"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

Cemalettin Efganî

Halil ELİTOK
30 Eylül 2020, Çarşamba
Hakkında kıyametler kopartılan, Cemalettin Efganî kimdir? Nerelidir? Hangi hizmetlerde bulunmuştur? Sorularına cevap bulmaya çalışalım.

İttihad-ı İslâm fikrini benimsemiş Cemalettin Efgani, Bediüzzaman tarafından da bu yönüyle takdir görmüştür. Bediüzzaman’ın İttihad-ı İslâm fikrini benimsemesi Efgani’nin her fikrini kabullenmesi anlamına gelmemektedir. Bu konuda Tarihçe-i Hayatı’nda şöyle ifade etmektedir: “İşittim, İttihad-ı Muhammedi (asm) namıyla bir cemiyet teşekkül etmiş. Nihayet derecede korktum ki, bu ism-i mübarekin altında bazılarının bir yanlış hareketi meydana gelsin. Sonra işittim, bu ism-i mübareki bazı mübarek zevat (Süheyl Paşa ve Şeyh Sadık gibi zatlar/H.E.) daha basit ve sırf ibadete ve Sünnet-i Seniyyeye tebaiyete nakletmişler. Ve o siyasî cemiyetten kat’ı alâka ettiler. Siyasete karışmayacaklar. Lâkin tekrar korktum; dedim: “Bu isim umumun hakkıdır; tahsis ve tahdit kabul etmez. Ben nasıl ki, dindar müteaddit cemiyete bir cihetle mensubum; zira maksatlarını bir gördüm; kezalik, o ism-i mübareke intisap ettim. Bu meselede seleflerim Şeyh Cemaleddin-i Efganî, allâmelerden Mısır Müftüsü merhum Muhammed Abduh, müfrit âlimlerden Ali Suavi, Hoca Tahsin ve İittihad-ı İslâmı hedef tutan Namık Kemal ve Sultan Selim’dir.” 1

Bediüzzaman, Divan-ı Harb-i Örfi’de de şöyle der: “Sultan Selim’e biat etmişim. Onun ittihad-ı İslâmdaki fikrini kabul ettim. Zira, o vilayat-ı Şarkiyeyi ikaz etti. Onlar da ona biat ettiler. Şimdiki şarklılar, o zamanki şarklılardır. Bu meselede seleflerim, Şeyh Cemaleddin-i Efganî, allâmelerden Mısır müftüsü merhum Muhammed Abduh, müfrit âlimlerden Ali Suavi, Hoca Tahsin ve ittihad-ı İslâmı hedef tutan Namık Kemal ve Sultan Selim’dir.” 2

Cemaleddin-i Efganî’nin İttihad-ı İslâm fikrinde selefi olarak kabul eden ve doğru fikirlerine sahip çıkan Bediüzzaman, Cemaleddin-i Efganî’ye mensub olan bu derviş zatın hocasından aldığı fikirlerini kendisiyle paylaştığında bu fikirleri de kabul ederek “Siyasetteki muktesid mesleği bana gösterdi.”3 şeklinde ifade buyurmuştur. 

Çeşitli yerlere sürgün edilen Efganî, Hindistan’da bulunduğu yıllarda 13 Mart 1884 ilk yayın tarihidir. “Urvetü’l- Vüskâ” adlı bir gurup kurarak Muhammed İkbâl, Şevket Ali ve Muhammed Ali Cinnah gibi şuurlu ve önemli şahsiyetlerin yetişmesine vesile olmuştur. 4

Seyyid olan Efganî, 1870’li yıllarda İstanbul’a döndüğünde İslâm âimlerine birer mektup yazarak “İslâmî Birlik Cephesi”ni kurar. 

Mehmet Âkif, “Sırat-ı Müstakim” dergisinde Efganî üzerine yazdığı makalede şunları söylemektedir: “Doğunun yetiştirdiği fıtratların en yükseği olmasa bile en yükseklerinden biri olduğu şüphe götürmeyen merhum Cemaleddin Efganî’ye dair birkaç söz söylemek istiyorum. İşte merhumdan ne zaman bahsedilse “ilmine, faziletine, siyasetine söz yoksa da ne yazık ki “mülhid, dinsiz idi, nübüvvete inanmazdı” derler ki anlamadan, dinlemeden söylenen bu sözlerin nereden çıktığı görülüyor...” 5 Efganî ile ilgili makalelerinde “Doğunun yetiştirdiği fıtratlardan” diye müsbet manada bahseder. Ayrıca Safahat adlı eserinde de Efganî’yi öven ifadeleri vardır. 6

Dipnotlar:

1- Tarihçe-i Hayat, s. 59.

2- Divan-ı Harb-i Örfi, s. 53.

3- Eski Said Dönemi Eserleri (Münâzarât), 2013, s. 288.

4- Başçı, Nezahat; Cemalettin Efganî Edebi Kişiliği ve Şiirleri, s. 1434.

5- Mehmed Âkif; Sırat-ı müstakim, IV, sayı; 90, 17 Cemaziyelevvel 1328).

6- Safahat, Altıncı Kitap, s. 402.

Okunma Sayısı: 1467
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
    (*)

    Namaz Vakitleri

    • İmsak

    • Güneş

    • Öğle

    • İkindi

    • Akşam

    • Yatsı