ABD’nin 66 uluslararası kuruluştan çekilmesiyle, Trump ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun çok taraflılığı rafa kaldırdıkları anlaşılıyor.

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan BM ve muhtelif uluslararası kuruluşlar “liberal uluslararası düzenin temel unsurlarından” olup bu, uluslararası düzende çok taraflılığı sağlamıştı. Trump yönetimi 35 adet BM dışı ve 31 adet BM’nin tesis ettiği kuruluştan çekilerek, çok taraflılığa ve uluslararası düzenlemeleri sağlayan uluslararası kurumlara ciddi bir darbe vurdu. Ayrıca muhtırayla “bu kuruluşlara sağlanan ABD finansmanının sonlandırılması” da öngörülüyor.

Trump’ın Muhtırasında “ABD’nin çekildiği uluslararası kuruluşların ABD’nin egemenliği, ekonomik refahı ve ulusal güvenliğiyle çelişen küreselci gündemleri desteklediği; ABD’nin verdiği finansmanı, bu kuruluşlar israf ettiği” iddialarıyla, kendi ifadesiyle Trump, “Amerikan bağımsızlığını baltalayan ve kaynakları etkisiz veya düşmanca gündemlere harcayan uluslararası kuruluşlardaki ABD katılımına son verdi”.

Rubio da 8 Ocak 2026’daki beyanında “Bu geri çekilmeler, çıkarlarımıza aykırı hareket eden küreselci bürokratlara sağladığımız desteğin kesilmesidir. Trump yönetimi her zaman Amerika’yı ve Amerikalıları önceliklendirecektir” dedi. Yani Trump’ın yakın çevresinin de çekilmeyi desteklediği görülüyor.

Washington “vergi mükelleflerinin tasarruflarının; kaynakların altyapı, savunma ve sınır gibi iç önceliklere yeniden tahsis edilmesine önem veriyor.” Uluslararası kuruluşlardan geri çekilmek, Trump’ın “Önce Amerika” hamlesinin bir parçası olduğuna işarettir. Zaten Trump göreve başlar başlamaz “Paris İklim Anlaşması, Dünya Sağlık Örgütü, BM İnsan Hakları Konseyi’nden çekilmişti. BM Mülteci Ajansı’na fon yasağı getirilmiş ve OECD’nin Küresel Vergi Anlaşması da reddedilmişti”.

ABD’nin geri çekilmesinden etkilenen uluslararası kuruluşlar arasında “Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı, Uluslararası Güneş Enerjisi Birliği, BM Nüfus Fonu, okyanus, demokrasi ve çeşitli kalkınma kuruluşları” bulunuyor.

Bununla birlikte Trump’ın baltaladığı uluslararası kuruluşlardan Avrupa merkezli olanlar da mevcut. “AB-NATO çerçevesinde hibrit tehditlerle mücadeleye odaklanan Avrupa Hibrit Tehditlerle Mücadele Mükemmelliyet Merkezi’nden, Avrupa Ulusal Karayolu Araştırma Laboratuvarıları Forumu”na kadar geniş bir yelpaze bulunuyor.

ABD yönetiminin, Başkanlık Muhtırası’yla 66 adet uluslararası kuruluştan geri çekilme kararı, bir nev’i izolasyonizme benziyor. İzolasyonizm; askerî, uluslararası örgütler, ekonomik anlaşmalar gibi küresel/uluslararası işlerden uzaklaşma eylemidir. ABD tarihinde ilk izolasyonizm uygulaması, dönemin ABD Başkanı James Monreo’nun 2 Aralık 1823’te Kongre’ye kendi adıyla sunduğu Monreo Doktrini’yle başladı. Monreo Doktrini temelde “ABD’nin Avrupa işleriyle ilgilenmeyeceği ve karışmayacağı ilkesini” içeriyordu. 

ABD’nin Monreo Doktrini’yle başlayan izolasyonizmi, İkinci Dünya Savaşı’na katılması ve savaş sonrasında BM’nin, vd. uluslararası kurumların kuruluşunda oynadığı öncü rolle son bulmuştu. Böylece ABD’nin izolasyonizmden sonra, uluslararasılaşma süreci başlamıştı. 

Trump’ın uluslararası kuruluşlardan geri çekilme kararının, ABD için ikinci izolasyonizm olması muhtemeldir. Ancak bu karar ABD’nin, tüm uluslararası kuruluşlardan çekildiği anlamına gelmiyor. Yine ABD’nin uluslararası kuruluşlardan çekilme kararının, uluslararası sistem/düzen/ilişki/ hukuku nasıl etkileyeceği; ABD yönetimi açısından da bu kararın sürdürülebilirliği merak konusu.