AZİZ YILDIRIM FENALAŞTI

 

 

Şike operasyonu aynı zamanda rüşvet, kara para aklama, yolsuzluk gibi çeşitli kirliliklere zemin hazırlayan sistemi de gündeme getirdi. Kulüp başkanlığı ve yöneticiliğine gelenlerin bu gücü kullanarak ticaretlerini geliştirmeleri, birtakım ihaleleri almaları, siyasetçilerin kulüplerle tartışmalı ilişkileri, bilhassa büyük kulüplerin yönetimindeki esrarengiz bağlantılar mercek altına alındı.

 

 

Gündeme gelen bir diğer konu, transfer sezonunda milyonlarca liralık anlaşmalara imza atan “yıldız” futbolcuların, herkesten çok kazandıkları halde çok az vergi vermeleri. Yapılan hesaplama ve karşılaştırmalara göre, ücretli çalışanların ödediği vergi oranı, futbolculardan iki buçuk kat daha fazla. Bu sebeple Türkiye'deki futbolcularin kazancı Avrupa'daki muadillerini çok gerilerde bırakıyor.

 

 

FUTBOLDA şike iddialarına yönelik başlatılan operasyon, böyle bir durumun kanıtlanması halinde cezaların ne olacağını akıllara getirdi. 14 Nisan 2011 tarihinde yürürlüğe giren Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Yasa'ya göre; belirli bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek amacıyla bir başkasına kazanç veya sair menfaat temin eden kişiye 5 yıldan 12 yıla kadar hapis ve 20 bin güne kadar adli para cezası verilecek. Yasanın 3. bölümünde yer alan ''Şike ve Teşvik Primi'' başlığındaki 11. madde şöyle:
Madde 11 - (1) Belirli bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek amacıyla bir başkasına kazanç veya sair menfaat temin eden kişi, beş yıldan oniki yıla kadar hapis ve yirmibin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Kendisine menfaat temin edilen kişi de bu suçtan dolayı müşterek fail olarak cezalandırılır. Kazanç veya sair menfaat temini hususunda anlaşmaya varılmış olması halinde dahi, suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
TEŞEBBÜSE BİLE CEZA GELİYOR
 (2) Şike anlaşmasının varlığını bilerek spor müsabakasının anlaşma doğrultusunda sonuçlanmasına katkıda bulunan kişiler de birinci fıkra hükmüne göre cezalandırılır. (3) Kazanç veya sair menfaat vaat veya teklifinde bulunulması halinde, anlaşmaya varılamadığı takdirde, suçun teşebbüs aşamasında kalmış olması dolayısıyla cezaya hükmolunur.
 (4) Suçun; a) Kamu görevinin sağladığı güven veya nüfuzun kötüye kullanılması suretiyle, b) Spor kulübünün yönetim kurulu başkan veya üyeleri tarafından, c) Suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde, ç) Bahis oyunlarının sonuçlarını etkilemek amacıyla, işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
TEŞVİK PRİMİ VERMEK BİLE SUÇ

(5) Suçun bir müsabakada bir takımın başarılı olmasını sağlamak amacıyla teşvik primi verilmesi veya vaat edilmesi suretiyle işlenmesi halinde bu madde hükümlerine göre verilecek ceza yarı oranında indirilir.
(6) Bu madde hükümleri; a) Milli takımlara veya milli sporculara başarılı olmalarını sağlamak amacıyla, b) Spor kulüpleri tarafından kendi takım oyuncularına veya teknik heyetine müsabakada başarılı olabilmelerini sağlamak amacıyla, prim verilmesi veya vaadinde bulunulması halinde uygulanmaz.
 (7) Suçun spor kulüplerinin veya sair bir tüzel kişinin yararına işlenmesi halinde, ayrıca bunlara, şike veya teşvik primi miktarı kadar idari para cezası verilir. Ancak, verilecek idari para cezasının miktarı yüzbin Türk Lirasından az olamaz. (8) Müsabaka yapılmadan önce suçun ortaya çıkmasını sağlayan kişiye ceza verilmez.
 TAKIMLARA KÜME DÜŞME CEZASI
Ayrıca, şike ve teşvik primine karıştığı kanıtlanan kulüplere de Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Disiplin Talimatı'nın 55. maddesi gereğince küme düşme cezası veriliyor. Futbol Disiplin Talimatı'nın ''Müsabaka Sonucunu Etkileme'' başlığında yer alan 55. maddesi şöyle: (1) Müsabakanın sonucunu hukuka veya spor ahlakına aykırı şekilde etkilemek veya buna teşebbüs etmek yasaktır. Bir futbolcuya veya kulübe teşvik primi verilmesi de bu kapsamdadır. (2) Bu hükmü ihlal eden kişiler, bir yıldan üç yıla kadar müsabakalardan men veya hak mahrumiyeti cezasıyla; kulüpler ise küme düşürme cezasıyla cezalandırılır. İhlalin ağırlığına göre küme düşürme cezasına ek olarak puan indirme cezası da verilebilir. (3) İhlalde sorumluluğu bulunan kişi veya kulüplere ayrıca para cezası verilir.

