Said Nursî’nin Münazarat adlı eserinde geçen “hamiyet ayrı, iş ayrıdır” ve “Sanatta maharet müreccahtır.”1 tespitleri, ufuk açıcı olmakla kalmayıp bir toplumun hem ahlâkî hem de maddî olarak yükselmesinin şifrelerini barındırır ve toplumsal hatalarımızdan birini tedavi eder.
Bizler genellikle bir insanı çok sevdiğimiz, dürüstlüğüne güvendiğimiz veya millî-manevî duygularından emin olduğumuz için ona her işi emanet edebileceğimiz hatasına düşeriz. Oysa kalbin temizliği elin becerisine otomatik olarak yansımadığı gibi, bir insanın kalbinin nurlu olması da onu iyi bir mühendis, iyi bir cerrah veya iyi bir yönetici yapmaya tek başına yetmez. Toplum olarak duygusal kararlardan sıyrılıp “İşi kim daha iyi yapar?” ölçüsüne geçmek zorundayız.
“Fasık bir adam güzel çobanlık edebilir; ayyaş bir adam, ayyaş olmadığı vakitte iyi saat yapabilir.”2 misali, İslâm’ın ve ahlâkın insana ve dünyaya bakışındaki muazzam genişliği gösterir. Bir mesleğin, bir sanatın kendi içinde bağımsız bir hukuku, bir mantığı vardır. Saatin doğru çalışması, ustanın o andaki odaklanmasına ve maharetine bağlıdır; ustanın şahsî kusurları çarkların dönmesine engel teşkil etmez. Kamusal ve tiçtimai görevlerde şahısların iç dünyaları veya özel hayatlarındaki eksiklikler değil; işe olan bağlılıkları ve meslekî ahlâkları referans alınmalıdır.
Bediüzzaman’ın tespiti hayatî bir toplumsal gerçekliğe parmak basar: Hem çok dindar, çok faziletli, çok hamiyetli hem de kendi alanında dünyanın en iyisi, en maharetlisi olan insan sayısı her dönemde azdır. Bu iki vasfı kendinde kusursuzca cemeden dâhiler, toplumun ihtiyaç duyduğu tüm kadroları doldurmaya yetmez.
Bu durumda önümüzde iki seçenek kalır: Ya sadece “iyi insan” olduğu için işi bilmeyene görev vereceğiz ya da “işi çok iyi bildiği” için maharet sahibini seçeceğiz. Formül net olarak verilmiştir: “Sanatta maharet ise müreccahtır.” Kurumları ayakta tutan şey tecrübe, bilgi ve teknik beceridir. Kalbi nurlu ama iş bilmez bir kadro, iyi niyetle de olsa sistemleri çöküşe götürebilir.
Emaneti ehline vermek sadece yönetsel bir başarı değil, aynı zamanda fıtrata ve kâinattaki adalet nizamına saygıdır. Bir işi, o iş için yıllarca dirsek çürütmüş, ter dökmüş, kabiliyetiyle o noktaya gelmiş birine değil de sırf “bizden” ya da “iyi bir insan” diye başkasına teslim etmek; o işe de o makama da o topluma da haksızlıktır.
Eğer bir ülkede saatlerin doğru saniyeyi göstermesini, gemilerin fırtınada batmamasını, binaların depremde yıkılmamasını istiyorsak saati ustasına, gemiyi kaptanına, binayı mimarına teslim etmek zorundayız. Fazilet ve dürüstlük elbette insanlığın tacıdır ve her insanda aranmalıdır. Ancak kamusal fayda ve toplumsal işleyişte, liyakat ve mesleki ehliyet her şeyin önünde tutulmalıdır. Bir toplumun yükselmesi ve işlerin selametle yürümesi, “Allah size, emanetleri mutlaka ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder…”3 ayetinin birer hayat düsturu haline getirilmesine bağlıdır. İşin ehli olmak fıtrî bir kanundur ve fıtrata uymayan her adım, neticesinde hüsranı getirir.
Hakikî adalet; makamların iltimasa, akrabalığa veya körü körüne sadakate göre değil; bilgiye, emeğe, kabiliyete ve liyakate göre tevzi edilmesini iktiza eder.
Dipnot:
1- ESDE, s. 177.
2- Age.
3- Nisa Suresi: 58.