"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

Horasan’ın güneşi Saadettin-i Teftazanî

Süleyman KÖSMENE
18 Kasım 2026, Çarşamba
İsim belirtmeyen okuyucumuz: “Sa’d-ı Taftazanî kimdir? Ne gibi çalışmalar yapmıştır?”

Doğunun Güneşi

Tam adı Sadeddin Mesud bin Ömer bin Abdullah el-Taftazanî olup, belâgât, mantık, metafizik, kelâm, fıkıh ve diğer ilimlerde tanınmış bir âlimdir. Eserleri İslâm dünyası medreselerinde en çok okutulan müelliflerdendir. 1322’de Horasan’a bağlı Taftazan kasabasında doğdu.

Taftazanî ilim ehli bir ailede dünyaya gelmiş ve çok küçük yaşta ilim tahsiline başlamıştır. Kısa sürede ilim tahsilini ikmal eden Taftazanî çok genç yaşta ilmî eserler vermiş ve ilim çevrelerinde haklı bir şöhrete sahip olmuştur.  

Taftazanî Şâfiî’dir. Dedesi, devrinin büyük kadılarından ve sûfî imamlarından, babası da bölgenin tanınmış kadılarından idi.  

İlk eseri Şerh el-Tasrîf el-İzzî’yi 16 yaşlarındayken yazdı. Farklı konularda yirmiye yakın eser telif eden Taftazanî’nin en meşhur eserleri şunlardır: Belâgât’a dair olan Mutavvel ve Muhtasar; kelâm hakkındaki Makâsıd, fıkıh konusundaki el-Miftâh. 

Tasavvufa değer vermiş, bazı konuların, irfanî bakış açısıyla anlaşılabileceğini belirtmiştir. Seyr-i sülûkün aslen fenâ fi’t-tevhîd derecesine erişme hedefi olduğu düşüncesini serdederek kendisini de bu yolun yolcularından biri olarak takdim etmiştir.

1390’da Semerkand’da vefât eden Allâme Taftazanî ‘nin (rh) cenâzesinin Serahs’a nakledilerek burada defnedildiği kaydedilmiştir.  

Ruh Ezelî midir?

Sa’d-ı Taftazanî, Risale-i Nur’da zikri çok geçen âlimlerdendir. Barla Lâhikasında, biri hayvanî diğeri insanî olmak üzere ruhu ikiye ayırdığından bahsedilir. Der ki:

“Mevte maruz kalan yalnız ruh-u hayvanîdir, ruh-u insanî ise mahluk değildir ve onun ile Allah beyninde nisbet ve sebep yoktur, ceset ile kaim olmayıp müstakill-i bizzattır.’” demiştir. 

Bediüzzaman’a göre burada kast edilen ruhun ezeliyeti değildir. Çünkü zaten Sa’d-ı Taftazanî de ruhun ezeliyetini kast etmemiştir. “Ruhun mahiyeti; zîhayat bir kanun-u emr, zîşuur bir âyine-i İsm-i Hayy, zîcevher bir cilve-i hayat-ı Sermedî olduğundan mec'uldür. Bu cihetle mahluktur denilemez.” dedikten sonra Bediüzzaman, “Fakat Sa'd, Makasıd ve Şerh-ül Makasıd'da, bütün muhakkikîn-i İslâmın icmaına ve âyât ve ehadîsin nususuna muvafık olarak, ‘O kanun-u emr, vücud-u haricî giydirilmiş sair mahlukat gibi mahluk ve hâdistir’ demiştir. Sa'd'ın ezeliyet-i ruha kail olmadığına bütün âsârı şahiddir.”1 der.

Bediüzzaman Haccac-ı Zalim’e, Yezid’e, Velid’e lanet edilmemesinden yana tercihini koymuştur. Der ki: "Sadettin-i Taftazanî, ‘Yezid'e lanet caizdir’ demiş; fakat "Lanet vâcibdir" dememiş. "Hayırdır ve sevabı vardır" dememiş. Çünkü hem Kur'an’ı, hem Peygamberi, hem bütün Sahabelerin kudsî sohbetlerini inkâr eden hadsizdir. Şimdi onlardan meydanda gezenler çoktur. Şer'an bir adam, hiç mel'unları hatıra getirmeyip lanet etmese, hiçbir zararı yok. Çünkü zemm ve lanet ise, medih ve muhabbet gibi değil; onlar amel-i sâlihte dâhil olamaz. Eğer zararı varsa daha fena.”2

İman Nedir?

Taftazanî, imanı şöyle tarif eder: "Cenab-ı Hakkın, istediği kulunun kalbine, cüz-i ihtiyarının sarfından sonra ilka ettiği bir nurdur." 

Şems-i Ezelîden insanın vicdanına ihsan edilen iman nuru, vicdanın iç yüzünü tamamıyla ışıklandırır. Bu sayede kâinata karşı bir dostluk ve yakınlık meydana gelir. Bir emniyet vücud bulur. 

İnsanın kalbinde meydana gelen büyük manevî kuvvetin yardımıyla her türlü musibete ve olaya karşı mukavemet gösterebilir. Kalbin genişlemesiyle hem geçmiş hem de gelecek zamanları içine alır. Cenab-ı Hakk'ın ihsan ettiği iman nuru ile amel ve kabiliyetler gelişip yayılarak Cennete doğru yol alır.3 

Rahmetullahi Aleyh.

Dipnotlar:  

1- Barla Lâhikası, s. 297.

2- Emirdağ Lâhikası, s.  239.

3- İşârâtü’l-İ’caz, s. 60.

Okunma Sayısı: 92
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
    (*)

    Namaz Vakitleri

    • İmsak

    • Güneş

    • Öğle

    • İkindi

    • Akşam

    • Yatsı