"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

Müfrit âlimlerden İbni Kayyım el-Cevzîye

Süleyman KÖSMENE
17 Kasım 2026, Salı
İsim belirtmeyen okuyucumuz: “İbni Kayyım El-Cevzîye’nin ifrat ettiği noktalar nelerdir?”

İbni Kayyım Nisbesini Babasından Aldı

Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb ez-Züraî ed-Dımaşkī el-Hanbelî olan İbni Kayyım, 1292 yılında Suriye’nin Dımaşk şehrinde doğdu. Babası Ebu Bekir, Cevziyye Medresesi'nde kayyım olduğu için İslam literatüründe adı daha çok 'İbnü'l-Kayyım' (Kayyım’ın oğlu) olarak anılmıştır. İbni Teymiye’nin önde gelen talebelerindendir. Hanbelî mezhebine bağlı yaşadı.

İlk eğitimini babasından aldı. Daha sonrasında ise Şam medreselerinde büyük âlimlerden ders aldı. Tefsir ve hadis üzerine çalışmalar yaptı.

Cevziyye Medresesi'nde imamlık ve hatiplik yaptı. 1342 yılından ölümüne kadar da Sadriyye Medresesi'nde ders verdi.

Yakın derslerine katıldığı hocası İbni Teymiyye'nin devrin Memluk sultanları ile arası iyi olmadığı için o da siyasî takipten kurtulamadı ve birkaç defa hapsedildi.

Kitaplarında adalet ve toplum yararına dinî, içtimaî ıslah çalışmalarında bulundu. Kendisinden sonra gelen Mevdudî, Muhammed Abduh gibi isimleri etkiledi.

En çok bilinen eserleri Zadü'l-Mead, Tıbbu’n Nebevî, Nefis Terbiyesi, Kur’ân ve Sünnete Göre Çocuk Ahkamı adlı çalışmalarıdır.

1350 yılında doğum yeri olan Şam'da ölmüştür.

Farklı Düşünceleri Oldu

İbni Kayyım-ı Cevziyye bazı noktalarda Ehl-i Sünnete muhalefet etti. Fıkıh ve Akaid sahalarında usulde bazı farklılıklar tespit etti.

Ehl-i Sünnete muhalefet ettiği hususlar genelde şunlardır:

1. “Allah arşa istiva etti” ayetini zahiri üzerine anlayıp tevil yolunu da bid’at olarak kabul etmiştir. Yani bu ayette Ehl-i Sünnet “karar kıldı” manasını vermedi. Ayetin manasını Allah’a havale eyledi. İbni Kayyım ise “karar kıldı” manasına ilişmedi. Ehl-i Sünnet âlimlerince en çok bu noktada tenkit edildi. 

2. Tasavvuf ve tarikat mesleklerini bid’at sınıfına dâhil edip, Muhyiddin-i Arabî Hazretlerini tekfir etti.

3. Allah’a vesile edilerek yapılan duaları, şirk saydı. Meselâ; “Allah Resulünün (asm) hürmetine beni affet”, sözü ona göre şirktir.

4. Allah Resulü (asm) ve büyük zatların şefaat hakkını kabul etmedi.

5. Sarhoş tasarrufunda mazurdur ve hükümleri de geçersizdir. Oysa Ehl-i Sünnete göre haram yolla kendini sarhoş eden, yaptıklarından mazur değil, mesuldür.

6. Evliyalara ve onların türbelerine hürmetsiz davrandı. Bazı avam insanların aşırı gidip, evliya ve türbelerine karşı şirke varacak kadar tavırları bu fikrinde etkili olmuştur. 

7. Mezhepler konusunda, İmam Ahmed bin Hanbel dışındaki bütün hak mezheplere soğuk baktı. Bilhassa Hanefî mezhebine reyci olması nedeniyle yaklaşmadı.

Bazı Kanunlar

İbni Kayyım’ın söz konusu ifrat fikirleri olmakla beraber, Bediüzzaman Hazretleri İbni Kayyım’ın bazı kanunlarını eserlerine almıştır.

Mesela, “El-ademü’l-Mutlaku la yesbütü illa bimüşkilâtin azimetin” kuralı, yani “Mutlak yokluğun ispatı mümkün değildir.” kuralı için der ki: “Bir şeyi dünyada var desen, yalnız o şeyi göstermek kâfi gelir. Eğer yok deyip nefyetsen, bütün dünyayı eleyip göstermek lâzım gelir ki, tâ o nefiy ispat edilsin.”1

Burada yokluğun ispat edilemez bir husus olduğunu anlıyoruz. Bu doğru bir kanundur. Evet, yokluk ispat edilemez. Ama varlığı ispat etmek için, var olan şeyi göstermek kâfidir.

İfrat fikirlerinden olacak, Bediüzzaman İbni Kayyım’a “dehşetli dahi”2 ifadesini kullanır.

Dipnotlar:

1- Lem’alar, s. 216.

2- Emirdağ Lâhikası, s. 240.

Okunma Sayısı: 144
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
    (*)

    Namaz Vakitleri

    • İmsak

    • Güneş

    • Öğle

    • İkindi

    • Akşam

    • Yatsı