 

 

 

UluslararasI kuruluşlara göre, dünya futbol ekonomisindeki hızlı gelişme, yasal altyapıların ve denetim mekanizmasının da aynı hızla gelişmemesi ve caydırıcı cezaların yetersizliği nedeniyle, yolsuzlukları da beraberinde getiriyor.
Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (FIFA), Birleşmiş Milletler (BM) ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) veri ve raporlarından derlenen bilgiye göre, futbol ekonomisindeki hızlı gelişme, şike ve diğer yolsuzlukların da artmasına neden oldu. Özellikle son 5-10 yıllık dönemde, futbol ekonomisinin hızlı bir gelişme içinde olması, bu sektöre girenlerin sayısını da arttırdı. Avrupa’daki futbol pazarının büyüklüğünün 10 milyar doları aşması ve futbol sektöründe kârların artmasının tüm spor sektöründeki yatırımların en çoğunun futbola yapılmasını sağladığı, ancak bunun sonuçlarının ise özellikle son yıllarda olumsuz yönde görülmeye başlandığı kaydedildi. Futbol sektörüne rahat bir şekilde girilmesi, yasadışı kazanç peşinde koşanlar ile kara para aklayıcılarının da Avrupa’da bu sektöre girmesine imkân sağladığına dikkat çekildi. Bazı futbol kulüplerinin sağlam ve sürekli finansman kaynaklarına sahip olmamasının da yasal olmayan gelir kaynaklarına zemin hazırladığı belirtiliyor. Reklam ve sponsorluk gelirlerinin çok hızlı şekilde yükselmesi, bu sektöre olan ilgiyi daha da artırdı.
        
TÜRKİYE’DEKİ FUTBOL EKONOMİSİ
Türkiye’de futbol ekonomisinin büyüklüğü 500 milyon Euro’yu bulurken, bu ekonominin yakın bir zamanda 1 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Dünyada ise futbol ekonomisinin toplam büyüklüğü 150 milyar Euro’yu buluyor.
Türkiye’de 2010’da üç büyük futbol kulübünün toplam gelirleri 600 milyon TL’yi geçti. Gelirlerin yüzde 32’sini yayın hakları oluşturuyor. Stadyum gelirleri ise yüzde 31’lik paya sahip. Reklam ve sponsorlukların payı yüzde 22 civarında. Türkiye’de, Lisanslı taraftar ürünü satışları yüzde 15’lik paya sahip. Bu sezon toplam gelirler bir önceki sezona göre yüzde 35 artış gösterdi. Türkiye’de, taraftarın çok büyük bir kısmı dört büyükleri destekliyor. Bu kulüplerin piyasa değeri ise 2,7 milyar doları buluyor. Futbol kulüplerinin en önemli gelir kalemlerinden birisi de naklen yayın gelirleri. Büyük kulüplerinin bütçelerinde bu gelirlerin oranı yüzde 55-60’a kadar çıkıyor. Uzmanlar futbol ekonomisinin kendisi bir birim gelir oluştururken, diğer sektörlere dokuz birim para akıttığını vurguluyorlar.

