Kardeşlerden biri 22. Lema’yı açtı ve İkinci Mesele’den okumaya başladı: “Hayat-ı içtimaiye-i beşeriyede bir çığır açan, eğer kâinattaki kanun-u fıtrata muvafık hareket etmezse, hayırlı işlerde ve terakkîde muvaffak olamaz. Bütün hareketi şer ve tahrip hesabına geçer.”1 Devamında insanın sair mevcudatın bir nev’i kadar kıymet aldığını, her bir insanın arzın bir halifesi, kâinatın neticesi ve zîhayatın sultanı olduğunu ifade eder. Yani Rabbimiz her bir insana başkasında olmayan husûsî istidatlar, kabiliyetler vermiş, insanın bu farklılıkları sergileyerek kâinatın içinde bir uyum, diğerleri ile bir bütünü oluşturma faziletini murat etmiştir.
İstibdat, tahakküm ve tagallüb ise bu İlâhî istidatları köreltip, zâyi eder. Umumi bir korku, şevksizlik ve ümitsizlik halini doğurup insaniyetin hamurunu bozar. Hâşâ, Rabb’imiz gereksiz bir şeyi yaratmaz. Eğer insan kendi istidadını ortaya koyamıyorsa bu dehşetli bir israftır. Nasıl ki bir elin parmakları farklı vazifeler görür ama adalet terazisinde hukuken eşittir: nasıl ki aynı çarklardan bir makine yapılmaz, aksine farklı vazifeler gören çarkların omuz omuza vermesiyle bir fabrika veya nizam teessüs eder; toplum da böyledir. İstibdat ise bu fıtrî çeşitliliği ve meşveret mekanizmasını ezerek toplumu tek tip bir esarete mahkûm eder. Bu ise kâinattaki kanun-u fıtrata zıt olduğu için hem israftır hem de en büyük zulümdür.
Madem bu kanun-u fıtrata tatbik-i harekete mecburiyet var, adalet bunu gerektirir. İnsanın meşveret ve şûrâ anlayışı ile bütündeki görevini yapması ve kendindeki emaneti Rabb’i adına teşhir etmesi fıtrî vazifesidir. Dolayısı ile fıtrat olan İslamiyet istibdadı reddeder. “Onun için bütün kuvvetimle adalet-i tamme lehinde, zulüm ve tagallübün ve tahakküm ve istibdadın aleyhindeyim. Tabaka-i havassın istibdat ve tahakkümlerine karşı eskiden beri muhalefetle çalışanlardanım.” sözleri ile Bediüzzaman, istibdada bütün kuvveti ile küllî muhalefetini ilan eder.
İnsanı her türlü zihnî ve fizikî istibdattan kurtaracak olan yegâne iksir, imanın ve tevhidin kazandırdığı hakiki hürriyettir. “İyyâke na’büdü ve iyyâke nesteîn “2 sırrıyla kalbe yerleşen iman, Allah’tan başkasına boyun eğmemeyi ve kâinata meydan okuyan bir hürriyeti temin eder.
Artık ölçü son derece berraktır: Hakiki meşrûtiyetin menbaı, ezel ve ebed kanunu olan şeriatın ruhundaki adalet ve meşverettir. Eğer işin içinde zulüm, tahakküm ve istibdat varsa, o sistem hangi libası giyerse giysin hakiki adalet olamaz. Bu yaklaşım, adaleti ve zulümden kaçınmayı Kur’ân’ın kanun-u esasîsi olarak belirler. Meşrûtiyetin köklerinin zaten İslâm’da olduğu, sadece üzerine “libas-ı milliye-i İslâmiyeyi giymesi” gerektiği vurgulanır. Ta ki milletin manevî hassasiyetleri, bu fıtrî sisteme sırt çevirmesin. Bunların, Kur’ân-ı Kerîm’in kanun-u esasîleri olarak tanımlanan bu sistemin köklerinin Asr-ı Saadet ve dört halife devrinde uygulandığını topluma fark ettirmeye çalışılır.
Meseleye İslâmiyet’in nazarıyla bakıldığında, istibdadın sadece siyasî bir rejim sorunu değil, doğrudan İlâhi fıtrata bir isyan olduğu görülür. Dolayısıyla istibdadı reddetmenin en büyük dayanağı imandır.
Dipnotlar:
1- Lem’alar, s. 287.
2- Fatiha Suresi: 5.