ABD ve Çin’in uluslararası ilişkileri zaman zaman birbirinden farklı, zıt veya rekabetçi olsa da, iki ülke ilişkilerinde “farklılaşmanın yaşandığı bir dönemde yakınlaştıkları” iddia ediliyor.
İki ülkenin ilişkilerinde son birkaç ayda gerçekleşen beklenmeyen yakınlaşmanın, küresel düzen üzerinde daha geniş bir etkiye sahip olduğu dikkat çekiliyor.
ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping 30 Ekim 2025’te Güney Kore’nin Busan şehrinde düzenlenen APEC (Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği) zirvesinde bir araya geldiler. Böylece iki lider 2019’dan beri ilk defa bir araya geldiler. Halbuki, ABD-Çin ilişkilerinin 2023 yılı sonuna doğru kötüleşmesiyle iki ülke ilişkileri “Yeni Soğuk Savaş” tanımlaması kapsamındaydı (Yeni Asya, 07.10.2023, Muhammet Örtlek, “ABD-Çin: Yeni Soğuk Savaş mı?”). Dolayısıyla Busan’daki görüşme önemli.
Bununla birlikte ABD Ulusal Güvenlik Stratejisi (NSS) belgesi Kasım 2025’te yayınlandı. NSS’de “ağırlıkla ekonomik rakip görülen Çin, küresel düzeni şekillendiren ve şekillendirmesi gereken daha büyük, daha zengin, daha güçlü ülkelerden biri olarak örtük bir statüde” değerlendiriliyor. Yine NSS’de “Çin’i, ABD çıkarlarına ciddi revizyonist tehdit olarak görüldüğünü belirten pek az” ifade mevcut. Ayrıca 1945 sonrasındaki uluslararası düzenin ilkelerini yeri geldiğinde tanımayan Trump yönetiminin uygulamaları hatırlandığında, Çin’in revizyonist kategoride değerlendirilmemesi mümkündür.
Trump’ın birinci başkanlık döneminde ABD-Çin ilişkileri düşmanca tavırlara varan çerçevedeydi. Çin-ABD arasındaki problemler: Tayvan, istihbarat faaliyetleri, teknolojik, gümrük tarifeleri ve ticarî mücadele, Ukrayna’daki savaş, Fentanyl ilâcı ve Pekin’in liderliğinde Basra Körfezi’nde kurulan ortak donanma gücü, vd. sıralanıyor. Birde Çin’e karşı Asya-Pasifik’te Avustralya (A), İngiltere (Birleşik Krallık-UK) ve ABD (US) arasında 16 Eylül 2021’de kurulan AUKUS Güvenlik Paktı’ndan Pekin’in rahatsızlık duyduğu biliniyor. Ayrıca 2004’te Asya’daki tusunami felâketinden sonra ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya tarafından kurulan ve en son 24 Eylül 2021’de toplanarak “Çin’in gelişen gücüne karşı demokratik siper” tanımıyla hareket eden Dörtlü Grup da Çin’in dikkatini çekiyor. Buna ek olarak “Çin’in ABD’yi Küba üzerinden 2019’dan beri dinlediği”ni ileri süren haberlerin ardından, ABD’nin 4 Şubat 2023’te Güney Carolina açıklarında Çin’e ait casus balonunun düşürüldüğünü bildirmesi istihbarat sahasındaki krizlerdendir (Yeni Asya, 24.06.2023, Muhammet Örtlek, “Blinken’in Çin Ziyareti”).
Trump’ın ikinci başkanlık döneminde, Çin’e yaklaşımında üç önemli değişim gözlemleniyor. Öncelikle NSS’de “Çin’e karşı şahin tutum dizginlendi.” ABD siyasetinde karar alma mekanizmalarındaki Şahinlerin etkisinin kırılmasında, yakın ekibiyle birlikte Trump’ın kontrolü ele alması kuvvetle muhtemel etkilidir. İkincisi, Trump’ın ABD-Çin ilişkilerinde “G-2 (İkili Grup) müzakere yaklaşımını yeniden masaya koymasıdır. Böylece Trump’ın ilişkilerinde Çin’e yüksek bir statü vermek istediği” ileri sürüyor. ABD 2009’da da önerdiği G-2 müzakereleri, Çin tarafından kabul edilmemişti. Şimdi Pekin’in G-2 hakkındaki tavrı merak konusu.
Üçüncüsü ise, Trump beyanatları ve eylemleriyle “çoğu ülkeye yönelik genel ekonomik cezalandırmaya yöneldi. Washington, ABD ana güvenlik tehdidi anlayışına yeniden öncelik verdi ve liberal olmayan ilkelere yakınlaştı. Yani ‘Önce Amerika’ politikasıyla, ABD ile ilişkisi olan her ülke ‘dost-düşman-müttefik veya rakip’ şeklinde değerlendiriliyor”. Geçtiğimiz Nisan 2025’te ABD “Kurtuluş Günü”nde Trump’ın gümrük vergileriyle yüzden fazla ülkeyi hedef alması, Çin için de geçerliydi.
Trump’ın gümrük vergilerini yükseltmesiyle, Çin’in gücünü dengelemek için ABD’nin Hindistan’la 31 Ekim 2025’te 10 yıllık savunma ve Vietnam’la 2 Temmuz 2025’te ticaret alanlarında imzalanan yeni ortaklıkların da zarar görmesi ihtimaldir.