BAHİS BİTMEDEN DÜZELMEZ
Futbolda, etkin ve caydırıcı önlemlerin alınması, özellikle de emsal cezaların etkin olmasının, şike ve benzeri yolsuzlukları azaltabileceği belirtiliyor. Futbol maçı sonuçlarının organize edilmesine imkân verebilecek tüm yasal boşlukların giderilmesi önerilirken, özellikle futbol bahis oyunlarındaki artışa dikkat çekiliyor. Futboldaki bahis oyunlarıyla, spor faaliyetlerinde maç sonuçlarının ayarlanabildiği, bunun ise daha çok kazanç amacıyla, para akışını artırırken, kontrolün de sağlanamadığı vurgulanıyor.

 

Transfer sezonunda milyonlara imza atan yeşil sahaların yıldızları, Türkiye’de herkesten çok kazanıyor, ama herkesten de az vergi ödüyor. Futbol kulüplerinin İMKB Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) gönderdiği transfer ücretleri ile medyada yer alan transfer haberlerindeki ücret rakamları üzerinden derlenen verilere göre, Türkiye, futbolcular için ‘’vergi cenneti’’ özelliği taşıyor. Transferde birçok büyük Avrupa kulübünün ödediği rakamlardan aşağı imza atmayan futbolcular, vergi sonrası net kazançlar dikkate alındığında ise Avrupa liglerinde oynayan birçok yıldızı geride bırakıyor.
Bu yıl, şu ana kadar yapılan transferler içinde en yüksek ücretli sözleşmeye Trabzonspor’dan Galatasaray’a gelen Selçuk İnan imza attı. Galatasaray Kulübü’nün KAP’a gönderdiği açıklamaya göre, Selçuk İnan’a yıllık 2 milyon euro sabit ücret, maç başına 15 bin euro, 10 Haziran 2011 ve 30 Ocak 2012 tarihlerinde de 1,2 milyon euro ödenecek. Bu şekilde 2010-2011 sezonunda İnan, 3,2 milyon euro garanti para alacak. Selçuk İnan, bu sezon 40 maç oynasa 600 bin euro daha kazanacak ve yıllık gelir 3,8 milyon euroya çıkacak. Böylece Selçuk, bu yıl futboldan 8 milyon 740 bin lira kazanmış olacak.
  Futbolcu Selçuk İnan, bu ücret karşılığında 1 milyon 311 bin lira gelir vergisi ödeyecek. Buna karşılık yıllık 8 milyon 740 bin lira kazanç elde eden doktor, avukat, mühendis, mimar, fırıncı, otelci Selçuk İnan’a 3 milyon 52 bin 130 lira lira gelir vergisi tahakkuk edecek. Böyle bir parayı kazanması mümkün olmasa da, işçi ya da memurun yıllık 8 milyon 740 bin lira ücret kazancı için ödeyeceği vergi 3 milyon 50 bin 520 lira olacak. Bu şekilde işçi İnan, futbolcu İnan’ın 2,3 katı vergi verecek.
5 MİLYON KAZANIP,  759 BİN LİRA ÖDÜYOR
Futbol kulüplerinin KAP’a gönderdiği ya da medyada yer alan transfer ücretlerine göre, yılda 40 maç oynamaları kaydıyla Galatasaray’ın yeni transferlerinden Elmander yılda 5 milyon 60 bin lira kazanıp 759 bin lira, Ceyhun Gülselam 2 milyon 714 bin lira kazanıp 407 bin 100 lira vergi ödeyecek. Beşiktaş’lı Egemen, 3 milyon 530 bin lira karşılığında 529 bin 500 lira, Mustafa Pekdemek 3,2 milyon lira karşılığında 480 bin lira, Ersan Gülüm 4,6 milyon lira karşılığında 690 bin lira, Sidnei 2 milyon 530 bin lira karşılığında 379 bin 500 lira, Veli Kavlak ise 2,3 milyon lira karşılığında 345 bin lira gelir vergisi verecek. Medyada yer alan transfer ücretlerine göre Fenerbahçeli Emenike ve Sezer Öztürk’e yılda 3 milyon 450’şer bin liralık transfer bedeli için 517 bin 500’şer lira vergi tahakkuk ettirilecek. Trabzonsporlu Zokora yılda 3 milyon 737 bin 500 lira kazanıp, 560 bin 625 lira, Eren Albayrak da 300 bin lira kazanıp 45 bin lira gelir vergisi ödeyecek.