Mekke’de Nazil Oldu

Fatiha Suresi Mekke döneminin ilk yıllarında tamamı bir defada olmak suretiyle nazil olmuştur. Yani ayet ayet inmiş değildir. Sure olarak ilk inendir. Yani ilk inen ayet Alak Suresinin ilk beş ayeti ise, ilk inen sure de Fatiha Suresidir.  

Bazıları Fatiha Suresinin Medine’de indiğini ifade etse de, bu surenin Mekke’de indiğini delili olabilecek hadiseler vardır:

1-Mekkî bir sure olan Hicr Suresinde “Biz sana tekrarlanan yediyi (Es-Sebu’l-Mesânî) ve Kur’ân-ı Azîm’i verdik”1 ayeti. Bu ayette geçen “Es-Sebu’l-Mesânî” terimi ile Fatiha Suresi kastedilir.2 Çünkü bu terim, ”tekrarlanan yedi” demektir. “Tekrarlanan yedi” ile, Fatiha Suresinin yedi ayeti kast edilmiştir.

2-Beş vakit namaz Mekke döneminde farz kılındı. Oysa namaz Fatiha Suresiyle kılınmaktadır. Zira Resulullah Efendimiz: “Fatiha Suresi okunmadıkça namaz sahih olmaz” buyurmuştur.3 O halde namazdan önce Fatiha Suresinin inmiş olması lâzım.

Öte yandan, “Fatihatü’l-Kitap arşın altındaki bir hazineden Mekke’de nazil oldu”  buyurulmuştur.4 Fatihatü’l-Kitap Fatiha Suresidir.       

Bu Surenin İsimleri

“Fatiha” açış demektir. “Hatime” kelimesinin zıttıdır. Bir şeyin giriş kısmı, baş tarafı, evveli, başlangıcı demektir. Bir bakıma Kur’ân’ın “ön sözü” manasında bir suredir. Türkçede yaygın olarak “Elham” diye bilinmekle beraber, Fatiha Suresinin daha başka isimleri de vardır. Bunlar kısaca:

Ümmü’l-Kur’ân: Kur’ân’ın aslı, özü.

Ümmü’l-Kitap: Kitabın aslı, temel kitap, temel kaynak

Vafiye: Tam ve bütün demektir.

Kafiye: Yeterli, şükrü kafi şekilde ifade eden sure.

Kenz: Hazine, dua ve rahmet hazinesi, hazineye ulaştıran anahtar.

Es-Sebu’l-Mesânî: Namazların her rek‘atında tekrar tekrar okunan yedi ayet,

Şükür, dua ve şafiye (şifa veren) gibi isimler zikredilmiştir.5 

Fatiha Suresi Kur’ân’ın Çekirdeğidir

Ebû Hüreyre (radıyallâhu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: “İmam “âmin” deyince, siz de “âmin” deyin. Zira kimin âmin’i meleklerin âmin’i ile birleşirse geçmiş günahları affedilir.”6 

Bediüzzaman diyor ki:

“Nasıl ki insan, şu âlem-i kebirin bir misal-i musaggarıdır ve Fatiha-i Şerife, şu Kur’ân-ı Azîmüşşan’ın bir timsal-i münevveridir. Namaz dahi bütün ibâdâtın enva’ını şamil bir fihriste-i nuraniyedir ve bütün esnaf-ı mahlukatın elvan-ı ibadetlerine işaret eden bir harita-i kudsiyedir.”7

Burada Bediüzzaman Hazretleri de özetle, nasıl insan şu koca kâinat kitabının bir küçücük misali ise, bir özü ve özeti ise, bir çekirdeği ve meyvesi ise; Fatiha Suresi de, Kur’ân-ı Azîmüşşan’ın bir münevver timsalidir, nurlu bir özüdür, özetidir, nurani bir çekirdeğidir ve meyvesidir diyor. Namaz da bütün ibadet çeşitlerinin bir münevver özeti, bir manevî fihristesidir.8

Dipnotlar:

1- Hicr Suresi: 87.

2- Buhârî, “Tefsîr”, I/1

3- Dârimî, “?alât”, 36; İbn Mâce, “İ??metü’?-?alât”, 11; Tirmizî, “Mevâ??t”, 69, 115, 116

4- Vâhidî, s. 19-20; Süyûtî, I, 34-35; Şevkânî, I, 14

5- Taberî, I, 107-110; Âlûsî, I, 34; Elmalılı, I, 5-6

6- Kütüb-ü Sitte, 8/2538

7- Sözler, s. 45.