Olması gereken hakikî özgürlüğün tarifini Bediüzzaman (ra) şöyle ifade eder: "Hürriyetin şe'ni odur ki; ne nefsine, ne gayriye zararı dokunmasın." (Münazarat) 

Bireyin varoluşunun mutlak ve bağımsız olduğunu savunanlar, özgürlüğün sınırlarını benmerkezci (ene merkezli) hale getirerek kişiyi gerçek özgürlükten uzaklaştırdılar. Bireyin bu çıkışı onu yalnızlığa ve dolayısıyla toplumla ve toplumun değerleriyle çatışan bir hale getirdi.

 Benmerkezci birey, "Neme lazım" düşüncesi ile insanları bencilliğe sürüklerken, bireydeki tekelcilik (istibdat) farklı fikirlerin dikkate alınmadığı ortamlar meydana getirdi. Tekelcilik ise bireyi fıtrattan uzaklaştırıp çoğulculuğu, çok sesliliği ve dolayısıyla üretken fikirleri ortadan kaldırdı. Bu ise tek tip insan, tek tip düşünce ve tek tip yaşantı demekti; orada ne üretkenlik ne de zengin bir çeşitlilik barınabilirdi. 

Çoğulculuğun olmadığı yerde insanlar ya benmerkezci olmaya ya da tekelciliğe mahkûmdur. Bu da insanlardaki gelişim sürecinin önündeki en büyük engel olup fikir teatisini köreltir ve gerçek özgürlükten uzaklaştırır. İnsanın ve tabiatın varoluşuna baktığımızda tekelcilik değil, çoğulculuk ilkesinin esas alındığı görülür. 

Kainattaki işleyişi nazara aldığımızda, varlık âleminde her şeyin her şeyle, zerrelerin diğer bütün zerrelerle irtibat ve münasebet içinde olduğu müşahede edilmektedir. Çoğulculukta insan gelişir ve fikirler üretmeye başlar. Çoğulculuk ilkesi aslında doğallığı, yani fıtratı savunmak anlamına gelmektedir. 

Çoğulculuk gerçek özgürlüğü, yani bireylerin ortak bir amaç etrafında birleşmesini gerektirir. Çoğulcu özgürlük, farklı karakterdeki insanların ortak amaçlar için birlikte hareket edebilmesidir. Bu yaklaşım bireyi benmerkezci olmaktan çıkarır; onu hem özgür hem de üretici bir fert haline getirir. 

Bu çoğulcu özgürlüğün hayattaki en doğru karşılığı, istişare yani meşveret ile birlikte hareket etmektir. Kur'ân-ı Kerîm ve dinî öğretilerde şûrâ vurgusu net bir şekilde yapılmaktadır: "Onların işleri de kendi aralarında bir istişare iledir." (Şûrâ Suresi: 38) 

Nitekim Peygamberimiz (asm) için Ashab’dan biri şöyle demektedir: "Ben Hz. Peygamber (asm) kadar Ashab’ıyla müşavere eden başka bir kimse görmedim." (Tirmizî, Cihad, 34) 

Bediüzzaman'ın hürriyet ile meşvereti ayrılmaz bir bütün olarak ele aldığı, eserlerine tikel (cüz'î) bir bakış açısıyla değil, tümdengelim (küllî) yöntemiyle bakıldığında açıkça görülmektedir. Meşveret, ancak hür insanların yapacağı bir faaliyettir ve meşveret insana hakikî hürriyetini kazandırır. Meşveret sistemini uygulayan bir kişi, diğer iradelerden doğan fikirlere danışır ve böylece tam bir "hürriyet-i medeniye" (medenî hürriyet) ortamı oluşur. 

Gerçek özgürlük; meşveret ile hareket etmeyi ve devamında o ortak akla (şahs-ı manevîye) uymayı esas alır. Namık Kemal'in de dediği gibi: 

"Ne mümkün zulm ile bidad ile imha-yı hürriyet? 
Çalış, idrakı kaldır muktedirsen âdemiyetten."