1415’te Portekiz tarafından fethedilen Sebte, 1580’deki İberya birliğiyle fiilen, 1668 Lizbon Antlaşması’yla hukuken İspanya’ya geçti.

Fas, Sebte’yi (ve Melilla’yı) sömürge kalıntısı sayarak iade talep ediyorsa da İspanya şehrin modern Fas devletinden önce İspanyol egemenliğine girdiğini ve BM’nin özerk olmayan topraklar listesinde bulunmadığını öne sürerek bu argümanı reddetmekte.

Sebte’nin kime ait olduğu (ya da olması gerektiği), bu yazının konusu değil.

İspanya 1991’de Schengen’e katılırken Sebte (ve Melilla) için özel bir beyan koymuş: Bu şehirler Schengen alanına dahil sayılsa da oradan İspanya anakarasına veya diğer Schengen ülkelerine yapılan çıkışlarda kimlik/pasaport kontrolü yapılmakta. Yani Schengen’in ayırt edici özelliği olan “iç sınırda kontrolsüz geçiş” bu iki şehir için işlemiyor.

Sebte, AB’nin Afrika kıtasındaki iki kara sınırından biri ve bu sınır, göç meselesinin nasıl bir pazarlık aracına dönüşebildiğini en iyi gösteren örneklerden biri.

Nitekim, 30–31 Temmuz 2026’da yaklaşık seksen bin kişi Fas’tan Sebte’ye ulaştı. En az 67 kişi hayatını kaybetti. 

Kriz birkaç hafta önceki bir mahkeme kararının gölgesinde patladı. İspanya Yüksek Mahkemesi, denizden Sebte ve Melilla’ya ulaşmaya çalışırken yakalananların sınırdan doğrudan geri itilemeyeceğine, haklarında olağan yabancılar usulünün işletilmesi gerektiğine hükmetmişti. İçişleri Bakanlığı, kaçakçı şebekelerin bu kararı “artık geri gönderilmiyorsunuz” propagandasına dönüştürdüğünü savunuyor. 

New York Times dâhil bazı kaynaklar, Fas’ın sınır kapılarını bilerek gevşettiğini yazdı. Fas yetkilileri ise bunu reddediyor.

İspanyol makamlarına göre gelenlerin neredeyse tamamı Cuma akşamına kadar Fas’a geri döndü ve Avrupa’ya geçen kimse olmadı. (Bu hızın sözünü ettiğimiz mahkeme kararıyla nasıl bağdaştığı ise tartışmalı.)

Ancak medyaya düşen görüntülerin yankıları sürüyor.

İtalya Başbakanı Meloni sosyal medyada meseleyi Avrupa’ya yönelik bir tehdit olarak ele aldı; kısa süre sonra İtalya, İspanya’dan gelenler için sınır kontrollerini otuz günlüğüne yeniden getirdi. Ancak asıl adım 1 Ağustos’ta atıldı. İtalya ve Danimarka öncülüğünde, 27 üye ülkenin 22’sinin lideri ortak bir mektup imzalayarak AB içişleri bakanlarını olağanüstü toplantıya çağırdı. Merz de imzacılar arasında. İmzalamayanlar arasında Fransa, İrlanda ve Portekiz var.

Mektupta “göçün araçsallaştırılmasına” izin verilemeyeceği yazıyor. Ama muhatap araçsallaştırmayı yapan değil, mağduru olan ülke. Dahası, mektubun asıl hedefi İspanya hükümeti değil, İspanya Yüksek Mahkemesi’nin kararı. Hukuk devleti vurgusunu Macaristan ve Polonya’ya karşı yıllarca bir sopa gibi kullanan Birlikte, bu tavrın nereye oturduğu ayrı bir tartışma konusu.

İspanya Başbakanı Sánchez sosyal medyada olayın abartıldığını ve krizin 48 saatte çözüldüğünü belirtti; Frontex verilerine dayanarak İtalya’nın 2021–2026 arasında İspanya’dan daha fazla düzensiz giriş kaydettiğini hatırlattı. Von der Leyen’e gönderdiği mektupta ise bazı üyelerin tepkisini “bencil, kutuplaştırıcı ve hukuka aykırı” diye niteledi.

Bu yazının yazıldığı tarihte AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas konuya dair tek bir açıklama yapmadı.

Bilgilendirme niteliğindeki bu yazının devamında şu soruya cevap arayacağız: Bu ve benzeri krizler AB için ne anlama geliyor? Birliğin İspanya özelindeki tavrı, bize onun sağlığı ve geleceği hakkında hangi ipuçlarını veriyor?