"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

Doğunun sönmeyen yıldızı Seyyid Şerif Cürcânî

Süleyman KÖSMENE
19 Kasım 2026, Perşembe
İsim belirtmeyen okuyucumuz: “Seyyid Şerif Cürcânî hakkında bilgi verir misiniz?”

Semerkand’ın Güneşi

Künyesi Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Ali es-Seyyid eş-Şerif el-Cürcânî el-Hanefi olan Seyyid Şerif Cürcânî, Cürcân yakınlarındaki Takü’de 1340’ta dünyaya geldi.

Peygamber Efendimizin (asm) soyundan gelen Muhammed b. Zeyd’in torunlarından olduğu için kendisine, seyyid şerif ünvanı verilmiştir. 

İlk öğrenimini memleketinde yaptı. Daha sonra Kutbuddin er-Razi et-Tahtanî’den ders almak maksadıyla Herat’a gitti. Bir süre sonra, hocasının ders veremeyecek kadar yaşlanması ve kendisine tavsiyesi üzerine, Mısır’da bulunan mantık âlimi Mübarek Şah’ın yanına gitti. 

Eğitimini tamamlayan Cürcânî eserler yazmaya başladı. Yaptığı ilmî çalışmalar neticesinde İran’da büyük bir şöhrete kavuştu. 

Şiraz, Timur tarafından ele geçirilince, istemediği halde Semerkand’a götürüldü (1387). On sekiz yıl boyunca burada başmüderrislik yaptı. Bu arada eser yazmaya devam etti. Semerkand’da bulunduğu sıralarda Maveraünnehir âlimleri ve özellikle Sadeddin-i Taftazanî ile ilmi münazaralarda bulundu. Bu münazaralarda ilme olan vukufiyeti, Timur başta olmak üzere birçok kişinin dikkatini çekti. 

Cürcânî, kesin delil olmadığı sürece dalaletle itham etmeye taraftar değildir. Ona göre, Velşid ve Yezid zalim, gaddar ve günahkardırlar. Fakat, ölüm anında imansız gidip gitmedikleri konusu meçhuldür. 

İlla lanet edilecekse veya dalaletten söz edilecekse, tek tek şahıs veya isim olarak değil de, genel manada, Bediüzzman’ın ifadesiyle “Allah’ın lâneti münafıklar ve zalimler üzerine olsun.” denilmesini daha uygun görmektedir.1

Cürcânî, Timur’un ölümünden sonra Semerkand’dan ayrılarak Şiraz’a geri döndü. Vefatına kadar burada kaldı. 

Birçok Alanda Eserler Verdi

Şerif Cürcânî, başta kelam olmak üzere, Arap dili ve edebiyatı, felsefe, mantık, astronomi, matematik, mezhepler tarihi, fıkıh, hadis, tefsir, tasavvuf gibi birçok alanda eserler verdi.  

Cürcânî’ye göre, Cenab-ı Hakk’ın ahirette görülmesi keyfiyetsiz olarak gerçekleşecektir. Bazı peygamberlerin çocuklukları sırasında görülen olağanüstü durumlar mu’cize değil keramettir. Bunları, kerametlerin hak olduğuna delil olarak gösterir. Mu’cizeler peygamberlik iddiasında bulundukları sırada verilir.  

Cürcânî’ye göre “İman tasdiktir ve kalbe ait bir fiildir.” Cürcânî, kıble ehli olup büyük günah işleyenlerin tekfir edilemeyeceğini savunur.   

Eserlerinin büyük ekseriyeti şerh ve haşiye şeklinde olmasına rağmen, âlimler tarafından asıl metinler gibi ve bazen de daha önemli olarak kabul edildi. 

İnsan Niçin Sever

Bediüzzaman, Seyyid Şerif-i Cürcanî’nin “Şerh-ül Mevakıf” adlı eserinde şöyle dediğini ifade eder: “Sebeb-i muhabbet ya lezzet veya menfaat, ya müşakelet (yani meyl-i cinsiyet), ya kemaldir. Çünki kemal, mahbub-u lizâtihîdir.” 

Bediüzzaman bu sözü şöyle açıklar: “Yani ne şeyi seversen ya lezzet için seversin, ya menfaat için, ya evlâda meyil gibi bir müşakele-i cinsiye için, ya kemal olduğu için seversin. Eğer kemal ise, başka bir sebeb, bir garaz lâzım değil. O bizzât sevilir. 

Meselâ; eski zamanda sahib-i kemalât insanları herkes sever, onlara karşı hiçbir alâka olmadığı halde istihsankârane muhabbet edilir.

İşte Cenab-ı Hakk’ın bütün kemalâtı ve Esma-i Hüsnasının bütün meratibleri ve bütün faziletleri, hakikî kemalât olduklarından bizzât sevilirler. “Mahbubetün Lizâtihâ”dırlar. Mahbub-u Bilhak ve Habib-i Hakikî olan Zât-ı Zülcelal, hakikî olan kemalâtını ve sıfât ve esmasının güzelliklerini kendine lâyık bir tarzda sever, muhabbet eder.”2

Seyyid Şerif-i Cürcanî, 1413 Temmuz’unda Şiraz’da Hakk’ın rahmetine kavuştu.  

Rahmetullahi Aleyh.

Dipnotlar:     

1- Emirdağ Lahikası, s. 180.

2- Sözler, s. 696.

Okunma Sayısı: 150
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
    (*)

    Namaz Vakitleri

    • İmsak

    • Güneş

    • Öğle

    • İkindi

    • Akşam

    • Yatsı