İnsanların yaptıklarını halka gösterme isteği ve “ön planda görünme” arzusu, aslında manevî bir hastalıktır.
Hizmet ettiğimiz davanın temelleri olan ayet ve hadisler ile bunların asrımızdaki tefsiri olan Risale-i Nur’da bu durum açıkça açıklanmaktadır.
Hayırlı hizmetlerde bulunmak, hayır işlemekte manen yarışmak, başkalarına örnek olmak ve sorumluluk almak gibi olumlu davranışlar ile yukarıda konu edilen durumlar birbirinden çok farklıdır; ancak aralarında ince çizgiler bulunur. “İşte bunlar, iyiliklere koşup, bu uğurda yarışırlar.” (Mü’minûn Suresi: 61) ayetindeki “öne geçme” ifadesi, dünyevî bir makam hırsı değil; iman, takva ve salih amellerde başkalarına örnek olma gayesini vurgular. Buna karşılık, “Ve bunlar Allah’a ve âhiret gününe inanmadıkları halde mallarını, insanlara gösteriş için sarf edenlerdir. Bir kimsenin arkadaşı şeytan olursa o ne kötü bir arkadaştır!” (Nisâ Suresi: 38) ayeti ise sadece görünmek, dikkat çekmek ve “gözde” olmak amacıyla yapılan hareketlerin Allah katında değerinin olmadığını, aksine kınandığını; yapılan hizmet, edilen ibadet ve verilen hayır hasenatın sonuçsuz kalacağını bildirir.
Peygamber Efendimiz (asm), savaş meydanlarında ve zor görevlerde en önde olmayı göze alanları övmüş; ancak bunu kibirle değil, sabır ve ihlasla yapmalarını emretmiştir. “Düşmanla karşılaşmayı temenni etmeyin; Allah’tan afiyet dileyin. Fakat düşmanla karşılaştığınızda da sabredin (ön cephede sebat gösterin)...” (Buhârî, Cihad 112) buyurmuştur.
Diğer yandan, “İnsana kötülük olarak, kalplerin (halkın) kendisinin üzerine yönelmesi, ‘şöyle adamdır, böyle bilinen kimsedir’ diye parmakla gösterilmesi yeter; meğerki Allah’ın koruduğu kimseler müstesna.” (Beyhakî, Şuabü’l-İman, 9/224) hadis-i şerifi de toplumda sürekli gözde olma, dikkat çekme ve popüler olma arzusunun insanı manevî olarak tehlikeye atabileceğine dikkat çeker.
Bediüzzaman Said Nursî, ihlâsı kıran sebepleri sayarken ve aynı zamanda Beşinci Desise-i Şeytaniye’de “Hakikaten insanda en tehlikeli damar, enaniyettir. Ve en zayıf damarı da odur”1 diyerek işin temelinde “enaniyet” olduğunu belirtir. Hubb-u cah (makam ve şöhret tutkusu), menfî milliyet, hodgâmlık (egoizm), enaniyet, tama’ (hırs ve menfaat beklentisi), korku, menfî tesirler, ucb ve fahir (ameline güvenmek ve övünmek) ile riya (gösteriş), ihlası zedeleyen başlıca unsurlardır.
Risale-i Nur’da “ön cephe” veya “öne geçmek” tabiri, şahsî bir makam veya şöhret olarak değil; iman hizmetinde, fedakârlıkta ve sadakatte en önde olmak şeklinde anlaşılmalıdır. Ancak önde olma durumu, şahısların tek başına öne çıkmasıyla değil, “şahs-ı manevî” (cemaat ruhu ve ortak irade) içinde kendi enaniyetini eritip kaybolmasıyla mümkündür. Risale-i Nur talebeleri için en büyük makam, bir şahs-ı manevîye sadakatle, ihlâsla, tesanüdle ve ciddiyetle bağlanmaktır. Şahıslar ön planda görünme arzusunu terk etmeli, bütün başarıyı ve teveccühü o mukaddes hizmetin kendisine vermelidir. Önde görünmek nefsin hoşuna giden bir gurur vesilesi olabileceğinden, iman hizmetinde asıl olan “hizmetkâr” olmayı her makamın üstünde görmektir.
İnsanın asıl araması gereken şeyin halkın gözdesi olmak değil, Hâlık’ın (Allah’ın) rızası olduğunu hatırlamalı ve davranışlarını ona göre düzenlemelidir.
Dipnot:
1- Mektubat, s. 501.