“Biz mutlaka sizi biraz korku ile, biraz açlık ile, yahut mala, cana veya ürünlere gelecek noksanlıkla deneriz. Ey Resulüm, Sen sabredenleri müjdele!”18

Hz. Lokman oğluna sosyal hayatta nasıl davranılacağını şöyle anlatır:

“Kibirli davranarak insanlara yüzünü dönme, yerde çalımlı çalımlı yürüme! Çünkü Allah kibirle kasılan, kendini beğenmiş, övünüp duran kimseleri asla sevmez.”19

“Yürürken ölçülü, mûtedil yürü! Konuşurken sesini ayarla, bağırarak konuşma! Unutma ki seslerin en çirkini, avazı çıktığınca bağıran eşeklerin sesidir.”20

Yüksek Sesle Konuşmamak.

Konuşurken bazı hususlara dikkat etmek sünnettir. Zira bu konuda da bize örnek olan, yol gösteren vardır, o da âlemlere rahmet olarak gönderilen Resul-i Ekrem Efendimiz’dir (asm). O bakımdan O’nun bu hususla ilgili sünnetini şöyle özetleyebiliriz:

a)  Bağırarak konuşmaktan kaçınmak,

b)  Kime nasıl hitap edileceğini bilmek,

c)  Kelime ve cümleler anlaşılmayacak kadar alçak sesle hitap etmemek,

d)  Rahatsız edecek kadar yüksek sesle konuşmamak, bu ikisi arasında bir yol izlemek,

e)  Muhatabın anlamasını zorlaştıracak yabancı kelime ve girift cümle kullanmamak.

Şüphesiz ki günlük hayatımızda bu ölçüyü aşmamız, bizim Kur’ân terbiyesiyle eğitilmediğimizi. Peygamber (asm) sünnetiyle şekillendirilmediğimizi ve yeterince İslâm kültürü almadığımızı gösterir. Zira bu kültürü yeterince almış mü’minin söz ve davranışları hep ayarlı, ses tonu düzenli, kullandığı kelime ve cümleler ölçülü ve anlaşılması kolay cinstendir.

Bazı kişilerin kabadayılık yapıp yüksek sesle ve uyumsuz cümlelerle konuşmaları, hem onların kültür yapısını, eğitim seviyesini yansıtır, hem de insanlara saygısızlıklarını gösterir. Cenab-ı Hak o gibilerin ölçüsüz kaba konuşmalarını saygılı ve medenî bir kalıba dökmelerini sağlamak için şöyle uyarıcı bir benzetmede bulunuyor:  “Çünkü seslerin en hoşa gitmeyeni, şüphesiz ki eşeğin sesidir.” 

Bu ayetler mü’minlere nezaket ve zarafet öğretmektedir. Bütün bu öğütler, çocuk sahibi her babanın, oğluna vermesi gereken örnek nasihatlardır. 

Lokman’ın (as) Bazı Faziletleri

Hz. Lokman’ın halk arasında yayılmış nice söz ve hatıraları vardır. Hatta bazılarını batılılar alıp kendilerine mal etmişler, daha sonra da bizlere kendi malları takdim edip bizi aşağılık duygusuna itmişlerdir. Misaller pek çok olmasına rağmen, biz bazılarını nakletmekle yetineceğiz. Hz. Lokman’a sormuşlar:

 “Hikmete ne sebeple ulaştın?” 

Cevaben demiş:

“Doğru söz söylemekle ve emaneti eda etmekle ve lüzumsuz şeyleri terk etmekle nail oldum.”

Lokman (as); Beytü’l-Makdis yakınındaki Remle şehrinde oturur, yanına gelenlere va’z eder, hikmetli sözler söylerdi. 

Allah; Lokman Hakîmi, hikmetiyle yükselttiği, onun da yanında toplanan halk’a, hikmetli sözler söylediği sırada, tanıdığı bir adam, ona:

 “Sen, filan yerde çobanlık etmiş olan siyah köle, Nuhas oğullarının kölesi Lokman değil misin?! Nihayet, sen, davar çobanı siyahsın!?” dedi. Lokman (as):

“Evet!” dedi. Adam:

 “Sende gördüğüm şu hal, sana nasıl ve nereden geldi?!” diye sordu. Lokman (as):

“Doğru sözlü olmak, emâneti yerine vermek, mâlâyâni’yi terk etmekle!” dedi.

Diğer rivayete göre: Lokman (as):

 “Evet! Siyah tenliliğim, açıktır” dedi ve “Benim işlerimden seni şaşırtan nedir?” diye sordu. Adam:

“Halk, senin döşeğine oturuyor! Senin kapının önünde duruyor! Senin sözlerini dinleyip kabul ediyor!?” dedi. Lokman (as):

“Ey kardeşimin oğlu! Sana, söyleyeceğim şeyleri yaparsan, sen de öyle olursun” dedi. Adam: 

“Nedir onlar?” diye sordu. Lokman (as):

“Ben, gözümü yumarım, dilimi tutarım. İhtirasımı önlerim. Edep yerimi, korurum. Kıyamımı (namazımı) uzatırım. Verdiğim sözü, yerine getiririm. Konuğumu, ağırlarım. Komşumu, korurum. Mâlayâni şeyleri (boş ve yararsız söz ve işler) bırakırım. İşte, bunlar beni gördüğün gibi yaptı.” dedi.21

—Devem edecek—

Dipnotlar:

18- Bakara Suresi: 155

19- Lokman Suresi: 18

20- Lokman Suresi: 19

21- Sâlebî-Arais s.350