Bediüzzaman’ın yaklaşımında dikkat çeken temel özellik, denge ve ölçüdür.

O; akla, bilime, sanata, hürriyete, insan emeğine ve üretime değer verir. Fakat insanı İlâhlaştırmaz. Devleti reddetmez; fakat devleti kutsallaştırmaz. Hürriyeti savunur; ancak hürriyeti başkasının hukukuna saldırma serbestisi olarak görmez. Özel mülkiyeti kabul eder; fakat israfı, sömürüyü ve haksız kazancı tasvip etmez.

Bu denge, “doğru İslâm” anlayışının önemli bir özelliğidir.

Kur’ân, “İnsan için ancak kendi çalışmasının karşılığı vardır” buyurur. (Necm: 39) Bu ayet, insanın çabasını ve üretimini değersiz görmeyen bir anlayış ortaya koyar.

Dolayısıyla insanlığın tarih boyunca ortaya koyduğu hukuk, bilim, yönetim ve sosyal hayat tecrübelerini toptan reddetmek yerine, hak ve hakikate uygun olan yönlerini almak mümkündür.

Demokrasi de insanlığın uzun tarihî tecrübelerinin sonucunda gelişmiş bir yönetim anlayışıdır. Onu eleştirmek başka, insanlığın ortak tecrübesinde ortaya çıkan adalet, hukuk, temsil, denetim ve hürriyet gibi değerleri reddetmek başkadır.

Bediüzzaman’ın Münazarat’ta  “Hem de daire-i itikadı, daire-i muamelâta karıştırmaya mecburiyet yoktur” şeklindeki ölçüsü de burada önem kazanır.

Bir insanın inancı ile vatandaşlık ilişkileri birbirinin düşmanı değildir. Farklı inançlara sahip insanlar aynı şehirde yaşayabilir, ticaret yapabilir, komşuluk kurabilir, bilimsel ve sosyal alanlarda iş birliği yapabilirler.

İslâm’ın insan anlayışında da insan, öncelikle insandır. Kur’ân, “Andolsun, biz Âdemoğullarını şerefli kıldık” buyurur. (İsrâ Suresi: 70) Üstünlüğün ölçüsünü ise takvaya bağlar.

Bediüzzaman’ın adalet-i mahza anlayışında da bireyin hukuku feda edilemez. Devlet, millet, grup veya herhangi bir siyasî yapı adına masum bir insanın hukukunun çiğnenmesi meşru görülemez.

Bugün Müslümanların ihtiyacı, İslâm’ı siyasî güç ve iktidarın aracı hâline getirmek değil; onun doğruluk, adalet, merhamet, hürriyet ve kardeşlik mesajını hayata taşımaktır.

Bize düşen, insanlığa “doğru İslâm’ı” ve “İslâm’a lâyık doğruluğu” göstermektir.

Çünkü İslâm’ın en güçlü tebliği, sadece söz değil; adaletli hayat, doğru ahlâk ve güzel muameledir.