexus Grynkewich’in de belirttiği üzere, Washington’un Avrupa ve NATO’dan kademeli askerî çekilmesinin meydana getirebileceği boşluk sadece niceliksel değildir. Aynı zamanda ABD katkısı komuta ve kontrol, operasyonel deneyim, istihbarat ve teknolojiye erişim açısından ölçülemez düzeydedir. NATO’da böyle bir kaybın potansiyel sonuçlarını hafifletmek, ancak hükümetler arasında siyasî kararlılık ve kamuoyunda stratejik farkındalık gerektirir”.

Asıl önemli olan ise, bunun nasıl ve ne zaman gerçekleşeceğidir. Trump’ın ifadesiyle “kolay yol” gerçekleşirse, “NATO, üyelerini korumak için yeterli bir savunma ve caydırıcılık kapasitesini sürdürebilir”. Diğer taraftan “zor yol” gerçekleşirse, yani “Washington yönetiminin tek taraflı veya cezalandırıcı kararıyla, ittifakın iç uyumu ve dış istikrarı için riskler çok büyük olacaktır. ABD Genel Kurmay merkezi Pentagon’un askerî yapılanmasının ve Avrupa’daki varlığının sunduğu stratejik avantajların farkında olarak, kolay yolu tercih edeceği” yorumlanıyor. “Washington’un ise, ikinci yolu tercihe yöneleceğine dair nedenler” de değerlendirmeler arasında.

Pentagon’un danışmanı Alexander Velez-Green tarafından geçtiğimiz aylarda ifade edilen bazı Avrupa ülkelerinde “ABD’nin NATO’dan tamamen çekilebileceği planı tereddütlere yol açmıştı”. 

Avrupa’daki ABD silah sistemlerinin yeniden düzenlenmesi, ABD Başkanı Donald Trump’ın “işe yaramaz şekilde nitelendirdiği ve defalarca eleştirdiği NATO ittifakının rolünü küçültme isteğinden kaynaklandığı” kuvvetle muhtemeldir. Çünkü Trump 16 Mart 2026’da “müttefiklerimizin Hürmüz Boğazı’nın güvenliğini sağlamaması durumunda NATO’yu çok kötü bir gelecekle” uyarmıştı. Dolayısıyla Velez-Green’nin “ABD’nin, Avrupa’daki askerî cephaneliğini azaltacağını” bildirmesi pek şaşırtıcı olmasa gerek.

Ayrıca Trump’ın 7 Mayıs 2026’da “İran savaşında, Cumhuriyetçi yönetimi ile NATO müttefikleri ve Avrupa’daki diğer ortaklar arasında derinleşen anlaşmazlık nedeniyle Almanya’dan 5 bin ABD askerini çekme kararını” duyurması tepkilere neden olmuştu. Trump tepkiler karşısında, Almanya’dan çekilecek askerlerin Polonya’ya konuşlandırılacağını belirtmek zorunda kaldı. Ama bundan Polonya makamlarının haberinin olup olmadığı da tartışma konusuydu.

Almanya’nın Covid-19 döneminde aldığı, Avrupa’nın en güçlü konvansiyonel ordusunu 2039’a kadar kurma kararı önemli. “Berlin’in yılda yaklaşık 150 milyar Euro ile 2029 yılına kadar GSYİH’nın %3,5’ine ulaşmayı hedefliyor”. Berlin’in planı orduyu 260 bin askere çıkarmak. Yani Almanya, NATO’nun tek bir üyesinin bugüne kadar hayata geçirilen en kapsamlı girişimi içerisinde. Ancak bu ulusal girişimin, kıta ölçeğinde ne kadar başarılı veya yeterli olup/olmayacağı da tartışmalar arasında. Yine de Almanya, AB savunmasındaki liderliğinden söz ettiriyor.

Bununla birlikte Trump’ın Avrupa karşıtı ve NATO’dan kademeli çekilme veya yükü diğer müttefiklere devretmeyi esas alan yaklaşımı vb. tutumu, diğer müttefikleri kendi savunma ve güvenliklerinin yükünü daha fazla üstlenmeye zorluyor. Aslında bunu Washington istediği için değil, kendi güç ve çıkar ilişkileri için yapıyorlar. Böylece Avrupa, Trump’ın Grönland vb. tehditlerine karşı daha güçlü bir duruş sergiliyor. Nihayetinde “NATO’nun Avrupalılaşması veya Avrupa’nın özerkliği kavramları aynı anlama geliyor.